МОНГОЛ УЛСЫН ТАГНУУЛЫН ЕРӨНХИЙ ГАЗАР
GENERAL INTELLIGENCE AGENCY OF MONGOLIA
Ном, уран зохиол
З.Баттулга - Төвшинтөгс

Тагнуулчдын сэдэвт зохиолын “загалмайлсан эцэг” гэж зүй ёсоор нэрлэгдэх гавьяат хүн бол Зо-Пай-Жин овогтой Баттулга билээ.

Тэрвээр 1902 онд Сэлэнгэ аймгийн Хушаат сумын нутагт Усан сээр гэдэг газар төрж, өөрийн амьдралын замыг Тагнуулын байгууллагатай холбож тусгай үүрэг гүйцэтгэж явсан байна. Энэ туршлагаасаа сэдэвлэн “Төвшинтөгс” тууж бичсэн нь өргөн олон уншигчийн талархал хүлээжээ.

 

ТӨВШИНТӨГС

/Тууж/

 

ВАНГИЙН СҮМД*

 

    -Та хэдүүлээ яваа сан бол? гэж асуугаад буудлын барлаг хятад залуу ирсэн гийчнийг бүртгэх дансаа сурмаг эргүүлэн байрлах хүнээ хяламхийн ажив.

    -Ганцаараа яваа. Энд зөвхөн нэг өнжих болов уу?

    -Эрхмийн ариун алдар?

    -Ван гээд худалдаачин эр хээнцэрлэн бие цэгцэлснээ хээрийн салхинд омголтсон уруулаа жимийнэ. Тийнхүү залуу хятад бүртгэн аваад,

    -Эрхэм худалдаачин та энд морилно уу? гээд Ваны барьж ирсэн чемодантай юмыг өргөн тоот өрөөнд оруулж,

    -Ядмаг буурчийн хоноглох өрөө. Тавтай нойрсох биз. Хүсвэл миний мэттэн таны гарын ойр байх билээ гээд нахилзана.

    -Одоогоор унтах нойрын л амт шив. Та чаддаг бол баахан амрах нойрын балыг хайрла гээд Ван инээмсэглэжээ.

    -Та амартугай гээд барлаг гарчээ.

    Ван үүдийг түгжиж чемоданаа орц өрөөний тавиурт хайш яаш тавиад унтлагын өрөөнд оров.

    Энэхэн өрөөний ихэнх зайг бараан нүүртэй өргөн ханз эзэлжээ. Ханзны голд мэлхий ширээ, ширээний нижгээдэд хөх ямбуу гудсын дээр нарийн хивс шиджээ. Сортогловол өрөөнөө өлөн үнэр буй нь тун саяхан хэн хүн байрлаж агаад явсан болов уу? Тийн ажин ажихад ханын эрсэд бясааны толбо цоохортон, адрын өнцгөөс өлөн тоосын хэлхээ молцоглож, ер сүүлийн жилд засан тохижуулсан шинжгүй ээ. Харийн хүний хөлийн дорхи зүдүү орны арчаагүйг илтгэнэ.

    Ван бодолд автсаар, булаах тонох санаатны сэтгэлийн бузарт хийморь нь дарагдсан энэхэн хот дээрэнгүйн нялгануур, цатгалан хээнцэрийн үүр болж буудлын эзний мөлжлөгийн сав ч их тортгийнхоо дор эзнийхээ ичгүүргүй үгийг нуужээ. Гэвч сэжиг түгшүүргүй байна гэдэг өлсгөлөн гуйланчлал үзээгүй чинээлэг орны иргэн надад жигтэй бөгөөд ард нь ээлтэй мэт! хэмээн бодоод ханзнаас буун ширээний гэрлийг унтраан амсхийхээр хэвтэв.

    Хүний орны шавар оромжийн дөрвөн ханын жигнэх жихүүнд бодол хэлхэн хэвтээ Вангийн нүдэнд санасан бүхэн үзэгдэх мэт ээ. Бодол нэтрэн хий санааны дэвд хүсэл огшоон сэтгэл доноголзоход нь Ван Сүн-хэнь гэдэг өлзийт нэр эрхгүй санагдаж пүүсийн тогоочийн сэрэвгэр их хөмсөг, балтгардуу өвгөний өтгөн буурал сахал харагдах шиг. Өвгөн Сун Шан-ли дал шүүрсэн овор зэхий насандаа юу эсийг үзэв! Эвий эцэг түм насалж бум шүүрэн явах он олны заяатай болтугай! Хөөрхий өвгөн япон эздийн ташуурын дуун дор санаа эрсэлж үйл холбосонсон. Түүнээс хойш хичнээн жил өнгөрөө вэ? Өвгөн тогоочийн чин мөрөөдөл, агуу санаа, бат итгэл, эр тэсвэр лут. Насан зохистой нэн бөх үлэмж тэсвэртэн бадрангуй зоригтон явжээ. Манай өвгөн япон ноёдын луйврын дайны хорыг уудалж мөн ч арвиныг бүтээсэн сэн. Тэр жил 1939 онд Вангийн сүмээр дайрч өнгөрөхдөө Мукденгээс авчирсан ховор бараагаа Ван Сун-хэнь пүүст нийлүүлж хөрөнгийн дээр үйл улуулж билээ. Тэгэхэд энэхэн хот бяцхан суурин байлаа. Гэвч хэзээний хөл их газарсан. Пүүсийн эзэн ч өндөр насалж сэрүүн тунгалаг гэнэ лээ. Эзэн Ватай анд барилцсан ёслолын хурим ямар шуу боллоо! Тун догь, үнэн чинээлэг болж хэргийн нүүрийг цайртсан аа! Эзэн ах эрхэм Ва тэгэхэд л надад дорвилог худалдаачны их ганзага өгч үйлсийн мөрийг гаргасансан. Үйлийг зонхилох үүрэг нь надад ч үүрснийг хөнгөлөх эрхэм туслагчид минь найдвартай! Чадалтай! Эзэн Ва-гийн ясархаг бие, уужим алхаа, намба нарийн ёсорхог хөдөлгөөн, бодол чамбай үгийн цэгц цөм бүхэн илхээн. Өө тэр үү? Халуун рашаанд загасч “Цэ” бий! Ядуу энэ загасч сүүлийн онд ор сураггүй болжээ. Түүнд архи, мөнгө л нэн амь шиг болж уу? Үнэхээр бодол шуналаа эр хүний жаргал гэж ярьдаг хүн гэлээ! Эрийн санаа эрүүл бол зүгээрсэн. Ээ юу л бол оо! Ядаж түүнтэй нүүр учирч явсангүй ээ. “Цэ” эсэн энх үү? Үрчгэр шар нүүрий нь олж харахсан! Урваагүй байгаа! Урвасан л болов уу? Юунд Халуун рашаанаас зайлж усанд живсэн чулуу шиг алга болоо вэ? За яахав эрнэ, олно. Халуун рашаанд миний гүйцэтгэх гол үүрэг! Хянганы их бэхлэлт! Тэнд үхэл аюулын нүсэр даланг барьж байна! Тэнд дайны нууц бий! Нууцыг жир түмний гарт өгөхөд загасч туслах хүн сэн. Гэвч тэр архин сандуу, аашийнхаа урвалганд бие худалдаж бүтэн жилээр алгуурлан арилжээ. Юутай ч биечлэн учирна. Маргааш Ван Сун-хэнь пүүсээс бүхнийг эхэлнэ. Надад өвгөн тогооч, бас цаана нь Чан Чунгийн Тагнуулын газрын төвд цаг зуур шингэсэн сайн нөхөр “А” бий! Эдэн дээр тэмцэгч түмнийг нэмж бодоход үнэнхүү сэтгэл өег байна. Заримдаа аниастай ч дайсны нүд газар сайгүй ээ. Тэдний мөрдөн хавчилт, тагнан туршилтаас чадварлаг мултрахын тул юу эсийг хийх билээ. Ардын минь үйлс аврагдана гэдэгт итгэсэн хүний үйл яагаад бүтэхгүй байх вэ? гэхчилэн олныг эргэцүүлэн бодсон Ван туршуул бясаанд сорогдсон биеийнхээ гүвдрүүг маажиж хумслан хөрвөөнө.

    Цаг хялбархан өнгөрчээ. Үүрийн гэгээ цонхноо нэвтэрч тасалгаа гэгээжнэ.

    Ван хэмээх худалдаачин эр босоод чийдэн асаахад хана туургаар гүйсэн бясаа хагсаж хагарсан туургын зай руу нуугдахад чинэртлээ гэдэслэсэн зарим нь хөдөлж цөхөн арвагнах нь хүн түмний цус шүүсэнд цатгалдсан япон эздийн биес үү? гэмээр үзэгдлээ.

    -Манайд авагдсан мэдээгээр Бээжингээсирсэн Коммунист намын төлөөлөгч “Ж” гэдэг Вангийн сүмд нэвтрэх замын хяналтыг аргацааж дөнгөсөн байна. Мөн сонор сэрэмжээ гээд “Хөх туг” сонины эрхлэгч хэмээх “Тагнуулын газрын дарга” Кени, суудлаасаа алгуур өндийн ахархан гараа элгэндээ зөрүүлж хөмсөг зангидан хязуур зууж чихээ хөдөлгөн тасалгааны нэг булангаас нөгөө буланг хүртэл бодлогошрон алхана.

    Сонины орлогч Ма, эрхлэгчийн баргар хөх нүүр өөд царайчлан байж хуруугаа дэмий л мушгин эрхэм хүн нэг л барахгүй цадахгүй хоол өгөх нь гэж бодон суув.

    -Тэр чухам ямар унаагаар ирсэн, одоо хаана байгаа нь мэдэгдсэнгүй ээ. Ноён та сөрөх тагнуулаа хөдөлгөнө үү дээ? Тэн Тай-лүй гуан болон бусад буудлуудад нууц сахиул гарга! Хотын тойрон бүх замыг хяналтандаа ав! Харин харах цагдах хугацаа уужим бөгөөд өргөн байх биз. Ингээд Ван Сүн-хэнь пүүсийн эрхэм дунжаа Зо-д тодорхой юм хэлж нүд нүдийг нээ! Сэжигтэй газраар жич дэглэм тогтооё гэхэд Ма.

    -Ойлголоо. Буруу үнэртэн хиншүүгүй ч шорвог л явдаг сан. Амтлагдана биз. Олддог бол түүний утсан чинээ улаа амийг хаацайлсан бүхний хүйсийг илье гэв. 

    -Зовоох гэдэг зовлоготой болсон хүний ажил сан гэж Кени* егөв.

    Орлогч хариу үл өгүүлэн шүлсээ гудхийлгэн одов.

    Ма-г гармагц Кени тасалгаандаа аанай алхаж удтал холхисноо суудалдаа эгэж коммунист гэнэ дээ. Чухам цаанаа туршуулын нүүртэй харийн гайхалбайх бий. Оросын аюул монголын нүүрээр орж ирэхийг хэн байг гэх вэ? Эд яс махандаа ахан дүүсийн барилдлагатай улс. Коммунист гэдгийн түрхций нь элээж зэсий нь цухуйлгаагүй цагт санаа амрах уу? Ёжтой хянаж, тулхтай үзэх ёстой! Юутай ч бүхнийг нэвт харах толь шилээ л өнгөлдөг хэрэг ээ. Коммунист тэрний үст нүүрийн хирийг угаана. Эзэн хаан, эрхэм сайдтан цөмийг баярлуулж урмаа тэтгэх сэн гэж боджээ.

 

    -Та аль хотод жуучлах билээ гээд буудлын барлаг залуу хятад ширээн дээрх таваг дийзийг их царнаа өрж өнгөрсөн шөнө тухалж хараагүй шинэ танилын өөдөөс ширтжээ.

-Худалдаачин иргэний хэргийг хэн эс мэдэх билээ. Олз олбор хаана вэ? Тэнд худалдаачин хүн байна биз. Магадгүй Вангийн сүмд ч суурьшиж мэднэ гээд Ван зоримог хөдөлж хэт давжаа барлаг эрийг цоргитол ширтэхэд цаадах нь ажиг ч үгүй байж,

    -Тэгнэ дээ аргагүй. Худалдааны тань хэрэг үйл бүтэмжтэй байг гээд ширээ сандлыг хичээнгүйлэн арчина.

    -Та тээшийг минь хариуцаж үлдээрэй. Ингэсгээд бие хүн зарж тусгайлан авахуулна.Үүний тул хөлс төлсөн тасалбараа өгч явуулна. Итгэхийг хүснэ гээд Ван буудлаас гарахад,

    -За, эрхэм ээ гээд барлаг эр хоноцын араас ажин, шалмаг энэ эрийн хөнхөрдүүхэн дух өргөн хөмсөгнийх нь дор заль зай оршжээ. Бодол бүхнээ догшин солбио харцаар тун ч овсгоотой сэлбэж байв аа гэж боджээ.

    Шин Ань-же гудамж хүн хөл чихүүхэн агаад бие цэлдэн, царай шөмгөр хүүхэд үүхэд гуйлгачлан зогсож харь ноёдын өлмийн дор гуринхлан унажээ.

    Ван энэхүү зээлийн олон дунд явж ирэх нэгэн цагийн хилэнт тэмцлийн эздийн үгээгүйг ажин бодол зэхий алхана.

    -Аль вэ та! Үнэмлэх бичгээ шалгуул! гэж цаазын цагдаа нэн дээрэнхүй өгүүлбээс энэ тэрд үл түүрдэх залуу худалдаачин огт тэвдэлгүй,

    -Та болгооно уу? гээд байцаах баримтаа өгчээ.

    Цагдаа үг үсэг бүрийг нарийвчлан үзээд хаанаас хаана хүрэх, овог нэрий нь тэмдэглээд баримт сэлтийг буцаан өгөхдөө,

    -Өршөө эрхэм ээ! Цагийн байдал эрвэн сэрвэн, шалгалтын хэрэг ч чанга чамбай байна гэж мэхийн өчөөд цагдаа эр Тэн Тай-лүй-гуан буудлын зүг явлаа.

    Саяын хүнд сэжиглэгдэх сэжиг өгөөгүй Ван дотроо жийрхэвч гаднаа гялалзан пүүсийн зүг одлоо. Тийнхүү эртийн танил гудамжнаа сэтгэлийн дотроо инээвхийлэн явсаар Ван Сун-хэнь пүүсийн үүднээ их алхаагаар хүрч ташаа оноот бараан дээлийнхээ хормойг бага төдий өргөсхийж босгыг давахдаа энд Сун аав бий гэж бодохоос сэтгэл доргино.

    Пүүсийн эзний хэрэг эрхлэх танхимын үүд дэлгээстэй, өвгөн тэрвээр данс давраа энэ тэрийг хянан зургаан жилийн турш сураггүй явсан хуучин маймаа Ван, худалдаачны орж ирэхийг анзаарсангүй ээ.

    Ван үүднээ түдгэлзэн, өндөр настан эзэн маань овор дүүрэн хэвийн шив. Харин үс нь ихэд шингэрч сахал нь цайсан санж хэмээн бодоод,

    -Өчүүхэн хүү Ван эзэнтэн ахын өмнө иржээ гэхэд Ва эзэн нүдний шилээ авч танин ядсанаа ухасхийн босоод,

    -Ван Ань чуан хүү минь гээд тэргүүнийг тэврэн ихэд энхрийлснээ салганасан гараа татан,

    -Хүү нь хэзээ ирэв? Аль ийшээ суугаач гэж урив. 

    Өвгөн Ва-гийн найртай дотно угталт бүрхэг тэнгэр цэлмэх шиг Ванд санагдан, баясавч үйлсийн ихээ санан сэтгэл цаана баахан хямарч,

    -Бээжингээс ирлээ. Явсан газар түмэн зүг. Ахтан таны лагшин тавлагийг нүд үзэж баярлалаа гэв.

    -Өнөө ирэв үү?

    -Үгүй, урьд шөнө ирсэн.

    -Тэгээд,

    -Тэн Тай-лүй гуан буудалд өнжлөө.

    -Шулуун ирэхгүй яагаа вэ? Муу өвгөний сүүдэр богиноссоны учир түр саатав уу? Ах нь байж л байна.

    -Хаанаас ах минь. Арилжааны хүнд анзаарахын учир юунаа илүүдэх билээ гээд Ван буудлын тасалбараа гарган,

    -Авч яваа тээшээ орхичихсон юмсан гэхэд эрхэмсэг эзэн,

    -Тэрүүхний төлөө зоволтгүй. Одоохон хүн илгээе. Харин дүү минь ийшээ морилж хайрла! гээд эзэн Ва суудлаас босон их ёсыг даган мэхийсхийлээ.

    Пүүсийн зарц, бичээч нар эзнийхээ үнэт эрдэнийн заслалтай өргөө нэрт тасалгаанд гүйлдэн ёсорхоход өнөд уулзаагүй ахан дүүс хэн хэнээ хүндлэн байж суудлаа эзэлжээ.

    Цэцгийн нахиаг ширгээсэн цоолмол хээт хятад газрын гангар шаазан хэрэгсэл эздийн өмнө өрөгдөж, вааран лонхтой пү туу хэмээх үзмийн дарс, шийрсэн поолуутай амтат мэглүү зэрэг сархад идээг өрж зүйл өнгийн зоогийн зууш тэргүүтнийг өржээ.

    Хоймор талын луугийн дүрст сийлмэл суман суудлын эзэн Ва урьдын андаа ихэд дотнолон байж ес есөөр бэлдсэн хятад газрын хүндэтгэх идээг барин зочилно.

    -Хэдэн жил уулзалгүй байж санамсаргүй учирсан сайн түнш хүү минь аян замын өлзийтэй л биз? Намайг гэж гялайлгаж ирсэн өлзийт өдрийг тэмдэглэхийн учир тогтооё гэхэд Ван,

    -Ах минь явсан замын өлзий сайн санааны үрээр зэгсэн л байна. Харин ах та улам гялалзажөлмий бат шив гээд хундагатайг ёсчлон амслаа.

    -Буурал өвгөн яах вэ. Урьдын хийсэн буяных уу? Үйл бүтэмж арвин тансаг тавтай жаргаж сууна.

    -Тэгэлгүй яах вэ. Өнгө дүйх чинээлэг жаргал таны хувьд тэгширсэн бол боллоо.

    -Тийм ээ. Жаргал дүүрэн байхын хувь бүрдэн бүрдтүгэй! гээд эзэн Ва учиртайяа жингэнэн инээвэл Ван ч өвгөн ахын битүү үгийн гэгээнд сэтгэл гийж бодол тэнийн суув.

    Нүдний үзүүрт дохио хүлээх зарц эрийн дүүргэсэн жүнзтэйг өргөх гарын дөхөм хятад шивэгчинд,

    -Тогоочид, Ван хүүгийн ирснийг хэл. Тэгээд үүдний бичээчид энэ хуудсыг өгч Тэн Тай-лүй-гуан буудлаас эрхэм дүүгийн тээшийг авчруул! гээд эзэн Ва, дүү нэртэндээ хандан,

    -Тэр жилийн явдал эрхбиш санагдлаа. Эвий Сун тогооч гээд санаа алдан байж,

    -Хөөрхий өвгөн өөрийг тэнь хүү гэж ямагт дурсаж ачийг тань санана. Өвгөн өтөлсөн хэдий ч гялалзаж явна. Мөн ч хатуу гар, лут захиргаа шүү! гэхэд Ван эрхэм,

    -Тийм ээ. Тэр өдрийг санаж байна! Хөөрхий өвгөн, эмгэнийхээ сүнстэй тонилчих дөхсөн. Ай эвий, хань нь Тогос ээжий золгүй хувьтан байлаа гээд санаа алдана.

    -Хүү минь ярих юм биш ээ.

    -Хүн хүнээ хөнөөнө гэдэг сэтгэлд багтамгүй ээ.

    -Дүү минь бод! Сэтгэх гэдэг хар цагааны өнгөтэй! Нэгэн орчлонд хоёр зүйлийн сэтгэлийн ертөнц зэрэгцэн оршино! Үүний тул манай ертөнц сүнс сүгийн зайгүй! Тийм үү хүүхээ? гээд өвгөн эзэн арын өрөө рүүгээ сэм харж,

    -Сун өвгөний мэргэн үг “Хүн маань цагийн хүрд шиг эргэж зөвхөн өдрийг түлхэн санааг хураана ажээ. Уг нь хүн өөртөө наран байж ухааны тэнхлэгтээ цагийг хэмжвэл сайн сан!” гэдэг юм. Даанч мэргэн сургаал уу? гээд эзэн дахин болгоомжлох мэт чагнасхийлээ.

    -Ийм эцэгт хүү нь болсон миний аз. Сун аав их сэтгэгч, оюун нэвтэрхий манай л хүн.

    -Пүүс маань үр тариа, үг сэтгэлийг ч цөлмөж идэх хулганатай болсон шүү дээ! Манай энэхэнд ч хоёр ертөнц зэрэгцэн оршдог боллоо. Бид хүчирхэг ч, дайсан хүчтэй! гэж шивнэнгүй хэлбэл Ван,

    -Өө мэдлээ. Нүүдэллэх хулганын замд хавх битгий тавь гэх билүү? гээд инээхэд эзэн ч хүг хүг хөхөрч усан гаансанд тамхи нэрэн,

    -Чухам тийм юм даа гэлээ.

    Зарц бичээч нар гүйлдэн дийз дийзийн амтат хоол сэлбэж эзний ширээ тун ч чинээлэг ажээ.

    Хаалга сэмхнээ нээгдэж нуруу зэгзгэр, нүүрэн тунгалаг, ихэмсүү эр орж ирээд эзний өмнө мэхийж,

    -Эзэнтэн амгалан уу? гэснээ Ванд хөмсөг өргөн хандаж,

    -Эзний хишгээр хэн гэгч язгуур өндөр эрхэмтэй танилцах завшаан тохиолдов гээд уруул шазайлган мэхийв.

    Шинэ танилын хээнцэр зан, чинээлэгдүү хувцасласныг ажсан Ван худалдаачин, за хө, энэ ёс намбат маань эзэн Вагийн өгүүлсэн мөнөөхөн хулгана уу? Хулгана хичнээн тэсэх хөеөтэй билээ? гэж бодон санаан цаанаа инээсэглэж суудалдаа мэхэсхийгээд эзний өөдөөс харвал эзэн хашир нүдээр инээвхийлэн,

    -Та хоёр нэгэн савын эрдэнэс мэт энэ өрхийн тэргүүлэгчид билээ. Насан өдийд залгах дүү минь иржээ. Дүүгийн тухайд эрхэм Зо-д ярьсаар хэн хэндээ сургийн танил болоо байлгүй гэхэд Ван шалмаг өлгөж,

    -Тийм ээ. Захианы тань дотор буй хүнтэй танилцсандаа аятай байна гэв. Тийнхүү хуучин, шинэ маймаан дунжээ* үг авалцан мэхэлзэж хэн хэндээ ёсорхог хэвийн намбыг үзүүлэв.

    -Тэр жилээс хойш Зо эрхэм хувь нийлүүлж пүүс маань ч өргөжлөө. Наран зүгийн эздийн нэр их пүүстэй хэлэлцээ хийж ойр тойрондоо ч салбар салаатай болсон. Одоо дүү минь тогтож суун үйл эрхэлнэ байгаа. Ах нь насан өндрийн цөөн жилийн жаргалыг хөөе. Хүү минь бишгүй явж зоригоор цэнгэлээ гээд эзэн, Ван эрхэмд нэн дотно өгүүлбээс Зо эрхэм санаа юундаан атаархангуй байвч нүүрэн өнгөндөө хуурмагхан талсжээ.

    -Хүү минь! Голомтынэзэн хөрөнгийн хаан суу! Таны баруун гар тань эрхэм Зо гэж Ва үргэлжлүүлэн хэлэв.

    -Тал талын хөрөнгө нийлсэн пүүсийн алдар өргөгдөнө гээд Зо Ли-зе буйл гарган инээв.

    -Чухам тал талын хөрөнгөнд бодол бодлын ухаан сийрвэл хэрэг сэн. Тийм үү? гэж Ван хэлээд тамшгархан авай.

    -За энэ мэргэн үг ээ! гээд Зо өмнөх сархдыг өргөж уруул дүрэн, аль нь хожооны тал билээ! Тал талын санаа юу? Тал талын алдар уу? гэж эрхгүй бодон суув.

    Дугуй цагаан  царайтай шинэ танил Зо эрхэм сонин харцат хязруундуу эр шив. Хөдлөх удаан, үг цөөн бодол чамбайн шинжтэй! Өрөөсөн нүдээ анин байж үгийн хариу хүлээх нь ч донжтой. Мөн догь эр вий! Аяа, эзэн Ва хулгана үүрлүүлжээ. Боолын оронд эзний алба энэ мэт биз ээ! Гайхлууд шингэсэн нь цаг бүрийн хэмжүүр болж манай ажлын сэвийг дарах тустай биш үү? Ээ, тагнуул хэвтүүлийн ир хурц, нүд өлөн! Ингээд хоёр хорвоогийн хүн нэгэн тогоонд хооллох боллоо. Ай хэн нь хүчтэй билээ!? гэж Ван эрхэм эргэцүүлэн хянаж ахуйд эзэн ах дэлбэн амсарт галуун хүзүүтэй болор завьяаг тонгойлгон уур савссан халуун сархад жүнзэлж амтат дарсаар даруулан уух нь өөрийн хүний өрсөх санааг нэгэн савнаас оочих мэт ээ.

Ингээд л Ван эрхэм пүүсийн хэрэгт эзэн сууж өвгөн эзэн өгөрсөн насныхаа тартагт жаргалыг хөөх нь ээ. Өнгөрсөн шөнө буудалд буусан хүний сураг! Хаанахын хэн юуны тул доншуучилж ирээ вэ? Тэгвэл энэ хэн бэ? Юу боловч эрхэм хүнтэй идэх хоол, нөмрөх хөнжлөө хуваалцах нь гээч! Хэн хэн нь хүйтэн цуст мэлхий, могой мэт бол нийлж яахин амьдрах билээ! Ингээд л өвгөн эзний мэлмийн дор үзэл өөртийн тулалдаан эхлэх нь үү? Хүссэн алба хүзүүгээр татаа бий! Гэвч хятад хөрстэй япон хүний хуяг нь бөх өө! Суун ажиж хэвтэн чимхэнэ гэж бодсон Зо Ли-зе,

    -Аль нутгийн хүн энэ хүрч заяа холбох нь энэ вэ? гэж хөхиүн хир нь бодолтойхон асуув.

    -Би Хөх хотын унаган харьяат. Бээжинд яая гэсэн залуу насаа өнгөрөөгөө шив. Гэвч эцгийн голомтонд эргэж өвгөн ахын нөмөрт ирлээ. Үрлэгийнэзэн хийхээ хийе дээ гэж Вангийн хэлэхэд эзэн Ва,

    -Чухам үнэн. Эрхэм Зо таны хувь нийлсэн нь хэзээний учир билээ. Одоо өвгөн биеийн хөшөөг гаргах цаг болжээ. Ван хүү минь байр орноо янзалтал өвгөнахынхаа хөдөө тэндхийн өндөр хэрмийн цаана цагийг хүлээн шилтгээлэн суу! гэвэл Зо,

    -Их завшаант уулзаа сэтгэлийг гийгүүллээ. Та бүхний хамсаа болсон өчүүхэн хувьдаа гялайлаа. Харин Ван эрхмийн үйлсэд санаа тавих халамжийг болхи би гүйцээдэг бол жаргалсан гэж үнэнхүү санаанаас өгүүллээ.

    -Залуус өөрснөө мэд! Өнөөдрөөс эзний үйлс Ван хүүгийнх болно. Өөрөө бүхнийг захиран гүйцэтгэ! гэж эзэн хэлээд санаа амран амьсгал тэнийн инээвхийлбэл Зо эрхэм дохиж, ээ хө Ван эзэн! Бээжин намжирт минь тэндэх иргэн төвийн төлөөлөгч “Коммунист” бус уу Хувьсгалын тахал“Ж” ноён биш биз! Өвөрмонголын төвийн нутгаархий салхи шиг шуурч өнгөрсөн “Ж” би дээ! Хэвтэш нэгтэн минь танилцана гайгүй! гэж бодох шиг болоод Хамар дор чинь тал нутгийн тарвага ноохойлох бий! Тэн Тай-лүй-гуан буудлын эзний тавьсан мөшгөх мөр Ван Сун-хэнь пүүсийн үүдэнд хүрчээ! гэсэн. Гэвч их хөлийн замд “Ж” байтугай нь зорчих бол уу? гэж бодсон авч нахилзан суув.

Өвгөн тогооч Сун дайллагын сүүлч алтан хараацайн амтат шөл барьж ирэхэд Ван яаран босож гүнээ мэхийвэл эзэн суудал цомцойж,

    -Бидний хүндэт хүү Ван иржээ гэж үг өрсөхөд Ван хүү, алга зөрүүлэн атгаж ихэд мэхийн хүнд ёсыг гүйцээж,

    -Таны бие тэнхлүүн идэрхэг шив гээд өвгөн тогоочид суудал тавин хараа даржээ.

    Өвгөн Суныг суухад Ван хүү ч сууж жүнз өргөн савх юугаан тавихад,

    -Хүүгийн савх их билэгдлийг зөгнөлөө. Ер бусын л юм гэж Сун өвгөний өгүүлэхэд эзэн ч тавьсан савх дамналдан чагталсныг үзээд,

    -Насан өдийд тэнгэр ойр, аз энүүхэнд сэн. Өвгөн эцгийн билэгдэл үгийнхээ мэргэнд байна гээд хөглөгөр сахлаа илбэн буй тогооч өөд харжээ.

    -Дүү охин маань тусад орж таныг амраана уу?

    -Хүү минь тэгэлгүй яахав. Овоо өсгөлүүн явна гээд тогооч өвгөн эзний өмнө бөхөлзөж танхимаас гарахдаа Ван хүүгийн солбисон савхны учирт бодол хэлхэн, миний хувьд ойлгогдох цагийн дохио! Эзэн хэдий хийгүй ч энэ биеийг зориулах насны найдвар мөн үү? Мөнийг ч мөн бишид санах туршуул хүний санаа жичдээ биз. Энэ мэт хэмжээт эрх эзэн биднийг тусгаарладаг бус уу? гэж бодон тогооны байшингийн зүг явжээ.

    -Дорно орны эртний ёс, та бүхэн сайн сэтгэлийн үрээр ураг барилджээ. Ван эзний алдрыг пүүсийн босго алхуутаа л сонсож ийм байх нигүүлсэнгүй ачлалтанд биширч явлаа. Би ч гэсэн юунаа гадуурхагдах вэ? Энэ л бүлийнх гээд Зо дунжаа хуурмаг инээж,

    -Ван Сун-хэнь пүүсийн нэр Ван эзний алдарт ер бусаар гийнэ гээд хамрын хөлсөө арчиж маадгархан суувч бодлын сэв нь эрвэгнэн, Ван эрхэм! Ва эзний аман уншлагад наран эзний мөнхөд гэгээн үйлийн учир бий л болов уу? Өвгөн эзний нүдэн гархинд хүний мөсийг хайлуулах идгүй биз. Залуу эзэн нэн сэргэлэн, санаа шийдмэг янзтай! Ван Ань-Чуан! Билэг дүүрэн нэрээ! Нэрийн утга шигээ энх түвшин эр байгаасай! Энэ юу бол? хэмээн бодолхийлон сууна.

    -Тийм ээ эрхэм ээ. Тогоочийн хувьднасан эрэмбийн дээр учрал зүйн хүндэтгэл бийг яван таних биз. Нэгнээ цээрлэсэн нэрийн хүндэтгэл алдрах билүү? Харин энэ суугаа эзэн гэвэл элэг дэвтээх үрийн заяат хүүгийнхээ сэтгэл билээ гэж Ван эзэн өгүүлээд өвгөн Ва-д дотносог мишээл илгээнэ.

    -За хүүхээд! Суудал өндөрлөх үү? Хүү минь ч замын зүдрэлээ нимгэлж үз! гэж Ва эзний хэлэхэд Ван хүү, Зо дунжаа ч бишүүрхүү ёсолж түр салахын журмыг гүйцээв.

    Зо эрхэм хашаанаа гарч үүдэн шатнаас их хэрмийн дээгүүр тэнгэрийн хаяаг харахуйдаа, за хө энэ цагаас пүүсийн хэрэг үл таашаагдах оньсого мэт хүний гарт орж хөөрхий би хажиглагдах болов уу? Наанадаж хөрөнгийн хохирол, цаанадаж пүүсий маань үйлс харлах бий дээ! Үгүй ээ байз!Сун өвгөний гарал түүх, явсан мөр юу билээ. Ван эдний дунд юун ачлал ёсын учир бий вэ? Адгийн зарцад барьц алдах Ван эзний нүүрэн хөрсөнд юу эчнэ вэ? Нэгэн пүүсийн хөрөнгөнд хоёр зүгийн санаатан хурж улс улсынхаа үйлийг уралдуулж яваа юм биш биз! Ван хятад угсаатан мөн үү? Мөн нь мөн. За бүү мэд! Ханилан байж танина гэж бодон хөл өргөн шат тэмтчиж уруу буун одов.

 

Гэсэрийн сүмд*

 

    Ван хүүгийн савх энгийн бус дохио сон! Энэ бол “Ромоор арав” Тэгээд болзсон газар Гэсэрийн сүмд үү?* Тийм ээ. Тун аятайхан зохиогдсон нууц тэмдэг! Ай амьдралын нууц хүний маань үйлс санжээ. Маргаашийн арван цагт уулзалттай болов оо! гэж бодон яваа өвгөн Сун Вангийн сүмийн гол гудамжаар зүүншлэн гэрийн зүг ханджээ.

Маргаашийн өглөө сөн. Ван Ань-чуан хуучин танил хотын шинэ зээл Пин Кан-же хэмээх** завхуул үйлийн шалиглах нэрт гудамжнаа явж энэ тэрийг битүүхэн ажихдаа, Ван тосгон хөл их үймээний орон болжээ. Хаана л бол цэрэг цагдаа! Цэрэг эрсийн догшин алхаа доргиулна. Харав уу тэр! Хун ши-тан***, ганган хаягийн цаана юу нэмээ вэ? Бас л шалиг зоогийн газар уу? Энэ бүхэнд яр ямба бүгд өрөвсөнө. Байз! Энэхэн мухлагт гэнэхэн орж өсгийгөө маная! Өлмийн өмнө нүх нь үгүй ч араас гэтэх хүний сүнс бий байлгүй ээ! гэж санан замын нэгэн цайны газар орж очвоос мухлагийн эзэн угтан авч,

 

    -Эзэнтэн танд юу хэрэгтэй сэн бол гээд нахисхийн, энгэрийнх нь бичээсийг харна.

    -Удтал үзээгүй хуучин тосгоны цайны амтыг үзье гэлээ гэхэд мөнөөхөн эзэн цаад өрөө рүүгээ урин үнэр сайт цайныхаа амтыг магтаж байж аягалжээ.

    -Гялайлаа эрхэм ээ. Хөнгөн эзний цайн үнэр сэнгэнүүхэн байна гээд цайг амсан тамшгархан өгүүлээд цаасан мөнгө атгыг* гарган ширээнээ орхин гарч одов.

 

    Сэжиг тааврын хүн үгүй мэт! Туршуул хүнд хилэн шаахай ч дөнгө шиг зуурна. Хүний газар уруу нь татаж соронзын хүчтэй билүү? гэж санан сэтгэлийн хардлагаа үл цайлган хотын зүүн жигүүрийг зорив.

    Гэсэрийн сүмийн цэнхэр паалант вааран дээвэр наран сөрөгт зэгэл хөх туяа татуулан тэнгэрийн өнгөтэй зүс нийлнэ.

    Зуны дунд сарын бүгчим халуунд газар орчин уугих адил пүүгэж бие лагшин хөл хүндрэвч хоржигнох Туурын намуухан боргио үл мэдэг чийхтэн үнэхээр сэтгэлийг сэргээнэ.

    Аяа энэхэн энд юутай уйдам билээ? Энэ л газар дэлхийн нэгэн байгаль тансаг ч миний орны нар нь тунгалаг, ард нь өнгөлөгсөн. Орчлонгийн зүсэм эздийнхээ хийморьт өгөөмөр санжээ гэх мэт бодон яваа Ван Гэсэрийн сүмийн хэрмэн хашааг захлан асарт хаалгаар тавиухан ороход сахиул хувраг угтан удирдаж голын дуганд хөтлөв.

    Гүн улаан нүүрт Гэсэр богдын мэлмий хурц дүр магнай тэнэгэр заларч түүний хоёр этгээдэд их ямбын хувцастай жад сэлэм агссан нижгээд баатар нэн сүрлэг зогсоо нь үлгэр туйлын ихэмсэг хөргийн бишрэл төрүүлэх заслалын төрхтэй.

    Сахиул хувраг алга зөрүүлэн байж Гэсэрийн өмнө гурвантаа тонгосгээд модон бортоготой төлгийн “тарнит” багц хулсыг шигшиж уруул умалзуулан амнаа үглээд ямаан сахал нь үл мэдэг сөрвөлзөнө.

    Ёсыг сахих Ван эзэн өвдөг бохирон үнэн сүжгийн царай үзүүлэх агшинд Сун эцэг хэзээний ирж хүүгийн дэргэд сөхөрчээ.

    Сахиул лам бортоготой хулсаа гарын эвээр сэгсрэн шигшихэд ширхэг хулс огшиж төлөгдүүлэх өвгөн түүнийг аван хуврагт их хүндэтгэлээр барив.

    -Угийн заяа чинь ядуу гувчуу юмсан уу? Харин насны хойд, сүнс сүүдэртээ буяныг базаах мөр байна гээд Вангийн сугалсан хулсын учирт:

    -Залуу дайчин таны заяа их. Гагцхүү нүглийг тэвчвэл буянд тань тотгоргүй ээ. Олз омог чинь тэнгис далай! гэж эд хоёрын өмссөн зүүснээр өнгө ялгаварлан төлөг буулгав. Юутай ч учир ялгаат бурангуйн мэрэг мэхчлэн тусжээ.

    Сун эцэг, Ван эрхэм бишрэлийг үзүүлэн бодолт тэдний эргэцүүлэх санаанд заяа дэнслэхийн наманчлал бус уулзан учрахын нэгэн хүсэлд автан сууна. Тийнхүү манай хоёр гурвантаа тонголзон гэдрэг ухарч сүмээс гарлаа.

    -Хүүхээ! Арван цаг болж уу?

    -Болжээ.

    -Цагийн байдал хатуу! Пүүсэнд хүний туршуул шургаж ор нэгтэй байх болно. Зо эрхэм Чан Чун дахь наран пүүсээс өмч салж наашаа нийлмэглэсэн хүн. Нийлээд хагас жил боллоо. Харин өчигдрийн мэдээгээр “Хөх туг” сониныхонтой Зо эрхэм тусгайлан учирчээ. Эзэн Ва хүүчлэн угтаж эрхийг өгсөн нь яамай! Сайн сэтгэлт өвгөний нөмөрт хорин жил хохиролгүй суулаа.     Хөөрхий минь хөрөнгөө л гэж хүүгийнхээ сүнсэнд өөрийг чинь итгэжээ. Дүү чинь ч тусад орсон.

    -Мэдлээ аав аа. Бүхнийг зохицуулъя. Дараагийн уулзалт миний суух байранд чөлөөтэй болно. Суух байрын дор байгуулах нууц орцын шөнийн хэрэгт та тусална. Дүү Төгсөд мэнд дамжуулж найртай уулзахын үгээ илгээе.

    -Мэдлээ хүү минь.

    -Эзэн Ва үнэхээр баярлууллаа.

    -Тэр жилийн гунигт явдал эзний санаанд ихийг төрүүлжээ. Хөөрхий ханийн минь үлдээсэн дурсамж энэхэн шив ээ.

    -Амьдрал хэвийн үү?

    -Амьдарч л байна.

    -Бүгдийг дараа тохитой ярья.

    -Тэгье. Хүү, чи насны минь туршид итгэ. Амь бие жирийн хүмүүсийн эрх жаргалд зориулна гэж өвгөнийг хэлэхэд Ван Ань-чуэн,

    -Итгэнэ. Одоо мөргөлчийнхөө үүргийг гүйцээлээ. 

    Эндээс сайн, муу алиныг дуулахыг хүсээгүй Ван Ань-чуэн Сун Шан-ли хоёр нандин бүхнээ сэтгэлдээ нууж, бишрэнгүй дүрийг нүүрэндээ гарган одоход гаднаас сүсэгтэн мөргөлчид ганц нэгээрээ цувран ирсээр байв.

    Ван Ань-чуэн-ийг Гэсэрийн сүмийн үүдэн довжооноо гурван удаа мөргөөд, босч гурвантаа тонголзоход өвгөн Сун Шан-ли олныг үглэн мөргөсөөр үлдэв.

“Хурандаа” Кени, хошууч Ма-ын тасалгаанд орж ирээд,

    -Шалгалтын дүн юу болж байна гэв.

    -Ноён хурандаа! Шалгалтаар илэрсэн юмгүй ээ. Цааш шалгасаар л байна гэхэд “хурандаа” уурлаж нүүр нь чинэрэн байн байн анивчиж,

    -Үгүй ер шалгасаар л байдаг мөрөөдөлдөө чи бас л живжээ. Үгүй бол цаадах тагнуулуудын чинь нүүр царай эргэж орхио юу? гэхэд Ма,

    -Хаанаас даа ноён минь, шалгалт мөчидгүй, шалгаад сэжигтэй юм илрэхгүй байна шүү дээ гэж сандрангуй хариулав.

    -Заавал олж илрүүл! гээд “хурандаа” цонхныхоо дэргэд очоод гудамжаар явагчдыг ширтэн зогссоноо Ма-ын дэргэд эргэж ирээд,

    -Коммунистууд энд тэндгүй сэргэж, дайсны тагнуулууд чөлөөтэй сэлгүүцнэ. Чи ер нь юу гэж бодож байна вэ? гэж зуунги асуув.

    -Илрүүлнэ, тэгээд бүр борцолж орхино гэж Ма чанга хариулав.

    -Борцлох маань ч гайгүй. Өөрсдөө эгшчихгүйг хичээх хэрэгтэй. Тиймийн тулд ажлаа шургуу зохиож цаадах тагнуулуудаа дуулгавартай ажиллуул. Чухам энд мөнгөбүү хайрла! Цаасан мөнгө, цалин хоёрын цаана шижир буйг мэднэ үү? Уул нь та мэдэх л хүн сэн. Монгол болтлоо Бээжингийн ар нутагт суусны хэрэг юу вэ? гэж Кени ёжлов.

    Ямар нэгэн хүн хаалга тогшив. “Хурандаа” Кени “хошууч” Ма-д,

    -Цаадах үүдээ онгойлго! Хэн бэ? гэв.

    Бээжингийн орчим байснаас Монголд нь нэвтэрлэ үү би! гэж санавч ам тэвчих заяаны эр хушууч Ма,

    -За гээд хаалга нээж шагайхад, Ван Сун-хэнь пүүсийн Дун-жа Зо Ли-зе 

    -Ноён хошууч аа, Би орох уу гэхэд Ма

    -Ор ор гэв.

    Зо Ли-зе орж ирүүт

    -Ноён хурандаа тавтай л байна уу гэв.

    -За олзтой ирэв үү гэж хурандаа Кени Зо-Ли-Зегийн өөдөөс харж ямар нэгэн сонин мэдээ авчирсан байж магадгүй гэж горьдсоноос их л нялуун тун ч эвлэг асуув.

    -Ноён минь гойд сонин юмгүй. Харин Вангийн сүмд хэдэн жилийн өмнө ирж байсан Бээжин хотын худалдаачин Ван Ань-Чуэн гэдэг хүн ирээд, манай пүүсэнд эзэн Ва-ын зөвшөөрлөөр пүүсэнд хувь нийлүүлэн орлоо гээд Зо Ли-зе байн байн нахилзан их л гавшгай хөдөлнө.

Удаан хөдөлж, сунжуу яриа дэлгэж гардаг Зо Ли-зегийн ерийн зан, хүний үгийг тогтоож авах гэсэн шиг хашир байдал эд бүгд нь хурандаа Кенийн өмнө ирэхтэйгээ зэрэг цөм мартагдаж, аль болохоор хөнгөн шаламгай байх гэж яддаг юмсанжээ.

-Тэгээд тэр чинь Бээжингээс хэдийд гараад энд ирэх нь тэр вэ? гэж Кени асуув.

-Ноён минь, тэр хүн Бээжингээс гараад нилээд удсан бололтой юм гэж Зо Ли-зе хариулав.

-Тэгвэл тэр чинь явуулын тэнэмэл худалдаачин юм уу? гэж хошууч Ма тосгуулан асуув.

-Ноён хошууч, явуулын гэхдээ л сэжигтэй хүн юм даа. Тэр Бээжингийн яриагаар яривч зарим нэг үгийг сань-си мужийнаялгуугаар болхихон ярьж байгааг үзвэл тэндэх нутгийн хүн биш баймаар! Ер нь худал үг зохиож, би Бээжин хотын хүн гэж байгаа бололтой гэхэд хашир хурандаа Кени,

-Худалдаачныг сэжиглэх, тэгээд хот орныг тэнүүчлэгч тийм худалдаачныг сэжиглэх нь зөв. Гэвч зөвхөн ашгийн хойноос хөөцөлдөн, хаа олз ихтэй газраар тэнүүчлэн суурьшиж явдаг тийм худалдаачин олон буй гэдгийг санах хэрэгтэй. Магадгүй цаадах хүн чинь Сань-си мужид юм уу? Сань-си мужийн тэнэмэлч нартай удаанаар хамт амьдарч байснаас хэл ярианд нь бага сага өөрчлөлт орсон байж болно. Төрсөн газрын хэлнээс өссөн газрын хэл гэж зүйр үг буйг мартав. Бээжингийн хүн Сань-си нутгийн хүн болж яваа ч юм бил үү? Уг нь тийм болхи туршуул баймгүй. Харин хөдөөгийн коммунист нэртэн үгийн заарцаг хийж мунгинав уу? Хяна! гэхэд Зо Ли-зе,

-Бас ч тиймээ гэв.

-Ер магадгүй юу ч юм билээ! Гэвч коммунист гэж ойлго! “Ж” мөн үү? Мөн гэж үзтэлээ тагна! Тэгэхээр Бээжингээс ирсэн коммунист намын төлөөлөгч “Ж”-г илрүүлэх үүрэг танд тавигдлаа. Та юуны өмнө түүнтэй дотночлон нөхөрлөж, Бээжин хотын талаар өргөн судалгаа хий! Хаа ямар газраар суурьшиж байсны нь мэд! Ингэхэд Бээжин хотын талаар өөрөө хир зэрэг мэддэг вэ?

-Мэдэхээр барах уу. Бээжин гэдэг миний танил хотоо. Тэнд ахтайгаа долоон жил амьдарсан юм.

-Тэгвэл миний хэлснээр ажилла. Бид үнэхээр үнэн нүүрий нь илрүүлбэл их Япон улсын өмнө онцын гавьяа байгуулна гэдгийг мэдээрэй. Одоо та яв, хашир сайн ажиллаад амжилт гаргахыг хүсье.

-Ноён хурандаа минь, өчүүхэн боол би мэрийхээр хийнэ. Ганцхан хожмын нэгэн цагт өчүүхэн биеийг Наран улсын элбэрэлд багтаах биз гэж хэлээд Зо Ли-зе гарав.

 

Хэдэн хоногийн дараа Вань Ань-чуаны засуулсан гурван өрөө байшин тохижуулагдлаа.

Таазыг мөнгөн өнгөт лахуаз*-аар нааж, хана туурган дахь босоо шүүгээнүүдийг туурган дахь хээтэй адил үргэлжилсэн ханан хээ, царс модны торго нэхэгч эрвээхэйг зуран чимэглэж, мөн тэнд нь зоомол шүүгээ байна гэж мэдэгдэх өөгүй цэвэрхэн засчээ.

* * *

 

Энэ байшинг засахад Ван Ань-чуэн, өвгөн Сун Шанли хоёр хэдэн шөнө тасралтгүй ажиллаж шалны дор нууц байр байгуулжээ. Энэ байрыг шалны дор гурван метрийн гүнд засаж, буух хаалгыг зоомол шүүгээний дорд ёроолоор дамжин орохоор сэжиглэгдэх аргагүй хийж, энд радио станц, зургийн лабораторийг буй болгожээ.

Ван Ань-чуэнийг засуулсан байшиндаа орсны маргааш Зо Ли-зе орж ирээд,

-Та чинь дөнгөж сая босч байгаа юм уу? гээд тасалгааг эргэн тойрон ажив.

-Тиймээ, сая л босоод нүүр гараа угааж байна гээд Ван Ань-чуэн цацагтай цагаан алчуураар нүүрээ арчингуут,

-Ядарсандаа баахан унтаж орхижээ. Урьд шөнө гэр орныхоо юмыг янзлах гэж оролдсоор орой унтсан. Суу, тамхи тат гээд Зо Ли-зе-д тамхи авч өгөхөд,

-Зүгээр зүгээр, тэгээд пүүсийн зарц бичээч нараар юмаа засуулж орхихгүй, ингэж хүчээ дэмий сүйтгэж байх ч гэж дээ. Харин би юмыг чинь засалцаж өгөхсөн гэж бодоод завдалгүй байсаар арай ч амжаагүй байх гэж санаж ирсэн юм. Нэгэнт төвхнөсөн хойно яамай. Ер нь та их адгуу хүн юмаа даа гэв.

-Ганцаараа зожиг сураад, хүний хийсэн санаанд минь тохирохгүй юм.

-Харин та ч юмаа аятайхан төвхнүүлжээ. Байр чинь ч сайхан засагджээ.

-Би байр голдоггүй хүн шүү. Энэ, тэр хотоор хэсэж тэнэж сурсан юм. Харин байр минь намайг голохоор цэвэрхэн засагджээ. Тэгээд сайхан байранд муухай суувал тэр тусгүй. Нэгэнт суурьшсан хүн хажуу хавиргандаа ханьтай ч болж юу магад вэ дээ. Тийм үү? эрхмээ!

-Тэр чинь ч бүр зөв. Ханьгүй хүн гэдэг чинь тусгүй юм байна шүү. Залуу байхад ч эхнэр, хүүхэд шиг тээртэй юм байхгүй шиг бодогдоод үнэндээ янхны газруудаар яваад байхад аятайхан л байдаг байсан. Гэтэл нарийн бодоод байхаар ганцаараа явна гэдэг муу хэрэг дээ.

-Тийм нь ч тийм гэвч…

-Үгүй, та бод л доо. Ялангуяа өв хөрөнгө, эд барааны хойноос хөөцөлддөг бидэн шиг хүмүүс үр хүүхэдгүй байвал хожим энэ их хөрөнгийг чинь эзэмших эзэнгүй бусдын олз болоход хүрнэ шүү дээ.

-Та ч үнэн л үг хэллээ. Гэвч би энэ хэр нас залуу болохоор эхнэр хүүхэд гэдгийг санаанд ордоггүй хүн. Харин яаж мэдэх вэ дээ, зангуу шиг наалдаж орхидог хүүхнүүдийн алиныг тэр гэх вэ? Тэгээд хүүхэд шуухадтай болж орхивол бүр ч янзаа алдах нь тэр гэхэд иймэрхүү шалиг ярианд дуртай Зо Ли-зе чанга гэгч нь инээв.

-Тэр үнэн “Баян хүн таван хаанд нүүртэй”. Бидэнд энэ муусайн хүүхнүүд чинь шарваад л байдаг юм. Тэдний дундаас зохистой нэгийг нь олж аваад сууж орхивол зүгээр шүү. Харин Бээжин хотод гэрийн сайхан төхөөрөмжүүд байдаг юм гэнэ билээ. Бээжинг сайхан хот л гэж ярилцах юм гээд Зо энэ удаа нүдээ сүрхий томруулж хараад өрөөсөн нүдээ аньж хариуг толгой гилжийлгэн хүлээв.

-Өдий хөрөнгөтэй та Бээжинд хүрээгүй гэж үү?

-Би төрсөн газрынхаа шороог л атгаж суудаг хүн.

-Бээжин сайхан хот, олон мянган жилийн алдартай хотын нэг. Ингэхэд та чинь аль хотын хүн билээ.

-Би Мукден хотынх.

-Мукден ч бас л том хот шүү. Шинэ Мукден гэж Япон улсын шинэ барилгууд нэмэгдээд, бас тэнд “каска” зээл гэж шинэ зээл буй болсон байна билээ гэж Ван Ань-чуэний хэлэхэд Зо Ли-зе,

-Мукден ч зүгээр хот шүү. За байз Бээжинд чинь Дун… юу гээд байдаг билээ дээ, нэг пүүсэнд манай ахын дотнын танил байдаг юм гэнэ билээ. Та ч тэр пүүсээр байрлаж байгаагүй биз дээ? гээд, энэ ад чинь Бээжинг байтугай Мукденг ч мэддэг байх нь ээ гэж Зо Ли-зе бодов.

-Ван Фу-жин гэдэг худалдаачны гудамжинд Дун-Хуа гэдэг пүүс байдаг юм. Би тэр пүүсэнд өөрийнхөө өчүүхэн худалдааны ажлаар орж гарч байсан даа. Харин нутгаасаа гараад он жил удсан болохоор одоо чухам ямар байгааг мэдэхгүй.

-Тэгээд та чинь аав, ээж, амраг садангаасаа аль хэдийн тусгаарлаж гарсан хүн юм уу?

-Би тэднээсээ бүрмөсөн хагацсан хүн. Эцэг маань амьд байсан бол… гээд Ван Ань-чуэн үгээ таслаад царайгаа барайлгаж, энэ үл ойлгогдогч хүн миний амьдралыг юунд сонирхсон юм бол! Гэвч үүнийг энгийн нэг учрал гэвэл алдаа болно гэж бодов.

-Хөөрхий харла. Та ч багадаа өнчирсөн хүн юм даа. Ер нь ямар нэгэн газар суурьшдаггүй л байж дээ гэж Зо Ли-зе их л хуурмаг зөөлөн дуугаар өрөвдөнгүй асуухад Ван Ань-чуэн,

-Тийм ээ, би эцэг, эхээсээ өнчин хоцроод, эцгийнхээ хөрөнгийг үгүй хийж хот орныг дамжин өчүүхэн арилжаа хөөцөлддөг болсон юм.

-Эвий зайлуул! Та ч багадаа зовлонг үзэж өнгөрүүлжээ. “Залуурын дэргэдэх бургас шулуун” гэгчээр сайн эцэг эхийн буянгаар олон газраар явж багагүй юм үзжээ. Аргагүй дээ, аргагүй, өнчин хүн тийм л байдаг юм гэнэ билээ.

-Үнэхээр өнчин хүн үргэлж сэтгэлээр өлсгөлөн явах юм даа гээд Ван Ань-чуэнийг санаа алдахад Зо Ли-зе,

-Тэр ч бүрэн үнэн гээд цагаа харж,

-Ажил сүйд болох нь, сүүлд тохитой ярья гээд Ван Ань-чуэнээс ямар нэгэн үг алдуулчихъя даа гэж бодовч ахицтай юм болсонгүйд баахан урамгүй,

-За би явъя гээд гарахад Ван Ань-чуэн,

-Эрхэм Дунжаа тогоочид хоол оруул! гэж хэлээч гэв.

-За гээд Зо Ли-зе гарч одов.

Ер нь надтай харилцагч бүхэн жүжигчин хүн шиг ажээ. Энэ зальтай амьтан биеэ худалдагчдын нэг биз. Ийм ичгүүргүй урвагчдын дотоод сэтгэлийг уудлан мэдэхийн тулд, хүмүүсийн янз бүрийн амьдралд дүгнэлт хийж байх хэрэгтэй юм. Харин энэ эрхмийн талаар манай хашир өвгөн Сун Шан-ли юу гэж үздэгийг мэдэх нь чухал гэж Ван Ань-чуэн бодов.

Өвгөн тогооч хоол зуушийн зүйлийг тавьсан мөнгөн цар өргөн барьж, Ван ань-чуэнийд орж ирээд,

-Хүү минь хоол чинь оройтов уу? гээд хоолуудыг ширээн дээр өрөв.

-Зүгээр, аав аа гэж Ван Ань-чуэний хэлэхэд,

-Би хоол зөөгчдөө тус болж яваа нь энэ гээд тогооч шамлаастай ханцуйгаа буулган бяцхан тэмдэглэлийн дэвтэр гаргаж Ван Ань-чуэнд өгөхөд, өвгөний өгсөн зүйлийг Ван Ань-чуэн өвөртөлж орхиод хоолоо яаралгүй идэнгүүт,

-Аав суугаач, тамхи татаа гээд тамхиа авч өгөхөд өвгөн Сун Шан-ли тамхианаас авч асаагаад, Ван хүүгийнхээ цааш юу хэлэхий нь хүлээв.

-Ааваа! Энэ чухал зүйлээ хаанаа хадгалдаг вэ?

-Олон жил ижилссэн гэрийнхээ зуухны тэнд хадгалдаг. Бусдаас түүнийг олзолъё гэвч тэд зуух руу шурган янданг хөөлөх билүү гээд инээмсэглэв.

-Үг утга буман хэлхээ ч цээжнээ оршдогийн адил жир түмний нууц гол голын ус шиг нэгэн савнаа цутгаж түвшин дөлгөөн оршино. Ингэсээр энэ далайн хур хүчин өнцөг булан энд тэндээсээ цалгилсаар орчлон дахин өөрийнхөө түвшинд тохинох адил бус уу? Тийм үү, аав аа!

-Чухам тийм гээд өвгөн Ван-гийн үгийн оночтойд бишрэв.

-Тэгэхээр нууцыг хадгалахын тулд амьсгалаа ч дайснаас нууна.

-Учиртай сайхан үгээ.

-Аав минь та одоо буц. Өө тийм, эрхэм Зо Ли-зе танд ямар санагддаг вэ? Энэ хэргийг боловсруул! Дараа өгнө гэсэн даалгавар энэ гэлээ.

-Мэдлээ гээд өвгөн Сун гарчээ. Ван өвгөний өгсөн дэвтрийн хуудсыг эргүүлэн Вангийн сүм дэх “залхаан цээрлүүлж, хорлон сүйтгэх 53 дугаар хороо” Халуун рашаан дахь “918, 935 дугаар тусгай хороо” Тунлио хотын “9 дүгээр арми”-ийн талаар хуримтлуулсан мэдээнүүдтэй танилцаад энэ мэдээгээр ар тийш нь холбоо барихаар шалны доорхи нууц байр руугаа орлоо.

***

 

Пүүсэнд Ван эзнийг орж ирэхэд Зо Ли-зе,

-Эрхэм эзэн хоол зооглож амжив уу? гэв.

-Амжсаан амжсан гээд Ван Ань-чуан,

-Өвгөн эзэнтэн ирээгүй биз гэлээ.

-Ирээгүй л байна.

-Эрхэм Зо дунжаа танд хөөцөлдөх нэг зүйл, Тэн Тай-лүй-гуан буудалд оч. Тэнд Мукденд хүргэх түүхий эд тээвэрлэж яваа Жалайд хошууны жинчид буй. Та тэдэнтэй хэрэгцээтэй зүйл авахаар эзэн хүний хувиар тохиролцоод ирнэ үү?

-Эрхэм өөрөө явбал дээр гэж Зо Ли-зе дургүйцэв.

-Яагаад,

-Яагаад юу байх вэ, зүгээр. Дандаа л би явж байх боллоо.

-Эзэн Ва-гийн өршөөлөөр энэ пүүсийг мэдчих эрхтэйн хувьд зөвхөн пүүсийн хэрэгт яваад өгнө үү гэсэн үг. Харин та гарахдаа өр нэхэмжлэгчийг дуудчихаарай гэж тулган хэлэхэд Зо Ли-зе

-За гээд гарлаа.

Ван эрхэм зээл авагчдын дансыг нээж энд тэнд нь тэмдэг тавина.

Пүүсийн өр нэхэмжлэгч залуу орж ирээд,

-Эрхэм эзэн амгалан нойрсов уу? гэхэд Ван,

-Зүгээр, та Тун Лио хотын Армийн штабын дарга дэслэгч генерал Ганжууржавынд очиж пүүсээс түүнд хүүтэй зээлдүүлсэн 452,280000 төгрөгийг нэхэмжлэхээр яв гэлээ.

-Эзэн минь, Ганжууржавынд очих хэрэг үү? гэж өр нэхэмжлэгч дурамжхан өчнө.

-Юунд дурамжхан байнаа, айгаагүй биз?

-Айх нь ч юу вэ. Бараг л үлгэр шиг юм гэхэд Ван Ань-чуан,

-Үлгэр болгон сонин байдгаас гадна бас өөртөө утгатай байдаг. Та хоёрын тэр явдал пүүст хамаагүй, зөвхөн ажлаа явж бүтээ! гээд пүүсийн нэхэмжлэх бичгийг өр нэхэмжлэгчид өгөв.

Өр нэхэмжлэгч нилээд дуугүй зогсож байснаа итгэмжлэх бичгийг аваад гарлаа.

Ганжууржав, өр нэхэмжлэгч хоёрын тухай далд асуудлыг бодож, энэ хоёрын хооронд үлгэр домог шиг эртний хонзон байгаа бололтой. Генерал Ганжууржавын эцэг өр нэхэмжлэгчийн эцэг өвгөдийн хооронд болсон хэрэг биз. Түүнээс балчир энэ залуу Ганжууржавтай хэдийдээ муудаад орхив гээ! Тэгэхээр Ганжууржавын эцэг харчин гүн Бавуужав Халхын гол, Хайларын орчмын ард түмнийг уулгалж яваад ардын Хатанбаатар Магсаржавт цохигдсон тэр үеийн хэрэг өр нэхэмжлэгчийн битүүлэг асуудлын тайлбар байж магадгүй юм гэж Ван Ань-чуэн бодов.

 

ДАЙЛЛАГА

 

-Хүү минь ихэсүүд морилж ирцгээнэ гээд эзэн Ван Ань-чуэний өөдөөс инээмсэглэв.

-Ихэсүүд гэнээ! Ерөнхий мужийн захиргааныхан уу?

-Үгүй, үгүй манай шинэ эзэд.

-Ойлголоо. Хэн, хэн ирэх нь вэ?

-Хөх туг сонины эрхлэгч Кени, орлогч Ма, Ерөнхий мужийн захиргааны зөвлөх цаазын цагдаагийн ахмад И, хороон дарга хурандаа Иц. Харин хүү чи сониныхны учрыг мэдэх үү?

-Мэдэхгүй, сонинд чинь юуны учир байх вэ? Сонин тэгээд гүйцээ биз дээ.

-Сонины эрхлэгч гэдэг нь хурандаа Кени, сонины эрхлэгчийн орлогч гэдэг нь хошууч Ма шүү дээ. Эд бол их Наран улсын төлөөний хүмүүс, чухам дээрээ бид эдний л гарт шүү дээ гэхэд Ван Ань-чуэн,

-Би ч сонины газар л гэж боддог. Тэгвэл цэргийн сонины газар байж л дээ гэв.

-Хүү минь сонин ч сонин. Хамгийг шийдвэрлэдэг эндхийн тэргүүн нар чинь тэд шүү дээ.

-Тийм буй, бидэнд зөвхөн арилжааны ажил л хонжоотой бол тэр эрхэм шүү дээ гээд Ван Ань-чуэн залхуурсан маягтай суниалгав.

-Хүү чи нарийн бод! Худалдаачин хүн гэдэг чинь ийм л эрхэм хүмүүсийг түшиж тулбал зүгээр гэж эзэн Ва сургамжлан хэлэв.

Өнөөдөр сониныхон, бас цаазын цагдаагийн ахмад И-тэй танилцах завшаан гарна гэж Ван Ань-чуэн бодсоор суув.

Зо Ли-зе орж ирээд,

-Эрхэм эзэн минь сониныхон, мужийн зөвлөх цөм гэрээсээ гарах гэж байна гэнэ гэж тэвдүүхэн хэлэхэд эзэн Ва,

-Түрэглэе, цаадуул чинь бүгдийг бэлхэн болгож уу? Ван Ань-чуэн хүү минь үзээд ир. Зо Ли-зе чи цаазын цагдаагийн ахмад И-д хэлсэн үү?

-Хэлсэн тэд бүгдээрээ хамт ирнэ.

-Гэр бүлийнхэн нь ч хамт ирнэ биз дээ, тийм үү?

-Ирнэ, Кени, бас ахмад И-гийнхэн.

-За яамай. Чи эхнэрт зочдоо угтацгаая гэж хэлээч гээд эзэн Ва өөрөө хүлээн авах тасалгаа руу явтал өмнөөс нь Ван Ань-чуэн гарч ирээд,

-Эзэн минь, цөм бэлхэн болжээ гэв.

-Ашгүйдээ, харин хоёулаа урьдаар гарч байя. Зочдоо хүрч ирэхэд үүрэндээ иччихсэн юм шиг байвал зохимжгүй юм болно гэхэд Ван Ань-чуэн,

-Эрхэм Зо Ли-зе хаачив гэж эзэн Ва-гаас асуув.

-Гэргийгий минь одоохон аваад гарч ирнэ гээд эзэн Ва суудлаасаа босов.

Зо Ли-зе эзний авгайн өмнө дэвүүр барин сэвж самбаганасаар хүрч ирээд,

-Бид одоо наран эрхмүүдээ угтацгаая гээд өлмий дээрээ дэнжигнэхэд эзэн Ва,

-Би чамд хэлдэг шүү. Юунд ингэж их хүний нэрийг дуулахтайгаа зэрэг хамхуул шиг дэндэгнээд, мөнгөн ус шиг далбиганаж байдаг юм бэ? Пүүсийн дунжаа гэдэг чинь буурь суурьтай байдаг юм биш үү! гэж зэмлэхэд Зо Ли-зе царай улайлгаад уруул нь үл мэдэг шазвалзав.

-Чиний л төлөө хэлж байна, царайгаа улайлгаж, амандаа хараах чинь гайгүй гэж Ва нэмж хэлэв.

Ван Ань-чуэн энэ бүгдийг ажиж, жигтэй энэ хүн дэрсэнд хатгасан хомоол шиг ерийнхөө буурь суурийг яасан амархан мартаж байх юм. Энэ хүний чухам санаа зорилго, хүн чанар нь ийм л байх нь ээ гэж бодов.

Пүүсийн гадна машины бүрээ дуугарч “Бивк” “Порт 8” гэдэг суудлын машинууд ирээд сониныхон, мужийн зөвлөх хороон дарга Иц, цагдаагийн ахмад, гэр бүлийнхэн цөм гарч ирцгээн харилцан бие биедээ мэхийлцэж их л хүндэтгэнэ.

-Яг дөрвөн цагийн дараа ирээрэй гээд мужийн япон зөвлөх, сонины эрхлэгч нар тэргээ буцаав.

Тусгайлан зассан тасалгаанд бүгд морилон орцгоож, амтат зууш, архи сархдыг зэхэж тавьсан ширээнээ ихэс цөм залран сууцгаав.

Голын ширээний зүүн гарт пүүсийн дунжаа Ван Ань-чуэн Зо Ли-зе хоёр зэрэгцэн суужээ.

-Та бүхэн бишүүрхэлгүй зооглоцгоо гэсэн пүүсийн эзэн Ва-ын шингэн жингэнүүр үгс, хааяа нэг бүдүүн паргиа дуугаар хурандаа Кени-н хариулахаас өөр чимээгүй, найрынхан тун ч уруу байдалтай. Харин энд найрлагсдын хараа “шинэ танил” өөр дээрээ буйг хашир худалдаачин Ван Ань-чуэн анхаарчээ.

Ван Ань-чуэн, эрхэм Кени-г зэрвэсхэн харж, энэ хүн намайг үзтэл сонирхоогүй мэт ажиггүй суувч хэрсүү тагнуул тэр эрхбиш ажих нь зүй! Ганцхан түүнд би чухам ямар тухай хүн бэ! гэдэг л тодорхойгүй буй. Мөн бусдад нь ч тийм. Кени! Энэ ч яахав миний хуучин танил нэрээ. Одоо нүүрий нь андахгүй боллоо. Хурандаагийн дэргэд тавьтиргүй нүдээ зальтайхан солбиулж суугаа тэр эрхэм нөгөө хошууч Ма нь бололтой. Үргэлж монгол дээл өмсдөг Ма өнөөдөр хятад хувцсаар зүсээ хувилгаж амжжээ гэж бодоод зочдыг тойруулан харав.

Пүүсийн шинэ “хоршоо” Ван Ань-чуэн “Ж” байхаас гарцаагүй. Эрхэм энэ коммунист миний атганд аяндаа орж ирнэ. Би түүний эмзэгхэн хориг толгойд япон эзний зард гарсан мэргэн бугуйлаа углаж орхино гэж хурандаа Кени бодоод Ван Ань-чуэнийг байн байн ширвэн ажиж, ажиглалаа мэдэгдэхгүйн тулд хүмүүсийн толгой дээүүр тэртээг харж сууна.

Эзэн Ва суудлаасаа босч,

-Би та бүгдийг зориуд урьж цаашдынхаа буян заяа, эрүүл мэнд, олз омогоо зочин та бүгдийн өршөөл энэрэлтэй холбох гэсэн хүсэлтэй, өршөөх биз гээд зочдод цөмд нь жүнзтэй архиа барихыг хүслээ.

Хурандаа Кени, хошууч Ма, хороон дарга хурандаа Иц, Хянган ерөнхий мужийн зөвлөх, бас тэгээд И бие бие рүүгээ харж хэсэгхэн дуугүй байснаа хурандаа Кени эзэн Ва-д тал өгч,

-Ёсыг дагаж нэгэнт эзэн хүн эхэлсэн хойно бид пүүсийн эзэнтэн, дүүсийнхэн та бүгдийн гэр бүлийнхэнд зол жаргалыг хүсч гойд их талархаж байгаагаа илэрхийлье гээд жүнзтэй архиа өргөхөд зочдууд хурандаа Кени-ийн хэлсэн үгийг дэмжин тус тусынхаа жүнзтэй архийг амсацгаав.

Хүмүүс хэр хэрээрээ балгацгааж хятад маягаар бэлтгэсэн олон янзын амтат хоолноос идэцгээн бас л дуу шуу ч үгүй, зөвхөн хоол идэгчдийн сорох, амтлах чимээ үргэлжлэв.

Ван Ань-чуэн ийм хөгжилгүй болхи байдалд хэдий дасаагүй ч түүний олныг үзэж өнгөрүүлсэн хашир нямбай байдал дайсанд өчүүхэн ч сэжиглэлийг төрүүлсэнгүй.

-Эзэн та дуучин ирүүлээч! гэсэн харь газрын эмэгтэй хүний царгиа дуу наргиан шуугиан ч үгүй найрынхны нам гүмийг эвдэв.

-Эрхэм хатан бэлхэн, бэлхэн гээд пүүсийн эзний авгай хурандаа Кени-ийн авгайд талархав.

Хурандаа Кени-ийн авгайн саналыг зочдууд цөм зөвшөөрөн ахмад И-ийн эхнэр хатангир биетэй, өндөр шанаатай хорин тав орчим настай бүсгүй ч,

-Дуучинтай л бол зугаатай юмсан даа гээд гараа сунгахад түүний халхгар өргөн ханцуй ширээн дээрх таваг дийзүүдийг шүргэнэ.

Эзэн Ва ч тогоочийн охиныг авчруулахаар хүн зарав.

Хурандаа Кени-ийн авгай намхан нуруутай гуч шахам настай цэлцгэр тарган эхнэр хөмсгөө өргөн, мөрөө хавчисхийж өөрийнхөө хамгийн дуртай “Мань шуно-Му-семей” Манжийн охин гэдэг шалиг дууг эхэлж;

“Хаврын урь, зуны амьсгалаар солигдож,

Хангай тайга цэцэг нахиагаар чимэгдлээ.

Хорин настай манжийн охин би,

Хоёргүй сэтгэлээр хүсэлт хүнээ мөрөөднө.

Хайрт ван минь хүлээж байна уу”

гэж дуулахад найрынхан цөм даган аялж хурандаа Кени ч эв ая үгүй бүдүүн хоолойгоор

“Хоёргүй сэтгэлээр хүсэлт хүнээ мөрөөднө

Хайрт Ван минь хүлээж байна уу” гэж дуулах нь тодхон ялгарч байлаа.

-Мөн ч сайхан дуулж байна шүү. Харин бүр Мэй Лань-фаны* яруу хоолой ч санагдав гэж Зо Ли-зе хурандаа Кени-д бялдуучилна.

Ван Ань-чуэн Зо Ли-зег ажигласаар…

Хүлээн авах тасалгааны хаалга нээгдэж тогоочийн охин, эзэн Вагийн өмнө зөөлөн алхалтаар хүрэхэд эзэн Ва,

-Энэ өчүүхэн найрыг сэргээх уран авьяас чамд буйг би мэднэ. Охин минь чи ямар л сайхан дуу байдаг юм дуулаач гэхэд пүүсийн эзний есөн настай хүү нь Төгсийн дэргэд очоод,

-Эгчээ! Та өнөөх Фон-ва-ва гэдэг хүүхдийн тухай дуугаа дуулж өгөөч гэв.

Саяхан цогцолсон цэцэг адил залуу бүсгүйг цөм ширтэж, хошууч Ма-ын бие нь зочдын ширээний ард ч сэтгэл нь Төгсийн биед уусаж, барьж байсан савхаа ч алдаад, довтлохоор завдсан зэрлэг араатан шиг нүдээ бүлтийлгэн биеэ хураажээ.

Хүүхнүүд ч бие биеэ нудран түлхэлцэж өөр хоорондоо шивэр авир ярилцав.

Төгс, Фон ва-ва гэдэг дууг дуулж түүний цээлхэн нарийн хоолой цууриатлаа.

Хошууч Ма, Төгсийн үл мэдэгдэм сэвхтэй дугуй бор царайг ширтэн түүний ямагт нүдээрээ инээмсэглэж байдаг давхраагүй боловч өөрт нь зохисон хөөрхөн хүрэн нүдийг хүслийн гал шатсан дурлалын зөөлөн харцаар илбэлээ.

Дуучийг хүн болгон амьсгал даран ширтэж зөвхөн хошууч Ма төдийгүй эрэгтэйчүүлийн цөмийнх нь хүслийг гоо бүсгүй догдлуулав.

Угийн сүүмэн муухай харцтай ч хурандаагийн сэтгэл жигтэй хачин хөдөлж шалиг самуун бодлын эрхэнд эрхгүй автлаа.

Найрынхан согтоцгоон, ганц хурандаа Кени л хаширлаж уусан идсэн шинжгүй.

Хүмүүс дайллагын өрөөнөөс амрах өрөө рүү орж, улаан ягаан амьд цэцгээр чимсэн ширээн дээрх хятад газрын амтат жимс идэцгээн, өөр хоорондоо элдвийг ярин, наран цэцгийн үр цөмнө.

Төгс энэхэн завшаанд Ван Сун-хэнь пүүснээс гарч одлоо.

-Тогоочийн охин хаана байна, олоод өгөөрэй гээд хошууч, Ма, Зо Ли-зегээс байн байн асууж,

-Чи Зо Ли-зе мөн үү? Дууч хүүхэн хааччив гэж ахиад л асууна.

-Мөн мөн, эрхэм ноён танд хэрэгтэй бүхэн бэлхээн. Та яая гэвч Хянган ерөнхий мужийнхан өөрийн тань л гарт шүү дээ гээд Зо Ли-зе ая тавин тонголзоно.

Ноён Ма, Зо Ли-зе хоёр тун дотно байх шив. Өнөөдрийн архи Зо Ли-зе-гийн хоёр дахь нүүрийг гаргалаа. Түүнд өгөх миний цохилт бол нууцаа хадгалж, сонор сэрэмжтэй байх явдал шүү дээ гэж Ван Ань-чуэн бодоод өөрийнхөө ажилд ашигтай нөхцөлийг эрж цаазын цагдаагийн ахмад И-тэй амин хувийн аар саарыг ярилцан нилээд шадар болжээ.

Ван Ань-чуэн ахмад И хоёрын дэргэд хошууч Ма ирээд,

-За эрхмүүдээ! Түрүүний тэр охин ямар шуухан дуулж байна, хэлээч та нар гээд тэр хоёрын тоглож байсан шатрыг гараараа хамж орхиод,

-За хэл, хэл! гэж дахин шаардахад Ван Ань-чуэн

-Зүгээр, аятайхан бүсгүй шүү гэв.

-Зөв, хөөрхөн, зургийн хуар гэдэг нь ямар шүү юмыг хэлдэг юм дээ. Ямар ч гэсэн энэ хүүхэнтэй эгнэх сайхан юм санаанд багтахгүй байна, та хоёр миний энэ чухал ажилд яаж тусалъя гэж бодож байна.

-Энэ тухай зовсны хэрэггүй. Пүүсийн эрхмүүдэд л найдаж орхи гэж ахмад И хэлэв.

-За яамай, сэтгэл амарлаа гээд хошууч Ма хүн хүний өмнө хүрч Төгс бүсгүйн тухай асууна.

-Та Вангийн сүмд сууриншина биз дээ гэж ахмад И-ийн асуухад Ван Ань-чуэн,

-Тийм ээ, бүр сууна. Уул нь би энэ тэндэх газрыг хэсэж хэрж өчүүхэн арилжааныхаа хойноос хөөцөлдөж яваад залуугийн амьдралыг ашиггүй өнгөрүүлсэн юм гэлээ.

-Харин зөв, ер нь эр хүн тэгж л явбал хичнээн зугаатай вэ? Чан Чунь хотод худалдааны ажлаар явж байсан биз дээ.

-Чан Чуньд очиж байгаагүй. Гэвч пүүсийн ажлаар явж Чан Чунь хотыг үзэх завшаан тохиолдож ч юу магад вэ?

-Сайхан хот, та пүүсийн ажлаар яваач. Тэгээд ахтай минь танилц. Бид сайхан танилцлаа. Танаар ахдаа захидал илгээнэ. Ах ч намайг биеэрээ оччихсон юм шиг таныг сайнаар хүлээж авна.

-Бид дотны танил боллоо. Худалдааны ажлаар Чан Чунь хотод овчол ноён ахмад та өчүүхэн пүүсийн ажлыг дэмжинэ биз дээ.

-Дэмжихээр барах уу, шууд тусална. Ер нь эр хүнд газар үзэж явах шиг сайхан юм ховор. Ялангуяа бидэн шиг эрхэмсэг хүмүүс нэг газарт шовширч суух нь ичгүүр шүү. Шинэ газар, шинэ хотуудыг эзэлж, ертөнцийн аль дуртай зүг рүү уулын арслан шиг дүүлж, хүн амьтныг улан дороо хийж байвал ямар жаргалтай вэ? гэж ахмадын хэлэхэд Ван Ань-чуэн ахмадын ой гутам нүнжиггүй дээрэлхүү үгэнд зэвүү нь хүрэвч дэмий л тал өгч,

-Надад тусална гэсэн сайн санаанд чинь талархъя гэв.

Пүүсийн гадна машины бүрээ дуугарч хурандаа Кени, мужийн зөвлөх хоёрыг суудлаасаа босмогц найрынхан ч тарцгаав.

Ван Ань-чуэн өөрийнхөө байранд ирж амрахаар хэвтээд саяны болсон найрын тухай бодон, ахмад И-ийн санамсаргүй тусламжаар японы нөлөө бүхий томоохон пүүс Бао Шань-ян-хэнь пүүсийн хаалгаар шургадаг л юм бол хэрэг бүтнэ. Чан Чуньд сайн нөхөр “А” минь буй гэж Ван Ань-чуэн олныг сэтгэлчлэн боджээ.

 

ХОЁУЛАА МИНИЙ ХҮҮ

 

Бяцхан шавар байшингийн тортогт хана Төгсийн тал бүрээс хаажээ.

Төгст бяцхан энэ тасалгаа нэг л эл хуль санагдаж цонхны цоорхойгоор үлээсэн салхинд сүүмэлзсэн дэнгийн галыг гиюүрэн ширтэнэ.

Өнгөрсөн явдлууд цөм Төгсийн нүднээ зэрэглэн харагдах шиг, мэдээ орсон цагаасаа арван есөн нас хүртлээ эдэлж өнгөрүүлсэн амьдралынхаа хүнд бодолд аяндаа автагдлаа.

Эрх чөлөө, хөдөлмөр бүтээлгүйн өлсгөлөн, оюун эрдэмгүй пад харанхуйн өлсгөлөн, санаа сэтгэл амар жаргалгүйн өлсгөлөн, эх орны минь түүхийн туршид хамарчээ. Ийнхүү үеийн үед тэмцэгч ардын маань хөлс цусыг урсган булшилсан хаад ноёдын ширүүн талхидлын дээр, харь орны хэрцгий тамлал нэрвэж, өнчрөл, үхэл гамшгийн өлсгөлөн давхацсан гашуун зовлонг өдийхөн насандаа цөмий нь үзлээ.

Зүдэрч шаналсан энэ зовуурьт амьдралын уршгаар эх минь, аав бид хоёрыг үүрд өнчрүүлэн хагацаж билээ.

Мартагдашгүй тэр нэгэн шөнө хүнд гэмтэлтэй эх минь гэртээ ирээд цагийн дараа арайхийн ухаарч “үрэгдсэний минь өшөөг аваарай” гэж захиад сүүлийн удаа амьсгалаа татсансан.

Япон зөвлөх “чи хүүхэд унахыг харсангүй” гээд ээжийг минь байшингаасаа түлхэн гаргаад хатавчинд байсан хүрзээр цохиж унагаав. Тэгэхэд би арван хоёрхон настай, цохиулсан ээжээ тэврэн чарлаж ахуйд зөвлөх намайг өрөөсөн гараараа шүүрэн чулуудаад, шидэгдсэн би босон дэвхцэж сүрдэн уйллаа. Тэр яргачин ч ээжийн минь аль хөдөлсөн эрхтэн рүү тэнхээ мэдэн нүдсээн.

-“Өндөр ээжийг минь бүү зодооч. Би өөрөө ойччихсон юм” гэж япон зөвлөхийн зургаан настай хүү чарлан чарлан хэлээд эцгийнхээ хөлнөөс зуурч байсан тэр цагийн гунигт явдал Төгс хүүхний нүдэнд байн байн үзэгдэж, сэтгэлээс нь үл хагацна.

Хөөрхий тэр хүү бид хоёр нүдээ бөлцийлгөн, хоолойгоо эгштэл уйлаад өсгөсөн, асарсан өндөр ээжийнхээ амийг аварч чадаагүй. Ээжий минь нас болсноос хойш нэгэн өдөр, аав цэргийн сургуулийн хэрцгий тэр зөвлөхтэй пүүсэнд дайралдаад өширч хорссон занал нь оргилон огшиж, биеэ тун барьж чадалгүй “Пүүснээс чамд хэрэглэх юмгүй, чамд хүний мах цус л байвал хоол унд чинь болно, хувцас чинь ч болно” гэж тэвчилгүй хэлснээс японы зөвлөх аавыг минь хайр гамгүй занчихад аз тохиолоор Мукденгээс Вангийн сүмд ирээд пүүсэнд байрлаж байсан худалдаачин Ван Ань-чуэн өмгөөлөн авч, эцгийг минь араатны гараас амьд гаргасан юм гэдэг.

Түүнээс биш би, эх ч үгүй өнчин, эцэг ч үгүй өнчин, ажилгүй золбин, аягүйтвэл үзэх үртэс ч үгүй, талын салхинд үлээгдсэн элс хайргын дор бунхлагдах байсан.

Аав, Ван Ань-чуэн ахыг ачит хүү гэж нэрлээд “Залуу үе чи энэ агуу сэтгэлт хүний ачийг хэзээ нэг хэрэгтэй цагт нь заавал хариулаарай” гэж захисан юм.

Ер нь аав минь надад хэлэх ярих үг бүхнийхээ түрүүнд Ван Ань-чуэн ахыг дурсан сануулдаг. Тэгэхэд ах “Аав минь та охиноо өөрийнхөө гал халуун тэмцлийн жишээгээр хүмүүжүүлээрэй” гэж аавд захиад “Дүү минь болох уу? Аль хөөрхөн дэгдээхэй минь” гээд намайг хүчирхэг гар дээрээ өргөн “Нис, дүү минь! Жигүүрээ дэлгээч, чиний нисэлтийг хэн ч хорихгүй, ард түмэн чинь чамд тийм хүчийг өгнө, аав чинь ч өгнө” гэж байсныг нь бодов.

Ван Ань-чуэн ахыг явуулын худалдаачин гэхээс өөр үг аав надад хэлээгүй. Би зөвхөн аятай хүн юм гэж боддог байсан.

Эзний дайллага дээр Ван Ань-чуэн ахын нүүрийг хоёр дахь удаагаа үзлээ. Ван Ань-чуэн ах намуухан харцаар намайг ширтэх нь энэрэнгүй таалагч ээжийн минь илбэлт шиг санагдсаан!

Ван Ань-чуэн ах юунд орон газрыг хэсэж амьдарна вэ? Уудам их хятад орны чухам аль нутгийн ямар ястан юм бол! Мин-даны хавчилтаас зайлж алс бөглүү энэ нутагт суурьшихаар ирээ юү? Эсвэл өөр бусад орны эрдэмтэн жуулчин юм болов уу? Ер нь ямар ч гэсэн энэ ачит хүний ачийг хариулна. Ийм чин сэтгэлт хүний дүү болоход ч би дуртай.

Дайсны цаг үргэлжийн ширүүн мөрдлөгийн хүрээ, цагийн байдлын ийм хүнд үед би чухам нөхөрлөвөл зохих нөхдөө олж нөхөрлөөд эхийнхээ хонзон, тарчлан үрэгдэгчдийн өшөөг авахсан.

Хүний хөлийн чимээ сонсдов.

Төгс ханзнаас буугаад цонхны цоорхойгоор харлаа. Баян пүүсийн гал тогооны хүнд ажлаас дөнгөж салсан Сун Шан-ли өвгөн орж ирээд,

-Үр минь унтаагүй л байна уу гэхэд Төгс,

-Таныг хүлээгээд… Аав та цайгаа уу гээд цай аягалж өгөв.

-Манайд айлчин ирнэ. Охин минь оронгоо янзал. Аав нь ч хоол унд бэлтгэе гээд өвгөн гараа угааж эхлэв.

Ийм орой болсон хойно хоол унд бэлтгэж, оронгоо янзалдаг маань юу билээ? гэж Төгс гайхсан боловч манайд хэн ирэх нь вэ аав аа гэж асуусангүй.

Ер нь Төгс эцгийнхээ юу л хий гэснийг үг дуугүй хийдгээс биш, Юу юм бэ? Яасан юм гэж асуудаггүй хүүхэд билээ.

-За охин минь ширээгээ ёсчлон зас гээд өвгөн Ван Ань-чуэнийг хүлээж дүрэлзэн асч байгаа гал руугаа ширтэн бид бяцхан энэ шавар пинд зорилгоо нэгтгэхээр зуухандаа гал бадраан, ширээн дээр амтат идээ тавьж, ёстой л нэг цог жавхлантай байх өнөөдрийнхөө хувь заяаг үүрд энхжүүлэх тийм жаргалыг олонтойгоо тэмцэн явж батжуулах билээ гэж бодож суув.

Шар шувууны “Хүе…” гэсэн тод дуу сонсдоход өвгөн Сун Шан-ли “Энд аюулгүй” гэсэн хариу дохио болгож үүдээ дэлгэв.

Арваад метрийн цаанаас сүүмэлзэн ирж явсан Ван Ань-чуэн дөнгөж орж ирээд,

-Аав минь их хүлээв үү? гэхэд өвгөн,

-Яг цагтаа иржээ, суу хүү минь гэв.

-Хэн ирэхийг тааварлан ядаж байсныхаа учрыг Төгс сая ойлгож, Ван Ань-чуэнд цай хийж өгөв.

-Дүү минь юу хийж байна даа гэж Ван Ань-чуэнийг асуухад Төгс,

-Хийсэн гойд юмгүй ах минь, гэрийн ажлаар л оролдож байна гэв.

Өвгөн ханзан дээрх жижиг ширээнийхээ дээд биед тэргүүлэн суугаад,

-За хүүхдүүд минь сууцгаа! гээд хоёр хүүхдээ ээлжлэн харж, аав нь өнөөдөр та хоёрынхоо дунд сэтгэл тавиун сууж, хүүхдүүдийнхээ зорилгыг ард түмний сайн сайхан зол жаргалын хэрэгт нэгтгэх азтай юм.

Охин минь! Хэдий баян чинээлэг ч Ван Ань-чуэн ах чинь чамайг их хэргийн төлөө тууштай тэмцэх замд удирдаж чадна. Та хоёрынхоо бүтээсэн амжилтыг аав чинь, ард түмэн чинь хаа, хаанаа бахдан үзэх болно.

Одоо та хоёр ах дүүс, ямар ч цагт бие биеэ хайрлан хамгаалж яв гээд өвгөн Сун Шан-ли жүнзэнд архи хийж,

-Архи хэдий согтоогч ундаан боловч найрын эхэнд явдаг. Миний хоёр хүү аавынхаа гараар хийгдсэн архийг хуваан ууцгаа. Та хоёр энэ жүнзэнд хийсэн архи шиг зайгүй нягт явцгаа гэж үргэлжлүүлэн хэлэхэд, Ван Ань-чуэн, Төгс хоёр босч эцгийнхээ хэлсэн мартагдашгүй үгийн дээж жүнзтэй архийг хуваан уугаад бие бие рүүгээ харлаа.

Элбэрэлт сайхан харцаараа сэтгэлийнхээ доторхийг нээн үзүүлэх мэт бие биеэ хүндэтгэн харж байгаа ах, дүү хоёрын үнэн сэтгэлийг илэрхийлсэн энэхэн хэдэн мөчид сэтгэл хөдөлсөн өвгөн Сун Шан-ли,

-Одоо та хоёр хоёулаа миний хүү гээд хоёулангийн нь духыг ээлжлэн үнсэв.

Ван Ань-чуэн аав, дүү хоёрынхоо гарыг атгаж,

-Та бидний эвийн эгнээт энэ хувь заяа, шударга хүн бүхний хувь заяанд дусал болон хуримтлагдаж, гол мөрөн нуур далайд нийлэхийн адил, эрх чөлөө, энх түвшний бялхам их санд нэмэр болно гэхэд, эцэг дүү хоёр барилцсан гараа бүр ч чанга атгав.

-Дүү минь чи бид хоёрын ах дүү бололцсон энэ явдал жирийн хэрэг биш шүү! Харин ах дүүгийн элбэрэл журмыг бат сахиж дарлагдсан олны хэрэгт ямар ч бэрхшээлийг тэсвэрлэн туулахад бие биедээ өмөг болж явахын баталгаа гэхэд Төгс,

-Итгэ ах минь, би ард түмнийхээ хэрэгт үүрд үнэнч зүтгэнэ. Бэрхшээлийг давах хатуужил надад буй эхэд өвгөн Сун Шан-ли,

-Миний хоёр хүү одоо зорилгоо нэгтгэлээ. Ингэж аавынхаа сэтгэлийг цэлмүүлсэнтэйгээ адил үй олны гашуун нулимсыг эгшээж, зовлонт сэтгэлийг нь гийгүүлэх ард түмэнтэйгээ алхаа нэгтэй явцгаа.

Та хоёрын залуу нас, ид халуун зориг, тэгш түгээмэл амьдралд ч, хүний зол жаргалын төлөө ариун тэмцэлд ч аавын нь үргэлж оргилж байдаг, шинийг мөрөөдсөн идэрхэн эрмэлзэл хамтраг! Харин өвгөрсөн нас, буурал сахал минь зөвхөн олныг үзсэн тэмдэг төдий үлдэг гээд инээхэд Ван Ань-чуэн, Төгс хоёр ч аавынхаа хоёр суганд тэврүүлэн хүүхэд байхын эрх байдлаар эрхлэн байв.

 

ХЯНГАН ГУДАМЖИНД

 

-Май сарын нэгний өдөр Вангийн сүмийнхний хөл үймээн ихэсч гудамж зээлийн байшин хашаа, машин тэрэг бүрийн ар өвөр, хажуу хананд коммунистуудын ухуулах хуудас наагдаж, гудамжнаа бужигнасан үймэлдсэн хүмүүс хэсэг бүлгээрээ уншицгаан энд тэндгүй арав хориороо бөөгнөнө.

Өнөөдөр Зөвлөлтийн армийнхан  Гитлерийн  Германд шийдвэрлэх цохилтыг өгч Берлингийн босгонд тулжээ.

Түм түмэн хүний амь арчааг сүйтгэсэн дээрмийн дайныг шатаан, дэлхийг ганц Герман ноёрхоно гэсэн Гитлерийнхний төлөвлөгөө чандруу болон хийсч, Зөвлөлтийн армийн дархан сүрт ялалтын туг Берлингийн цамхаг дээр мандана. Оросын ах нарт, узбек, киргиз цөмд нь гялайлаа гэж бодон гудамжнаа яваа Ван Ань-чуэн эргэн тойрныг битүүхэн ажиглахад хүн болгоны амнаас эрх жаргал эрмэлзэх, хүсэх үгс цухалзаж, Гитлерийн дайны сөнөлтийн сүүлчийн мэдээний тухай ярилцах сонсдоно.

Ван Ань-чуэн кино гаргадаг байшингийн дэргэдүүр өнгөрөхөд ханан дээр нь “Империалист япон сөнөтүгэй” гэж бичсэн байв.

Өнөөдөр юм бүхэн өөдрөг! Баруун зүгт Гитлерийн Герман ялагдсаны учир түүний аян дайны элгэн төрөл Япон, дорно зүгт ганцаардан хохийж, балран тонилохын эгзэгтэй дохио болж байх шигээ.

Япон цэргүүд гудамж бүрээр анги ангиараа сүр сүржин алхацгааж, цагдаа нарын явчуур шулгануур дуу энд тэнд огцом огцом сонсдон ухуулгын дэргэд бөөгнөгчдийг зандчин, занчин хөөнө.

-“Хүүе аав” гэсэн нарийн дуу Ван Ань-чуэний чихэнд сонсдоход Ван Ань-чуэн анзаарсхийн “Хэн бэ?”, хэний үр намайг “ааваа” гэж дуудав хэмээн орчноо битүүхэн ажравч хэн хаана дуугарсан нь мэдэгдсэнгүй, тэр дуу далдлагдан үлдэв.

Ван Ань-чуэн үймэлдэн бужигнасан Вангийн сүмийнхэнтэй өдрийн хугасыг өнгөрүүлж нутгийн хүмүүсийн санааг мэдэж авлаа.

-“Хүүе ахаа!” гэсэн цээл дуу Ван Ань-чуэнд дахин сонсдов. Үгүй энэ чинь юу вэ? гээд эргэтэл Сун Шан-ли өвгөний гараас Төгс угзарч харагдав. Түрүүний ааваа! гэж дууддаг чинь Төгс байжээ гэж мэдлээ. Өвгөн өөрөөсөө холгүй яваа Ван Ань-чуэнийг нүд буландан хараад,

-Ах, ах гэж уцаарлан шивнээд хуруу зангахад Төгс,

-Ах, ах л шүү дээ гэж хариу шивнэв.

-Хаширлаарай гэдэггүй билүү! Ухаантай шиг дуугар! Очвол оч. Түмэн нүдний хорон үзүүрт өртөв! гээд өвгөн зүгээ буруулан алхав.

Төгс, Ван ахынхаа дэргэд хүрч,

-Ахаа гэж дуудаад уруу ширтэн зогсов.

-Дүү минь яагаав гээд Ван Ань-чуэн олноос хөндийрөн зогсов.

-Сайн нөхөр минь баригдлаа.

-Аан гээд Ван бодолхийлснээ,

-Дараа ярья. Өнөөдөр мөн хөлтэй байнаа. Гярхай нүд бүгдийг ажна. Болгоомжил гээд дэргэдүүрээ шивнэн шуухинан яваа заримыг нүд үзүүрлэх мэт харна.

Төгс дайсны гарт өртсөн насан залуу сэтгэлт хүнээ бодон, түүнийхээ үг хэл, байдал төрхийг санан санан гиюүрнэ.

-Дүү минь харь харь,

-За гээд Төгс бужигнасан олны дунд орлоо.

Тэр нь Төгсийн амраг бололтой. Төгс гадаад төлөвөөрөө сэргэлэн цовоо, зан төрхөөрөө ч хүний сэтгэлийг булаах охин. Өвгөн аав энэ охиноо яг өөр шигээ хүмүүжүүлж сайхан торниулжээ гэсэн Ван Ань-чуэний бодлыг “Шинэ хүчнийг бэлтгэх сургууль” гэж нэрлэдэг хорих газар өөд туугдаж яваа япончуудын “гэмтэн” гэж үздэг жирийн хүмүүсийн цуваа өөрчиллөө.

Хөгшин, залуу, хүүхэд багачуудыг япон цагдаа нар гар гараас нь холбон хорих байр руу тууж явав.

Туугдаж яваа хүмүүсийн түрүүнд хоёр гарыг нь ард нь хүлсэн тоо томшгүй нөхөөстэй хөх ямбуу өмдтэй, цонхигор цагаан царайтай залуу гудамжны тэртээ үзүүрийг ширтэж явснаа зог тусч Ван Ань-чуэнийг ширтлээ.

Энэ залуу юунд намайг ширтэв. Зайлуул над шиг ахтай юм болов уу? Болдогсон бол суллах юмсан гэж Ван Ань-чуэн бодов.

-Мал аа! Юунд зогсоод байгаа юм бэ? Чи пүүсийн эрхмээс юу горьдоо вэ? Хожим ч чиний сүнсийг хооллохгүй гэж цагдаа Ван Ань-чуэнд талархан инээмсэглээд залуугийн дал руу бууныхаа мөрлөгчөөр хүчлэн цохив.

Залуу цустай шүлсээ цагдаагийн цамц руу нулимаад,

-Чи ийм өнгийг мэдэх үү? Улаан далбаа өндөрлөг дээр намилзах цаг тулгарсан шүү гэхэд цагдаа галзуурсан юм шиг хашгирч зоригт залуугийн хүлээстэй гарын нь булчинг сэт жадлав.

Залуу хүү цагдааг дахин нулимаад гяндангийн зүг алхлахад зүүн гары нь бугуйг даган хундан ягаан цус урсана. Гудамжаар явагчид хөмсгөө атриулж царай барайлган залуугийн хойноос ширтэн зогсоцгооно.

Эгц майхан нуруутай өргөн саравчит хятад маягийн барилгууд ч тэр залууд, тонгойн салахын ёс гүйцэтгэж байгаа юм шиг хүрлийж харагдах нь сэтгэлд төдгүй.

Энэ зоригт залуугийн гүн утгат үнэн үг амьдралынхаа туршид ийм үг дуулж яваагүй байж болох цагдаагийн ухаан солиу тархийг шархдуулсан бололтой.

Төгс дээр энэ залууг нэмээд дайсны суман цэргийн өөдөөс тавихад сэтгэл зовох хэрэггүй. Харин Төгсийн сайн нөхөр гэдэг нь энэ биш байгаа даа гэж Ван Ань-чуэн бодож явлаа.

 

Ноён хурандаа Кени, тасалгааныхаа цонхны хөшгийг татаад, гудамжны үймээнийг ажиглавал хүн бүхэн л коммунист юм шиг санагдан уур нь тэсгэлгүй гаарч, атираа суусан хүрэн хар царай нь үе үе цайж, хөмсгөө атируулан байн байн архи жүнзэлж ууна.

Ядахдаа Гитлерийн цэргүүд зад цохигдож байгаа өнөөдрийн мэдээ хурандаагийн сэтгэлийг улам ч тавгүй болгожээ.

Хурандаа Кени, хошууч Ма-ын дэргэд ирээд,

-Майн нэгнээр коммунистуудын борви нь тэнийж, толгой нь өндийжээ. Энэ үймээнийг гайхал “Ж” л удирдаж дээ гэхэд Ма,

-Ээ дээ, тэр нохойг барьж аваад тасдаж хаяя гэв.

-Тасдаж хаяна. Вангийн сүмийн хоёр хөлт золбин нохдын хүйсийг хүйтэн гараар илнэ дээ. Харин агнан баривчлах ажлаа өргөн далайцтай явуулъя.

-Ноён хурандаа минь барья. Харин танд Зо Ли-зе-гийн мэдээг танилцуулах гэсэн юмсан.

-Тэгээд түрүүнээс хойш ярихгүй суугаад байдаг чинь юу вэ? За ярь! гэж хурандаа уцаарлангуй хэлэв. 

-“Ван Ань-чуэн үдээс урагших бүх цагийг гудамжинд өнгөрүүлжээ. Тогоочийн охин Төгстэй зээлд сэжигтэй байдлаар уулзлаа” гэсэн мэдээ байна гэж Ма товчхон танилцуулав.

-Ашгүй бариад авах сэжимтэй болох нь! Айхтар сэжигтэй хэрэг байна даа. Тогоочийн охинтой ямар нэгэн чухал ажлын харилцаатай байх нь ээ.

-Тийм л болох нь дээ гэж Ма-ыг хэлэхэд хурандаа Кени,

-Зо Ли-зе-д яаж ажиллахыг нь сайн захиж занасан биз. Зо Ли-зе-д энэ удаа шагнал өгч урамшуулах тухай саналаа төлөвлөөд надад илтгэ. Харин шаардлагаа чангахан шиг тавиад, тулгуухан үүрэг өгч ажиллуул. Тэгээд амттайхан хэрэг болгож Ван Ань-чуэнийг тонгорч орхиё гэв.

-Тэгье. Харин өнөөдөр нэг сүрхий залуу баригдсан даа, та мэдсэн үү?

-Мэдсээн, би түүний чинь одоохон өөрөө байцаана. Ноён хошууч та юуны өмнө агнах ажлаа олигтойхон шиг хөдөлгөөд бай!

-За гээд хошууч Ма гарав.

Коммунист “Ж” гэдэг Ван Ань-чуэн болоод байгаа байж магадгүй юм. Түүнээс биш гудамжинд дэмий зогсож цаг нөгцөөх хэрэг түүнд юу байх вэ? Бодвол өөрийнхөө удирдаж зохиосон ажлынхаа үр ашгийг ажиж, цаадуулдаа сүрхий хүн болж яваа нь тэр биз гэж хурандаа Кени бодоод харилцуураа авч хорихын комендантад,

-Өнөөх сүржин залууг авчир! гэж тушаагаад харилцуураа тавив.

Төдхөн хурандаагийн тасалгаанд баригдсан залууг хорихын цагдаа түлхэн оруулж малгайгаа авч бөхийн ёслоод номхон зогсов.

Мөрдөн байцаалтын хөл санжуулсан өндөр сандалд анх сууж байгаа энэ залуу тасалгааг эргэн тойрон ажигласаар хурандаагийн өөдөөс ширтэв.

Хурандаа Кени, ширээнийхээ хэрэглэл дээрх чулуун арслангийн дүрсийг ширтэж махчин тэр араатнаас олзоо харамлах мэт уруулаа шазвалзуулж, нүдээ жартайлган нилээд дуугүй сууж байгаад залуу эр рүү хараа тусган,

-За, залуугийн нэр хэн бэ? гэж зөөлнөөр асуув.

-Фу Чуэн гэдэг ээ.

-Бэлэгтэй сайхан нэр бол доо. Чи чинь өнчин юм биш биз. Ийм ч муухай хувцас өмсч явах гэж дээ гэхэд Фу Чуэн өвсөн шаахайныхаа тамтгийг хараад хурандаагийн өөдөөс хариу хэлсэнгүй.

-За, хүү юу бодоод сууна даа?

-Юу бодох вэ дээ.

-Өнөөдрийнхөө ажлын урагшгүй болсонд гуньж гонсойгоод байна уу?

-Би ажил хийдэггүй, гуйлга хийдэг.

-Чи наран эзний төлөөний хүний өөдөөс юунд нулимж дүрсгүйтсэн бэ?

-Тийм төлөөлөгч хүнтэй би учраагүй.

-Чи мэдэж байна уу? Манай цагдааг юунд нулимж доромжлов гэж байна?

-Өө, цагдаа юу? Тийм нулимсан юм.

-Яагаад?

-Яах вэ.

-Яалаа гэж тэр вэ?

-Зодохоор нь.

-Тэгж болдоггүй юм хүү минь, хэрэг дээрээ хэрэг нэмчих нь тэр шүү дээ.

-Уул нь хийсэн хэрэг байхгүй л дээ. Харин цагдааг нулимсан нь хэрэг болдог юм бол намайг зодсон нь хэрэгтэн болдог байгаа даа.

-Үгүй ер чи чинь тун егөөтэй залуу юм аа. Ухуулах хуудас хэдийг наасан бэ?

-Наагаагүй, наасны нь уншсан

-Өврөөсөө гаргасан ухуулгуудаа яах гэж авч явсан байх вэ?

-Яах ч гээгүй.

-Юу яах ч гээгүй гэж гээд хурандаа босч Фу Чуэний дэргэд очоод,

-За тэр ч яах вэ наагаагүй юм хойно чамд буруу алга. Гэвч өвөртөлж явдаг нь базаахгүй хэрэг, харин хэн чамд тэр ухуулгуудыг өгсөн бэ? гэж асуув.

-Хэн ч өгөөгүй, олсон юм.

-Хаанаас олсон гэж?

-Гудамжнаас.

-Нааж амжаагүй нь харамсалтай. Гэвч яах гэж авч явсан юм дээ?

-Унших гэж авсан юм.

-Эрхэм “Ж” чинь чамд наа гэж даалгасан юм биш үү?

-“Ж” гэдэг чинь юу юм бэ? Би мэдэхгүй гэж Фу Чуэнийг хэлэхэд хурандаа энэ чөтгөр яггүй чоно байна шүү. Тэр “Ж” гэдгийн нь тухай яаж байгаад үг алдуулчихъя даа гэж бодож байснаа,

-Хаанаас танихгүй гэж… “Ж” хаа байдаг юм?

-Би хүний нь танихгүй юм чинь хаа байгаагий нь яаж мэдэх вэ дээ.

-Мэдэх л болно доо.

-Би мэдэхгүй.

-Чамд ухуулга наах үүрэг байсан шүү дээ.

-Хэн ч надад тийм үүрэг өгөөгүй гэхэд хурандаа Кени, бас л дуугаа хурааж бодосхийснээ,

-Чамайг үнэнээ хэлбэл суллана. Үнэнээ хэлж орхи.

-Хэлэх юм даанч алга ноён минь.

-Задарсан мал чамаар буудлагын бай хийнэ. Чи тэр цагт үнэнээ хэлэх болно гээд хурандаа хүйтнээр инээж,

-Энэ шинэ хүнийг манай залхаах танхимд аваачиж буцалгасан чин-жиутай усаар хамрыг нь цоргиж сурга. Бас керосиноор зайлаарай! Мэдэв үү! Тэгээд юу илэрснийг нь надад мэдэгд гэж хорихын комендантад хэл гэж цагдаад тушаав.

 

*

-Өнөөдөр тун халуунаа гээд Зо Ли-зе хөлсөө арчин, сурсан заншлаар өрөөсөн нүдээ аньсаар орж ирэхэд Ван Ань-чуэн,

-Тийм ээ, овоо халуун өдөр болох нь. Эрхэм Зо Ли-зе та суугаач гээд сандал тавьж өгөв.

-Би өнөөдөр тариалангийнхан дээр очиж ургац, арчлалт ямар шуу байгааг үзье гэж бодоод тантай ярилцах гэж ирлээ.

-Зүйтэй, ер нь нэг эргээд ирэхэд гэмгүй. Харин та морь малын хүч тарга, тариалангийх нь багаж хэрэгслийн хүртээмжийг үзээд ирээрэй.

-За, та халуун рашаан руу хэзээ явах гэж байна?

-Маргааш явах юм билүү дээ.

-Рашаанд байгаа манай пүүсийн салбар, гүйлгээ сайнтай шүү. Чухал нь л гүйлгээн дээр нь хяналт тавихад зүгээр.

-Юу ч гэсэн байр байдалтай нь танилцаад ирье гэж бодож байна шүү, тийм биз дээ?

-Тийм, харин та сонин юм дуулав уу?

-Үгүй, юун тухай?

-Урьд шөнө цэрэг Засгийн сургуулийн зэвсгийн манааг хутгалж алаад агуулахыг нь хоосолчихсон гэнэ гэж хотынхон шуугицгаагаад байна.

-Үгүй ер, өнөөх иргэний дайн гэдэг нь энд дэгдэх нь дээ гэж Ван Ань-чуэнийг хэлэхэд Зо Ли-зе,

-Ойрдоо ч юм бүгд их л хачин болоод байна шүү гэж хэлэв.

-Тиймээ, олны өмнөөс оготно боож үхнэ гэгчээр тэр явдал бидэнд хамаагүй. Завсраас нь ашиг хонжоо л гарч байвал болох нь тэр.

-Тэр ч тийм. Гэлээ ч дайны хажуугаар дажин гэгчээр дайн самуун дэгдээд орхивол биднийг юунд зүгээр суулгах вэ?

-Наран улсын хамгаалалд байгаа цагт хэн тэдний өмнөөс өндийж ирэх вэ гэж итгэдэг шүү гэхэд Зо Ли-зе,

-Өндийхөөр барах уу? Ойрдоо ард түмэн сүрхий оволзож байна шүү. Наран, наран л гэх юм. Эд маань ч ардын хорсол заналыг улам л нэмэгдүүлээд байгаа юм шиг бодогдоод байх боллоо гэж үг өдөхөд Ван Ань-чуэн,

-Надад ч чинээлэг амин тэжээл л байвал болох нь тэр гээд инээмсэглэжээ.

-Цуурхал юм уу? Бүү мэд. Бээжин, Тянь Жин хотоос коммунист намын төлөөлөгч ирсэн ч гэх шиг гадуур их л юм ярилцдаг бололтой.

-Чи бодооч. Би ямар сайндаа төрсөн хот Бээжингээсээ хол явахыг хүсдэг гэж бодож байна. Тэгээд суугаад байя гэсэн ч өнчин болохоор сэтгэл тогтдоггүй юм.

-Амиа л бодох хэрэгтэй юм даа гэж Зо Ли-зе, Ван Ань-чуэнээс үг авч чадаагүйдээ арга нь барагдаж хэлэв.

-Тэгэлгүй яах вэ, амь ч чухал. Үнэндээ коммунист намынхан гэдэг чинь бидэн шиг ийм баян чинээлэг хүнийг үзэн яддаг биз дээ гэж Ван Ань-чуэн, Зо Ли-зе-г мохоов.

-За даа явъя гээд Зо Ли-зе-г босоход Ван Ань-чуэн,

-Суугаач гэв.

-Цаг оройтов. Би өнөөдөртөө багтаж ирэлгүй болохгүй. Таныг маргааш явбал пүүсийн ажил хэцүүднэ шүү дээ.

-Нээрэн тийм, тэгвэл та явдаа гэж Ван Ань-чуэнийг хэлэхэд Зо Ли-зе,

-За гээд гарахдаа, ээ дээ, мөн догь шүү. Үг алдана ч гэж бүр хол! Энэ чөтгөрийг яая даа байз гэж бодов.

 

ГҮТГЭЛЭГ

 

-Би өнөөдөр Халуун рашаан руу явна. Аав та байраа сайн эргэж бай! Учир нь сониныхон манайхаас бичих сэдэв эрж мэднэ гэж Ван Ань-чуэнийг ёжтойхон хэлэхэд өвгөн Сун Шан-ли,

-Өдөр ч гайгүй биз, шөнө нь л битүүхэн шиг манаж хоновол дээр байхаа гэв.

-Нууцаар уу?

-Тиймээ, хүү минь хэзээ ирэх вэ?

-Өнжөөд л ирнэ дээ.

-Үнэмлэх саадгүй олдсон биз.

-Олдсон. Ахмад И-гийнд урьд шөнө очоод бид шөнийн хорин дөрвөн цагт манайд ирж хөзөр тоглож баахан наргиад гурван цагтхарьсан. Ер нь ахмад И бид хоёр бараг л хүж барьчих гээд байгаа шүү дээ гээд Ван Ань-чуэнийг инээхэд өвгөн Сун Шан-ли инээж,

-Хүж зул барьж Гэсэрт мөргөөд, андгайгаа өгнө гэдэг бас л хүний сэтгэлийг төөрүүлэх нэг арга байсан юм. Тэгээд…

-Тэр аргыг бид өөрсдөд нь хэрэглэхэд болно шүү дээ гэж Ван Ань-чуэн нэмж хэлээд хоёулаа инээв.

-Ер нь юмыг яаж мэдэх вэ? Хэрэв намайг болзсон цагтаа ирэхгүй бол эндэх ажлаа бодоорой. Хамгийн чухал нь нууц байраа хамгаал! Харин Зо Ли-зе бидний илэрхий дайсан болоход хүрээд байгааг мартаж болохгүй гэж Ван Ань-чуэнг хөмсөг зангидан төв байдлаар хэлэхэд өвгөн Сун Шан-ли,

-Хүү минь сэтгэлээ бүү зовоо. Миний хүү алзахгүй, аль вэ? Аав нь үнсье гээд Ван Ань-чуэний духыг нь үнсэв.

-Болоогүй юмны төлөө аав минь битгий зов. Тэгэхдээ болж болох юм шүү гэдгийг мартаж болохгүй.

-За аав нь явъя гэхэд Ван Ань-чуэн цагаа хараад,

-Миний явах цаг ч ойртлоо гэлээ.

-Хүү минь сайн явж ажлаа бүтээгээд ир гээд өвгөнийг гарахад,

-За аав аа сайн явна. Битгий зовоорой гэж Ван Ань-чуэн, өвгөний хойноос хэлэв.

Өөрийн пүүсийн салбарыг эргэх нэрийдлээр харилцаа тасарсан Халуун Рашаан дахь загасчийг шалгахын тулд Ван Ань-чуэн галт тэрэгний буудалд очихоор байрнаасаа гарав.

* * *

 

Тэр юугаараа эзэн Ва-д сайн хүн болж орхив. Би түүнийг бодвол Ван Сун-хэнь пүүсэнд хэдэн жилийн өмнө хувь нийлүүлж хоршсон хуучин хүн биш үү. Энэ гуринх араатан пүүсийг бараг бүхлээр нь залгих нь ээ! Пүүсийн хамаг ажлыг Ван Ань-чуэн шийдвэрлэж, би бүр хөлсний ажилчин шиг пүүсийн бүх ажлын гадна хаягджээ. Болдогсон бол ичгүүргүй ийм дээрэмчнийг өөрийн дураар тасчиж хаяхсан. За байз яая даа гээд Зо Ли-зе толгой салаавчлан хэсэг чимээгүй болсноо, ер нь ийм хүнтэй хамт удаан жил нэг өвийг эзэмшиж яс булаацалдсан нохой шиг эв түнжингүй сууна гэдэг хэцүү! Яагаад ч гэсэн түүнтэй эвлэрэх нөхцөлгүй юм даа гэж бодон ханзан дээрээс үсрэн бууж нааш цаашаа алхав.

Энэ гай хөөгөөс болж сонины газрынхан өдөр бүгд л нүдий минь ухчих гээд амар заяа үзүүлдэггүй. Энэ хашир ч хумсаа нуусаар аягүй бол толгой цусдах нь ээ. Ер нь хичнээн гоочлоод ч мөлжүүр гардаггүй, Ван Ань-чуэний толгойд ямар ч хурц хутга мохоо юм шиг ир нь харина. Уул нь сэжигтэй нь ч сэжигтэй хүн. Гэвч ийм л учиртай хүн гэдэг нь огт мэдэгддэггүй. Маргааш сонины нөхдийн өмнө бас л шилээ маажаад чичлүүлэх хэрэг болжээ.

Шагнал өгөөд л байдаг, илрүүлбэл шагнана гээд л байдаг. Би за л гэхээс өөр хариу өгдөггүй гээд Зо Ли-зе бас л ханзан дээрээ сандайлаад шаналан бодлогоширч яая даа байз гээд санаа алдав.

Ээ тийм! Цаад шөнө Хянган мужийн цэргийн сургуулийн зэвсгийн манаа алагдсан хэрэгт Ван Ань-чуэнийг чихэж орхиё. Тэгээд яаж чихэх вэ? Ямар нэгэн хуурамч гэрч худалдаж аваад хэрэгт хийх үү? Дэмий юм даа. Тийм хүнийг сонгож олно гэдэг амаргүй. Тэгээд эцэст нь яадаг бол доо гэж сэтгэлээ зовоох нэг аюул буй.

За байз, зөв зөв. Ван Ань-чуэний байрны гадна цустай хутга хаяя. Тэгэхдээ нууцаар, бас хүн үнэмшихээр далд газар хаяад нэгжүүлбэл хэрэг бүтнэ

Өвгөн тогооч түүний охин Төгс, Ван Ань-чуэн гурав ч зүгээргүй нь зүгээргүй улс шүү. Тэгэхээр энэ байранд шөнийн цагт ойртож болохгүй, өвгөн, охин хоёрын хулгай нүд хаа нэг газар бүлтгэнэж байгаа! Энэ ажлыг өглөө хийхийн тулд өвгөн тогоочид мөд гарах завгүй болтол нь нэг мундаг ажил тушаагаад тэр хооронд нь завдаж өнөөх хутгаа эвтэйхэн хийж орхиё. Харин хурандаад юу гэж хэлье дээ байз. Зэвсгийн манаа алагдсаны маргааш Ван Ань-чуэнтэй уулзахад нэг л хачин өөр байлаа. Юм дуугарахаар л давхийтэл цочоод ер нь сэжигтэй болоод байна. Ноён минь юу ч гэсэн нэгжилт хийгээд үзвэл ямар вэ? гэж хэлье. Нэгжилт хийх, нэгжих гэдэг ч олиггүй арга юм. Хүнд эргэлзэх сэтгэл төрүүлж болохоор заваан арга юм. За, байз яая даа.

Ээ тийм. Ван Ань-чуэнийг сэжиглээд байрных нь гадуур явж байсан чинь гадаах савтай хогноос нь нэг юмны иширхүү юм цухуйгаад байх шиг, аваад үзсэн чинь ийм хутга гарлаа гэж хэлэх нь зөв юм. Ингээд өстөнөө нүдний цаана болгоод завшаанд нь пүүсийн эрхийг авъя. Хурандаа Кени-ийн их хишгийг ч хүртье гэж шийдэв.

* * *

 

Галт тэрэг өргөн хөндийг өгсөн Туурын голын эргийг дагаж нэг хэсэг явлаа. Ван Ань-чуэн галт тэрэгний цонхоор гар цухуйлган байж зуны өглөөний сэвэлзүүр бүлээн салхийг амтархан залгиж, ургаж байгаа нарны туяанд цэнхэртэн харагдагч Туурын голыг ширтэхэд зөөлөн урсгал тунасан тэрхүү голын атриа жирвэгнэн жирвэгнэж, тариалант талбайг зүсэн хөврөх нь ногоон хөнжлийг цэнхэр туузаар мөшгөөрдсөн адил санагдана. Галт тэрэг хурдалсаар…

Хянганы бэлээс төмөр зам хүртэл шугам тавиад зурчихсан юм шиг тод биш нарийн зурвас Ван залууд харагдлаа. Галт тэрэгний явалт дунд ташуу үзэгдсэн тэр зурвас хөврөн хэвтээ дээсийг эвхэн татаж байгаа шиг явах тутам улам ойртсоор… Тэгэхнээ нь нөгөө зурвас гүн их ангал болж цементээр доторлосон японы “дархан цайз” гэж нэрлэдэг Хянганы их бэхлэлтийн нэгэн хориг байлаа. Энэ гүн жалгын ойр тойронд ухаж онгилсон нүх хонхор зөндөө, овоолсон шороо ч ихээ. Ээ мөн! Японы зэрлэг дайны золионд бэхлэлт барьж, хөлс, цус асгаруулан ажиллагч жирийн хүмүүсийн төлөөсгүй бие хохирсны тэмдэг булшууд шив дээ!

Бэхлэлтэнд ажиллуулахаар Хянган зүгийн галт тэргэнд мянга мянган хүнийг албадан ачиж хөдлөх хөлсий нь шивхрэн бармагц цус урсган булшилжээ. Ингээд явсан иргэдийн эргэж ирэх нь үзэгдсэнгүй. Мөн аймаар яргаллаа! Үүний тулд хүн ард энгийн суумгүй, тэмцэх л хэрэгтэй юм гэж Ван Ань-чуэн олныг бодов.

Галт тэргэнд суугчид Бай Ланы буудалд нэн ойртсоны тул юм хүмээ зэхэцгээж, би бууна, би бууна гэлцэнэ.

Ван Ань-чуэн цонхон дэргэд зогссоор уулын тэртээ энгэр дэх олон гозгор юмыг хараад японы цэргийн булш юм болов уу гэж бодов. Тийнхүү тэр гозгор юмнууд явуут дунд шил шилээ харан гүйж буй мэт дөтөлсөөр харин техник ангийг хориглон саатуулах бөх бат шон саад болох нь танигдлаа. Дайсны амиа хаацайлна гэсэн бэхлэлтийн энэ шон бүр хичнээн иргэдийн амиар босгогдсон бол! Үнэндээ самуурай нар жирийн ард түмний яс махаар овоо хийгээд түүнийгээ бэхлэлт гэж нэрлэжээ. Бэхлэлтэд ийнхүү сүйтгэгдсэн асар их хөрөнгө хүчийг ард түмний өөрснийх нь хэрэгт зориулсан бол олон үйлдвэр завод, хэдэн зуун орон барилга сүндэрлэн босгогдох байсан даа гэж Ван бодов.

“Шян Бин*” гэж хараар бичсэн цагаан даавууг баруун ханцуйн дээрээ хадаж тахир цагаан сэлэм зүүсэн цагдаа нар

-Та нарын хэн нь ч дуугарч болохгүй. Гэрэл битгий гарга! Цонхныхоо хөшгийг хаацгаа! гэж өндөр дуугаар зарлаж явав.

-Хянган гэдэг тунилийн доогуур гарах болжээ гэж хүмүүс дор дороо шивнэлдэнэ. Хэдэн мөчийн дараа хав харанхуй болж хүмүүс ч нам гүм авай. Ван эрхэм л цагаа хараад цөөвөр чонууд өөрснийгөө нууна гэсэн ичээгээ мэдэгдэхгүй гэж гэрэл гэгээг хорилоо. Муу нуухаар сайн илчил гэдэг дээ гэж бодлоо.

Галт тэрэгний цонхоор гэрэл тусахад Ван цагаа харвал яг арван хоёр хувь явжээ.

Хүмүүсийн дуу шуу дахин дэгдэв. Нэн удалгүй Халуун рашааны төвд ирлээ.

Ван эрхэм галт тэрэгнээс буугаад буудлын дэргэдэх “Ван Сун-хэнь пүүсийн салбар” гэсэн хаягтай улаан тоосгон дан байшинд орлоо.

* * *

 

-Ноён хурандаа минь ямар аюултай хэрэг вэ гэж Ма-г хэлэхэд Кени,

-Ун гээд нүүр барзайлган байж бодлогоширно.

-Оросууд хүчтэй л байна даа.

-Ай-нг гээд хурандаа тэргүүнээ алгуур өргөж,

-Тун аягүй хэрэг гээд санаа алдав.

-Би ч бүр халуурч орхисон юм шиг бие загзайгаад ер нь олхио муутай байна гээд Ма ч санаа алдав.

-Орос дийлдэг л юм байж дээ. Өнөөдөр Герман бууж өгсөн тухай актад гарын үсэг зурж байгаа гэнэ гээд хурандаа шанаагаа тулаад тасалгааныхаа хана руу гөлөрнө.

-Тийм гэх шив. Ноён Гитлерийн их хүчтэнгүүдийг арай ингэж сүйрнэ гэж бодоогүй шүү. Радиогоор ярихад нь би зүүдэлж байна уу? гэж санаад өөртөө ч итгэхгүй байлаа гэж Ма-ыг доройхон хэлэхэд хурандаа Кени,

-Япон ч ганцаардаж өнгөрчээ гээд дахин санаа алдав.

-Америк, Англи, Францынхан маань Оростой холбоотон болж Германыг даралцаад сүрхий нэр зартай байгаа юм биз дээ. Үгүй ер нь ингэж бие биеэ барьж иддэг нь ч юу билээ дээ гэж Ма-ыг хэлэхэд хурандаа толгой сэгсрэн,

-Ноён хошууч та бодооч! Холбоотон улсуудын бодлогын зөвийг та мэдээгүй гэж үү? Үнэндээ тэд Орост тусалсан биш, тусална гэдэг халхавчаар өөрийнхөө бодлогыг явуулсан юм. Хоёрдугаар фронт хэзээ хойно нээгээ биз дээ. Энэ нь бага сүйтгэл гаргаж, их олзыг олох гол зорилготой байсан юм. Тэгээд хоёрдугаар фронт нээхтэйгээ зэрэг л шинэ газар, шинэ баялгийг олж авах холбоотны бодлого биеллээ шүү дээ гээд хурандаагийн нүд овоо сэргэчих шиг хөдлөөд ирлээ.

-Нээрэн л тийм юм даа гэж Ма-ыг хэлэхэд хурандаа Кени,

-За, та өөр ямар асуудалтай вэ? Түүнийгээ товчхон ярь гэв.

-Халуун рашаанаас мэдээ авлаа.

-За яриач,

-Ван Ань-чуэн Халуун рашаан дахь пүүсийнхээ салбарын байранд буугаад өнгөрсөн шөнө гадагшаа гараагүй гэсэн мэдээ байна.

-Тэр хартай чоно! Барагтай бол хий гаргахааргүй. Гаргахыг нь үзэхгүй байж ч болно. Харин та зэвсгийн манаа алагдсан хэрэг дээр тогтоосон үзлэгтээ гарын үсэг зурж орхи. Наадах актад чинь цаг нь алга байдаг шүү.

-Бичээгүй байжээ. Шөнийн хорин хоёр цагт болсон болов уу гэж тааварлаж байгаа юм. Учир гэвэл шөнийн хорин хоёр цагт энэ хэргийг мэдэж, газар дээр нь шалгасан гээд Ма үзлэгт гарын үсэг зуран,

-Өнөө шөнө “Залхаан цээрлүүлж хорлон сүйтгэх тавин гуравдугаар хороон”-оос хүч нэмэгдүүлэн авч хотоос хааш хаашаа таван км-ийн дотор нууц харуулуудыг тавьж хотынхныг нэгжин шалгая гэж Ма-ыг хэлэхэд хурандаа,

-Зүйтэй. Энэ ажлын явцыг шалгах тусгай хэсгүүдийг бас тавь! Хэсгүүдэд сайн хүнийг оролцуулж тавиарай гэв.

Үүд тогшиж Зо Ли-зе орж ирээд,

-Та бүгд амгалан уу? гэхэд хурандаа Кени

-За ямар сонинтой ирэв? Ярьж гар гэхэд Зо Ли-зе,

-Хянганы цэргийн сургуулийн зэвсгийн манаа алагдсан хэргийн учир утгыг би сая оллоо гэхэд,

-За, тэгээд яриач гэж хошууч Ма яаруулна.

-Зэвсгийн манаа алагддагийн маргааш өглөө Ван Ань-чуэнийхээр очсон чинь царай нь нэг л жигтэйхэн. Бас энд тэнд юм дуугарахаар давхийтэл цочоод нэг л сэжигтэй байхаар нь Халуун рашаанд явсны нь хойгуур Ван Ань-чуэний байрын гадуур ажиглахад хогны авдрын архан талд нэг юмны иширхүү юм шороон дотроос цухуйж харагдлаа. Аваад үзсэн чинь ийм хутга байна гээд цустай хутгыг гаргахад Кени,

-За ашгүй, аль вэ наадах эрдэнээ гээд олзуурхан авснаа гэнэт царай барайлгаж,

-Муу нохой чи хуурамч баримт өгч хэргийн явцад гай чирэх нь үү. Үнэмшигдэхээр өөр заль олдсонгүй юү. Коммунист, аягүй бол тагнуул ч байж болох тийм хашир чоно чиний саяын хэлдгээр тэгж гоомой хийлээ гэж үү? Чамд хууртагдахгүй, мэднээ гэж зандрахад Зо Ли-зе баахан хулмалзан

-Эзэн хурандаагаа яалаа гэж хуурах вэ, үнэн баримт олсон би нүгэлд унаж, өнгөц муу хэрэгтэн өмгөөлөгдөх болж байна уу? Яах вэ намайг буруутгаад хожим амаа барив гэж зориглон хэллээ.

Хурандаа нүд жартайлган хөхөрч,

-Айв уу? Голы чинь гонсойлгож, санаагий чинь имрэх гэсэн юм. Үнэн эсэхийг шалгачихдаг шалгуур буй. Гэвч хэн хэний маань үг жаахан түрэгдэв бололтой гээд хутгыг цаасаар жийрэглэн барьж эргүүлэн тойруулан хараад,

-Сонин баримт, Ван залуу мөн балчир байнаа. Үгүй тэгээд хүний аль цалгардахыг тэр гэх вэ. Ээ дээ эрхэм Ван ингэсээр атган дорноо гэлээ.

-Тэгнээ гээд монгол дээл хэт хутганаас салдаггүй хошууч Ма ардаа унжуулсан хутгаа өмнөө хавчуулж олдсон хутгыг сонирхон ажна.

-Энэ үнэт баримтын цаанаас коммунист намын төлөөгч “Ж” гэгч гарч ирэх юм. Ер нь баримт гэдэг чинь ийм байдаг юм гээд хурандаа Кени инээв.

-Ноён хурандаа минь, та намайг энэ хэргийн талаар хичнээн зовж байсан гэж санана вэ? Наадахы чинь санамсаргүй гараад ирэхтэй зэрэг баярласан гэж юу гэх вэ? Хамаг бие л халуун оргих шиг болсон гэж Зо Ли-зе зулгуйдна.

-Хошууч, та зохих шагналыг нь эрхэм Зо Ли-зе-д өгөөрэй. Тэгээд Ван Ань-чуэнийг замаас нь баривчилъя. Харин Зо Ли-зе танд шинэ амжилтыг хүсье. Одоо та буцаж болно гэхэд,

-За гээд Зо Ли-зе гүтгэлэг бүтсэнд урамтай алхлан гарав.

-Баримт л олдсон хойно барих гэдэг ч тоглоом шүү дээ хурандаа!

-Тоглоом ч тоглоом. Тэгэхдээ барихад бас учиртай. Та миний тэргээр Гүйлүүрийн өртөөн дээр угтан оч. Тэнд ажил зохиоё. Тэгээд… гэхэд Ма, хурандаагийн үгийг тасалж,

-Жаахан хүлээгээч хурандаа! Би тэмдэглэж авъя гээд цаас аваад үзгээ барив.

-Тэгээд Ван Ань-чуэний хамт галт тэргэнд сууж яваа хэн хүний нэгэн ялимгүй юмыг зориуд хулгайлж түүнийгээ овт аргаар Ван Ань-чуэний биед нь юм уу, эсвэл авч яваа юманд нь шургуулж орхиод нэгжилт явуулж хулгайн хэрэгт холбогдуулан Цагаан Чулуутын станц дээр буулга! Харин та өөрөө мөн энэ өртөөн дээр түрүүлж ирээд бэлхэн байх хэрэгтэй шүү дээ, мэдэв үү? гэхэд Ма,

-Мэдлээ, ер нь ингэж олны бодлыг төөрүүлж барих нь зөв гэв.

-Одоо эргүүл хайгуулын ажил зохиох хэрэггүйг мэдэж байгаа биз.

-Мэдэж байна. Энэ ажлаа гүйцэтгэе гээд Ма гарав.

 

Ван Ань-чуэн Рашаан голын эргийг дагаж хятад дууны аялгууг хамраар гиншин явсаар зэлүүдхэн газар ганцаар суудаг загасч, “Ц”-гийн жижигхэн шавар байшинд хүрч очив.

Зэгс сүрэл нөмөргөсөн дээвэр нь дөрвөн тал руугаа сэрвийн нэвсийж, хаалга нь ч дэлгээстэй, цонх онгорхой, уранхай хувцасны тамтаг, цоргогүй гуулин данх, хэмхэрхий хунз хөглөрч загасчийн байр тун ч хөсөргөн ёозгүй.

Загасч үхэж барилаа юу? Уравж одоо юу? гэж бодсон Ван Ань-чуэн, шууд өөрийн пүүсийн салбарыг чиглэн алхав.

-Та голын эргээр сайхан зугаацав уу? Хоолоо ид гэж салбарын түнш Ли намуухан асуув.

-Зугаацлаа гэж Ван Ань-чуэн хариулаад хоол идэхээр ширээний ард суув.

-Манай эндхийн уйтгарыг гаргадаг ганц зугаалгын газар шүү дээ.

-Голын эргээр явахад тун сайхан байна. Харин танай энд чинь загасчин хүн буй юу?

-Манай энд “Ногоон загасч” л гэж нэг хүн байсан юм. Тэр одоо байхгүй. Танд загас хэрэгтэй болоо юу?

-Тийм ээ. Рашаан голын загас дотрын өвчинд сайн гэж би хүнээс дуулсан юм. Тэгээд хэдэн загас худалдаж авах юм уу гэж бодлоо.

-Сайн л гэж ярьдаг юм. Танд хэрэгтэй бол олж өгье дөө.

-“Ногоон загасч” гэдэг нь хааччихсан хэрэг вэ? Тэр хүн юунд амьдралаа хаяад явчихдаг юм бол доо?

-“Ногоон загасч” байхгүй. Түүнээс биш жүнз архи л өгөөд орхивол хэрэг бүтээчих хүн байсан юм. Уржигдар намайг галт тэрэгний буудал дээр эхнэрээ гаргаж өгөх гээд байж байхад загасч Чан Чунь хотод явлаа гээд билет авч байна билээ. Гэсэн ч би таны хойноос хэдэн загас олж аваачъя.

-Тэгж үз. Танай энд ямар бараа гүйлгээтэй байна даа.

-Идэш уушны зүйл, архи л их гүйлгээтэй дээ.

-Аль л гүйлгээтэй бараагаа очиж аваач.

-Би сайн л бол дөрөв тав хоногийн дараа очно гэх зэргээр Ван Ань-чуэн, Ли хоёр худалдаа арилжааны талаар нилээд ярьж хоолоо ч идэж дууслаа.

-Би таны хэлснээр гүйлгээний гурван жилийн тайланг гаргачихсан гээд Ли, Ван Ань-чуэнд салбарынхаа тайланг өгөв.

-Аль вэ? Тэр хоолны минь савыг аваад аль гээд Ван Ань-чуэн өөрийнхөө барьж явдаг хоолныхоо саванд тайланг хийгээд,

-Одоо галт тэрэгний буудал руу эртхэн шиг очиж билет авалгүй болохгүй гэхэд Ли,

-Би хүн явуулчихсан. Гэвч танаас түрүүлж очъё гээд тэр дороо бичээч нартаа, таваг дийзүүдийг хурааж ав! гээд яаравчлан гарлаа.

Ван Ань-чуэн ч хойноос нь удалгүй гарч галт тэрэгний буудал дээр ирэхэд Ли бүгд бэлхэн гээд Ван Ань-чуэнийг галт тэргэнд оруулж үдэв.

Галт тэрэг хөдөллөө. Өнөөдрийн галт тэргээр явах хүмүүс цөөхөн учраас суудлын вагон зөвхөн хоёрыг чирч, харин энэ хоёрхон вагон нь дүүрэн хүнтэй явлаа.

Галт тэргэнд суугчид замдаа тав гурваараа аминчхан сууцгааж зарим нь үлгэр ярилцаж, зарим нь хөзөр тоглоно.

Ван Ань-чуэн эдний алинд нь ч оролцсонгүй амрахаар хэвтэв. Харин нэг өвгөн би л өндөр настай нь даа гэсэн юм шиг хүн бүгдийг хайхрамжгүй харж хүмүүсийн дундуур нааш цааш алхлан энгэрийнхээ цагийг байн байн харна.

Загасч уравжээ. Рашааныхан “Ногоон загасч” гэж нэрлэдэг юм бий. Түүнд Чан Чунь орох хэрэг юу байх вэ дээ. Бүтэн жил харилцаа тасалсныхаа дүнг чухам ямраар гаргах гэж Чан Чуньд явсны нь хэн ч мэдэхгүй, тэр л өөрөө мэднэ. Хэрэв уравсан бол бидэнд аюул учруулж болно. Тэгэхдээ шалгах л хэрэгтэй юм даа. Харин түүнтэй нүүр учирч үзээгүй. Тэгэвч би олох л юм чинь. Тэртэй тэргүй Чан Чуньд байгаа итгэлт нөхөр дэслэгч “А”-тайгаа уулзахаар удахгүй явна. Бэхлэлтийн төлөвлөгөө… энэ ажлыг загасч үгүйгээр хийх боллоо. Гэвч над ард түмэн буй, миний гол хүчин бол нөхөд. Өнөөдөр зургадугаар сарын арван. Шийдвэрлэх тэр өдрийн ажлыг газар дээр нь хийх үүрэг над тавигдлаа гэж Ван Ань-чуэн бодов.

Рашаанаас гарснаас хойш арван гурван цаг гаруй явав. Галт тэрэг Гүйлүүрийн өртөөн дээр ирээд хагас цаг зогсоод хөдлөв.

Галт тэрэгний журам сахиулагчид нааш цаашаа гүйлдэх нь олширч, галт тэргэнд ховорхон харагддаг цагдаа нар ч байн байн билет шалгаж байв.

Хүмүүсийн зарим нь унтацгааж Ван Ань-чуэн ч унтжээ. Үргэлж нааш цааш явж байсан өнөөх өвгөн ч унтжээ.

Цаазын цагдаа өвгөний дэргэд очоод, энгэрийнх нь цагийг сэмхэн тайлах гэтэл өвгөн нүдээ хагас нээж,

-Хүүхээ, цаг хэд болж байна гэж зүүрмэглэн асуугаад нүдээ дахин анив.

Цагдаа толгой руугаа цохиулсан шиг навтайн, гар нь салгалж, хөл нь чичрэн барьж байсан цагаа атгасан чигээрээ хариу ч хэлж чадсангүй, тэндээсээ зайлж ч амжилгүй зогссоор… тагнуулын газрын орлогч Ма-ын өлөн царай харагдах шиг “энэ нарийн ажлыг чи заавал гүйцэтгэ! Шан их” гээд тогтуургүй бүлтгэр нүдээ эргэлдүүлж байсан хэдхэн цагийн өмнөх явдал цагдаад үзэгдэх шиг болов.

Өвгөн нойрмоглож, хагас эргэн хэвтээд дахин унтав. Цагдаа дотор нь уужирч нааш цааш харлаа. Цөм нам гүм унтжээ.

Цагдаа хулгайлсан цагаа Ван Ань-чуэний дэрэн дор эвтэйхэн шургуулж, яаран зайлав.

Удсан ч үгүй галт тэрэг Цагаанчулуутын өртөөнд ирж хүмүүс шуугилдан зарим нь буувч шинэ хүмүүс нэмэгдэн сууна.

-Цаг алга болчихлоо гээд нөгөө өвгөн өвөр зөврөө үзэж, хайран цаг минь гэж шогшрон харуусч, хүн хүнээс цагийг минь үзэж харав уу? гэж сураглана.

Ван Ань-чуэн өвгөний сандарч дэвдэгнэхийг харан, зайлуул, яаж байж цагаа алдчих нь тэр вэ? Ямар гайхал нь авчихсан юм бол гэж бодож хэвтэв. Цаазын цагдаа орж ирээд,

-Өвгөн гуай юунд сандарч орхио вэ? гэхэд өвгөн,

-Ганц хэрэгтэй юмаа алдчихаад гээд шал руу тонгойн тэмтэрнэ.

-Юугаа хэдийд алдчихаа вэ?

-Хэдийд юм бүү мэд, жаалхан унтаад сэрэхэд цаг маань алга болжээ.

-Ямар цаг вэ?

-Энгэрийн цаг.

-За яах вэ эрье гээд цагдаа “Өлсгөлөн минь чи аваагүй биз” гэж хүн болгоныг хараан нэгжсээр Ван Ань-чуэн дээр ирээд,

-Эрхэм худалдаачин, та ч аваагүй биз дээ. Гэвч эвгүйцэх хэрэггүй. Учир нь цагны эзэнг гомдоочихгүйн тулд гүйцэтгэе. Та босно уу? гэхэд Ван Ань-чуэн,

-Дургүйцэх юу байх вэ? Үз, үз гээд босоход цагдаа Ван Ань-чуэний дэрлэж явсан хоолны савыг уудалж

-Таны цагийг энэ эрхэм таалжээ гээд өвгөнд цагийг нь өгөхөд өвгөн,

-Энэ чинь бүр улаан луйварчин байсан юм уу? гэж Ван Ань-чуэн рүү шүлсээ үсчүүлж хуруу чичлэн цагаа олон олон чагнаж байн байн харав.

Хүмүүс тойрон зогсоцгоож, сонин юм даа! Ван Сун-хэнь пүүсийн Дунжаад ийм ялимгүй юм хэрэгтэй л байж дээ гэж гайхан бие бие рүүгээ харцгаана.

-Ах гуай, хамаг хэргийн учир утга цөм хорсол, гүтгэлгээр халхлагджээ гэж Ван Ань-чуэний хэлэхэд, миний дэргэд цагдаа хэзээ юу хийгээд зогсож байлаа гэдэг бодол өвгөний сэтгэлд агшин зуур орж, чухам хэдийд явлаа гэж гайхсандаа

-Үгүй ер, үгүй ер гэж амандаа үглэсээр галт тэрэгнээс хөөгдөн буулаа.

-За буу гээд цагдаа Ван Ань-чуэнийг Цагаан чулуутын өртөөнд буулгав.

 

ЗЭРЛЭГҮҮДИЙН ТАНХИМД

 

Халуун рашаан дахь салбарын түнш Ли-г тасалгаандаа дөнгөж орж ирэхэд,

-Та чинь ганцаараа ирээ юу? гэж пүүсийн эзэн Ва асуув.

-Гурвуул ирсэн. Тэд маань Дянь буудал руу явцгаасан.

-Эрхэм хүү Ван Ань-Чуэн хамт ирээ биз дээ.

-Ирээгүй гэж үү? гээд Ли гайхан асуув.

-Юу болох нь энэ вэ? Хэзээ наашаа гарсан бэ? гэж Ва яаран асуув.

-Дөнгөж өнжөөд л маргааш орой нь гарсан.

-Үгүй ер тэгээд ирдэггүй л юм байж дээ гэж эзэн Ва-г хэлэхэд,

-Ирдэггүй л юм байж дээ гэж Ли дагаж хэлэв.

-Аль Зо Ли-зе-г дууд гэж эзэн Ва бичээчид тэвдүүхэн хэлээд сандал дээрээ нааш цааш эргэлдэнэ.

-За, одоохон гээд бичээч гарлаа.

-Би ирлээ гээд Зо Ли-зе эзэн Ва-ын өмнө мэхэсхийв.

-Ван Ань-чуэн хүү маань Халуун рашаанаас дөрөв хоногийн өмнө гараад алга гэж эзнийг хэлэхэд Зо Ли-зе,

-Би ч Ван Ань-чуэн эзнийг тэндээ л байгаа байх гэж бодоод огт санаанд ороогүй юм шүү. Тэгээд яаж орхих нь тэр вэ? гэлээ.

-Би ч тэгж бодсон юм. Гэтэл зүгээргүй хэрэг болоод байна л даа.

-Ээ мэдэхгүй, тоогүй юм болчихсоноос зайлаагүй. Амьд л байгаасай гэж Зо Ли-зе үл мэдэгч болж хэлэв. 

-Галт тэргэнд сууж гарсан хүний аминд хүрэх аюул гармааргүй л юм даа гэж Ли-г хэлэхэд эзэн Ва,

-Тийм шүү. Тэгэхээр яасан гэж мэдэх вэ? гэхэд Зо Ли зе,

-Энэ чинь таахад хатуу оньсого байна даа гэв. 

-Ямар ч гэсэн Зо Ли-зе чи, цагдаагийн газраас асуу. Би хошууч Ма-ынхаар очъё. За явцгаая гээд эзэн Ва гарав.

Ван Ань-чуэний асуудлын нарийн учрыг хурандаа Кени, хошууч Ма бид гурваас өөр мэдэх чөтгөр ч байхгүй. Хайртай хүү чинь харлаж хоцрох нь тэр гэж тавлан бодоод Зо Ли-зе эзэн Ва-ын хойноос дагалдан гарчээ.

Сун Шан-ли өвгөн сэтгэл зовж, Ван Ань-чуэн хүү буцаж ирэх болзооноосоо дөрөв хоног хэтэрч дайсны урхинд оржээ. Ийм хэцүү үед яах ёстой вэ? Тэгээд ах ирсэн үү? гэх бүрд нь ирээгүй л гэхээс өөр үг охиндоо хэлж чадахаа байлаа. Юу юуны духанд хүрээгүй байж охиныхоо сэтгэлийг зовоогоод ч яах вэ? гэж бодсон юмсан. Одоо ч хэлэлгүй болохгүй. Бүх асуудал нууц байраа хамгаалахад чиглэгдэнэ. Ван Ань-чуэн хүү минь алзахгүй л сан. Бидний хэргийг хөрвүүлэн сөхөх тийм баримт дайсанд байхгүй. Тийм баримтыг ч тэдэнд өгөөгүй гэж бодсон өвгөн Сун Шан-ли гал тогооны тасалгааний энэхэн тэрхнээр оролдоно.

Ван залуу тэнийх чөлөөгүй шоронгийн хавчигт цомцойн сууж,

“Босоцгоо дарлагдсан ардууд

Боолчуудын ертөнц босоцгоо!

Эсэргүүцэл төгс манай сэтгэл

Эрэлхэг тулаанд бэлэн байна”

гэсэн цогт дууныг сонсон, тамлуулж туйлдсан биедээ шинэ хүчийг олох шиг болно. Үгээгүй түмний гал халуун тэмцлийн сүлд энэ дуунд энд тамлагдаж байгаа орон газрын коммунистуудын урам зориг сэргэж, сэтгэл зүрх нь баясаж байгаа!

“Шинэ хүчнийг бэлтгэх сургууль” гэж нэрлэдэг японы хорих газрын өндөр хэрэм, түүний дээгүүр татсан цахилгаан гүйдэлт утсан тор ч энэ дууг хорихгүй. Энэ дууг сэлмийн ир, буун сум, аюулт дайн ч зогсоож чадахгүй! Харин энэ дуу бурангуй ёс, дайны гамшгийг зайлуулан энхжинэ. Яг одоо энэ дуулал орон орны эгэл хүмүүсийн хүчийг харгис хар хүчний эсрэг уриалан дуудна. Энэ дуулал ертөнцийн цамхагт гагцхүү хүн төрөлтхний энхжинг батлах туг болон мөнхжинө гэж Ван Ань-чуэн бодлоо.

Ван Ань-чуэн шоронд хоригдсон хэдэн хоногтоо олон арван хувьсгалчид, энгийн номхон иргэдийг хамар ам руу нь бензин киросин, чинжүүтэй ус цутгах, бас газарт амьдаар нь булж толгойгий нь нохойд хазуулах эсвэл үе мөчийг нь амьдаар эвдэж тарчилган алах зэргийн аймшигт явдлуудыг цөмий нь үзлээ.

“Чи ийм өнгийг мэдэх үү” гээд цустай шүлсээрээ цагдааг нулимж байсан Төгсийн сайн нөхрийг сүг болтлоо сүмбэдүүлж байхыг нь ч үзжээ. Ер нь ийм жигшүүрт тамлал зовлонг биеэрээ үзэж, нүдээрээ хараагүй ямар нэг хүн, тийм бузар яргалал байдаг гэдэгт итгэх байтугай, санахад ч бэрхтэй юмдаг!

Дайсан намайг хулгайч болгож бариад коммунист гэж тулгав. Эд намайг Бээжингээс ирсэн коммунист намын төлөөлөгч “Ж” гэж андуурчээ. Харин гүтгэлгийн далдын утга учрыг тайлах хүн гэвэл надтай уулзах бүрдээ яриа дэлгэж гардаг Зо Ли-зе. Намайг Халуун рашаанд явахын урьд Зо Ли-зе зэвсгийн манаа алагдсан тухай надад яриад үг авах гэж оролдож билээ. Гэвч түүнд олз болохоор үг хэлээ ч үгүй, үнэндээ зэвсгийн манааг алагдсан тухай асуудлын чухам нарийн учрыг би мэдээгүй юм чинь дээ.

Байр маань юу болоо бол? Байр хэдий сэжиглэгдэх аргагүй нууц ч дайсны нэгжилт шиншилтээр яасан ч байж болох юм. Аав минь намайг жиг боллоо гэж мэдсэн байх ёстой. Дүү тэр хоёр нууц байрын талаар яаж ажиллахаа өөрсдөө мэднэ гэж Ван Ань-чуэн олныг эрэгцүүлэн боджээ.

     

* * *

-За юу болов? Олигтой юм илрэх нь үү? гэж хурандааг асуухад Ма,

-Хэдэрлээд ярьдаггүй шүү. Арван зургааны шөнө хаашаа ч гараагүй гэж ярих юм.

-Тэгвэл тэр шөнө Ван Ань-чуэн чухам хаа хаа ямар хэргээр хэдэн удаа явж байсныг нь батлуулахаар пүүсийнхнийг гэрчээр татаж асуув уу?

-Цөмөөс нь асуусан. Өдөр нь пүүснээс гараагүй. Үдэш байж л байсан, мэдэхгүй гэхээс өөр юм хэлж өгөхгүй байна.

-Ийм ч бүтэлгүй юм байх ч гэж дээ.

-Ван Ань-чуэнийг арай тиймгүй байх гэж санасан юм. Тун ястай болоод байна. Зовоож зовоож л орхиход улам л дуугаа хураагаад таг болчихно. Тэгэхээр нь бүр эрүүгий нь заачихмаар санагдах юм гэхэд хурандаа, Ма-ын дэргэд очоод,

-Ямар нэгэн юмны эвийг олохгүй дандаа л зовоож байж хэлүүлнэ гэвэл тэнэг хэрэг болно. Ер нь чи дандаа л ална хядна гэж учиргүй нүдээд байвал хамаг хэрэг бүтнэ гэж санадаг байна гэж хурандаа Кени-ийг зэмлэхэд хошууч Ма,

-Яс заагаад байгаа хүний чинь харахаар эгдүү хүрээд тэсч болохгүй юм гэв.

Тэглээ ч аргалж байгаад хэлүүлчихвэл Ван Ань-чуэний зовлогыг тасдаж хаях түмэн арга бидэнд буй шүү дээ. Чухал нь хэргийг илрүүлж коммунистуудын үр үндсийг тасдах явдал шүү дээ.

-Хэцүү л юм байна шүү дээ хурандаа минь. Үнэндээ тал бүрээс нь батлаад өгөх баримтгүй болохоор яах ч аргагүй юм.

-Хар мангуу минь, ийм ч гэрч байна. Энэ ч чиний хэргийн эд мөрийн баримт гээд л тулгаж байдаг бэлхэн хоол тэр болгон чамд дайралдахгүй. Чи хутганы талаар асуулт тавив уу?

-Асуусан огт хүлээхгүй байна. Одоо тулгаад яллаж орхих нь зүйтэй байна.

-Тулгаж болохгүй. Коммунистууд гэдэг нэг хүн биш өргөн олныг хамарсан том хүчин шүү дээ. Тэгэхээр тэр олны нь илрүүлээгүй цагт ганц хүнээр хамаг хэргийг шийдвэрлэж орхих юм бол далдалсан бүхэн нь сугарч үлдээд, хожим гэмшивч барахгүй аюул гарахад хүрнэ. Ер нь хамгийн гол нь коммунист намын Бээжингийн төлөөлөгч “Ж”-ийн нүүрийг таньж аваагүй цагт асуудлыг хөнгөн хийсвэр дуусгаж болохгүй гэж хурандаа Кени-г хаширлан хэлэхэд хошууч Ма,

-Нээрээ ч тийм юм даа гэв.

-Юу ч гэсэн тэр чөтгөрийг би нэг асууя. Харин чи мэдүүлгийг нь маш тодорхой бич гээд хурандаа Кени харилцуурыг авч хорихын комендатад Ван Ань-чуэнийг авчруулахаар тушаав.

Удсан ч үгүй хоёр цагдаа Ван Ань-чуэнийг түлхэн нударсаар хурандаагийн тасалгаанд оруулж ирэхэд, хурандаа суудлаасаа босон Ван Ань-чуэнийг ялдамхан угтаж,

-Үнэнээ хэлж орхихгүй ингэж биеэ зовоож байх ч гэж дээ. За, бие чинь ямар шүү байна даа гэв.

-Бие минь эрүүл л юмсан. Гэвч танай “Шинэ хүчнийг бэлтгэх сургууль”-д та бүгдийн зааж байгаа гүжрийн хичээлийн шалгалтанд өгөх үнэн хэргийн хариу байхгүй нь хясаад бусдад оногдох зовлонг би эдэлж байх шив дээ гэж Ван Ань-чуэнийг ёжлон хэлэхэд, Кени,

-Тийм ч биш, эрхэм Ван Ань-чуэн, та бодооч! Хэргийн үнэн зөвийг шалгаруулна гэдэг амаргүй. Та өөрөө мэднэ дээ гэв.

-Тийм бол хэргийн үнэнд баримт байдгаас гүтгэлэг гүжирт баримт байдаггүйг та ч надаар заалгамааргүй шүү дээ.

-Гэвч та Бээжингээс ирсэн гэдгээ хүлээж байгаа шүү дээ.

-Хүлээхээр барах уу, би уулаасаа Бээжин хотын хүн болохоор түүнийгээ нууж чадахгүй ээ.

-Тэгвэл та Бээжингээс чухам хэдийд гарсан юм.

-Бараг л багадаа, залуухан л байсан даа. Би одоо гучин таван настай. Тэгэхээр 8 жилийн өмнө л гарсан юм.

-Хорин долоон настай гарсан юм шив дээ.

-Тиймээ.

-6 дугаар сарын 16-нд чухам хаана байсан бэ?

-Бараг л гэр пүүс, хоёртоо байсан.

-Гадуур хэний хэнийхээр айлчилсан бэ?

-Өдөр нь огт гараагүй. Харин үдэш нь нэг удаа гарсан юм байна.

-Чухам хэдийд ямар хэргээр гарсан юм бэ?

-Бараг л шөнө юмсан. Хорин хоёр цагийн үед байх, хувийн хэргээр,

-Хорин хоёр цагт гэнээ, тэгвэл та юуны өмнө саяныхаа ярьсан бүгдээ уншиж танилцаад гарын үсэг зурна уу? гээд Кени, хошууч Ма-д,

-Наадах мэдүүлэг дээрээ гарын үсэг зуруул гэв. Ван Ань-чуэн мэдүүлгийг асуулт хариулт нэг бүрээр нь уншиж гарын үсэг зурав.

Дэргэд нь харж суугаа Ма, манай хурандаа ч яриангүй догь, мөрдөн байцаалтын хамаг нарийн нандин нь ийм байх ёстой юм. Хорин хоёр цаг гэж ам алдчихсан энэ эрхэм коммунист одоо хаашаа бултаж зайлах вэ гэж бодно.

Хорин хоёр цаг гэнээ, зэвсгийн манаа алагдсан цаг шүү дээ. Хаширлаад байдаг эрхэм коммунист маань ч миний гарт аяндаа ороод ирэх нь энэ гэж бодоод хурандаа Кени, Ван Ань-чуэнийг гарын үсэг зурж дуусмагц суудал дээрээ тухлан,

-Та чухам хэнийд очихоор гарсан юм бэ? гэж асуув.

-Ахмад И-ийнд.

-Яах гэж, чухам хэдийд очоод хэдэн цагт буцсан бэ?

-Хорин хоёр цагийн үед очоод Халуун рашаанд явах замын үнэмлэх шийтгүүлж ахмад И, гэр бүлтэйгээ манайд ирж баахан тоглож байгаад тэд маань шөнийн гурван цагт буцсан.

-Үнэн биз?

-Үнэн.

-Та тэр шөнө өөр тийшээ яваагүй гэж үү?

-Яваагүй.

-Тэгвэл та Хянганы цэргийн сургуулийн агуулахын тэнд хорин хоёр цагийн алдад чухам юу хийж явсан юм?

-Та бүгд андуурч байгаа байлгүй дээ, би яваагүй. Гэвч шалга л даа.

-Шалгасан юм, хэдийд явж байсан бэ?

-Хэдийд ч явж байгаагүй.

-Хэрэв эд мөрийн баримтаар тулгавал хүлээх үү.

-Үүсгээгүй хэрэгт баримт гардгийг би мэдэхгүй. Харин тийм зохиомол баримт гарч ирнэ гэдэгт ч эргэлзэхгүй байна.

-Та байрныхаа гаднах хогийн авдрын орчим хэнээс юу нууж далдаллаа?

-Би юу ч хийгээгүй, харин юу гарчаа вэ?

-Таны өгүүлсэн хэргийн баримт гарсан шүү дээ.

-Тэгвэл хэн нэгэн хүний зохиомол гүтгэлгийн баримт байж л дээ. Тэгэхээр гүжир хэрэгт би унахаас гадна танай ажлын чиг алдагдаж төөрөх аюул гарах байх даа гэж Ван Ань-чуэн хэлэхэд, хурандаа дахин суудлаасаа босч цонхны дэргэд очоод тохирсон цаг өөр асуудлаар хариулагдах нь ээ! Ван Ань-чуэн ахмад И-ийнд очсон нь үнэн болж батлагдана. Учир нь ахмад И-ийн нэрийг барьж худал хэлээд хичнээн амь хаацайлах вэ гэдгээ энэ гайхал мэднэ. Ахмад И-тэй ярилцах нь зүйтэй юм. Эсвэл ахмад И хуйвалдаагүй байгаа! Үгүй бол Зо Ли-зе худал мэдээ оруулж зохиомол баримт гаргав уу? Ямар ч гэсан энэ асуудлыг ахмад И л шийдвэрлэх болжээ гэж бодоод,

-Май сарын нэгэнд өдрийн хугасыг гудамжинд өнгөрүүлснээ юугаар тайлбарлая гэж бодож байна гэж ёжтойхон асуув.

-Амьдрал хүн хоёр салшгүй холбоотой болохоор тэр өдрийн үймээн шуугиан та бүхний сэтгэлийг яаж түгшүүлж байсан бэ? Яг түүнтэй чинь адил пүүсийн Дунжа миний сэтгэлийг мөн л түгшүүлээд тэдний тэр бүхнийг нүдээрээ үзэж явсан. Учир нь зогсоох сүрдүүлэх зэвсэг хэрэглэл байдаггүй энгийн нэг худалдаачин болохоор ажиж л үзэж явахаас өөр арга байгаагүй.

-Тэгээд та Төгстэй юун тухай дотны үг ярилцаав дээ.

-Төгсийг би дүү шигээ хайрладаг юм. Ер нь өөрийн гэх аав ээж, ах дүүгүй өнчин хүнд чинь жирийн нэг сайн нөхөр байдаг. Тэр нь Төгс юм. Харин бид хоёр хүний л уулзах зуур сольдог хэдэн үг солилцоод өнгөрсөн үнэн.

-Та өвгөн тогооч Сун Шан-ли-г хэдийнээс эхлээд таних болсон юм.

-Би Вангийн сүмээр худалдааны ажлаар явж байхдаа Ван Сун-хэнь пүүсээр дайрч байсан учраас танилцаж пүүсийнхний заншлаар түүнийг аав гэж дууддаг болсон юм.

-Өвгөн Сун Шан-ли та хоёрын хооронд ямар нэгэн чухал харилцаа байдгийг хэл.

-Бид хоёрын хооронд пүүсийн ажлаас өөр харилцаа байхгүй. Үүнээс өөр худал хэлэх юм алга даа.

-Худал, бүгдийг нууж байна. Чамайг дүүжилнэ гээд хурандаа Ван Ань-чуэний дэргэд ухасхийн очиж чихнээс нь угзран,

-Чамайг амьдаар чинь газарт булна гэж занаад,

-Наадахаа аваад гар гэж цагдаа нарт зандран тушаахад сахиулын хоёр цагдаа Ван Ань-чуэнийг чирч гулдран гарав. Хурандаа, Ван Ань-чуэнийг гармагц,

-Яая гэж бодож байна? гэж Ма-гаас асуув.

-Одоо ахмад И-ийг нэг асуугаад гомдлоо барж дээ гэж Ма хариулав.

-Зүйтэй энэ талаар та ахмад И-тэй ярилц. Хэрэв ахмад И-тэй ярилцаад тэднийхээр очиж байсан нь үнэн болж батлагдвал тагнуулын жич аргаар илрүүлнэ гэхэд Ма,

-Би ахмад И-тэй ярилцъя гээд гарав.

 

-Ахы минь тагнуулын газрынхан яаж зовоож байгаа бол доо гээд Төгс санаа алдаж, амраг Фу Чуэны тухай зовж байгаагаа аавдаа хэлсэнгүй дотроо боджээ.

-Охин минь битгий зов. Ах чинь дайсны гарт үрэгдэхгүй. Харин нууц байрныхаа талаар зовж байгаа байх даа.

-Би нууц байрныхаа тухай ахад захидал бичье гэж бодож байна.

-Бидний дураар харилцаа барих хүн маань хэн билээ гэдгийг урьдаар нарийн хэлэлцэх хэрэгтэй.

-Фу Чуэнтэй үерхдэг солонгос залуугаар дамжуулбал болох байх гэж итгэж байна.

-Хөөрхий минь Фу Чуэн хаа нэг манайхаар орж гарахдаа гялалзаж явдаг сэргэлэн хүү сэн. Бас л зовж байгаа шүү дээ. Тэгээд тэр солонгос хүү чинь хаа юу хийдэг юм дээ.

-Хориход цагдаа.

-Хориход гэнээ? Ээ мэдэхгүй, найдвартай юм биз дээ?

-Найдвартай хүн. Фу Чуэний сайн нөхөр! Би ахын баригдсанаас хойш түүнтэй уулзсан. Тэгэхэд “Нөхөд чинь цөм буй, дараа тохитой ярья” гээд өнгөрсөн. Тэгээд би дахин уулзъя гэж бодсоноо нэгийгээ хөөдөж орхивол дэмий гэж санаад уулздаггүй шүү. Харин захидлаа юу гэж бичих вэ?

-Харин л дээ, цөөхөн үгтэй, хүнд ойлгогдохооргүй, зөвхөн өөрт нь ойлгогдохоор бичих юмсан. Сайн бод гэхэд Төгс хэсэг бодож байгаад,

-Аав аа! Ингэж бичвэл ямар вэ? “Сайн үнэрт цэцэгний чинь дэлбээ нээгдээгүй, би түүнд хүний гар хүргэхийг ч хүсдэггүй” гэж бичье гэхэд өвгөн нүдээ аньж баахан бодосхийгээд,

-“Аавын бие тэнхлүүн байна” гэдэг нь хэвээрээ байг. Харин сүүлийн нь хэдэн үгний оронд “Гэвч би ширүүн салхинд ч үлээлгэхийг хүсэмгүй” гэж өөрчилбөл ойлгомжоор ямар вэ? гэв.

-Энэ чинь л аятайхан юм байна. За тэгвэл ингэж бичье гээд Төгс хааш хаашаа цунгийн* хэмжээтэй жижигхэн цаасан дээр бичээд аавдаа уншиж өгөв.

 

-Охин минь наадахаа аваад яв. Тэр залуутайгаа болгоомжтой уулзаж цаадахаа хянуур, чанд хөдөл гэдгийг захиарай гэж аавыгаа хэлэхэд Төгс,

-Аав минь битгий зов, хүү чинь бүтээж чадна. Би удахгүй ирнэ гээд гүйн гарав.

-За цаадах мангуу чинь юу гэж байна гэж хурандаа Кени, хошууч Ма-гаас асуув.

-Хэрэг ч хэрэг биш боллоо. Ван Ань-чуэн, ахмад И хоёрын мэдүүлэг зөрүүгүй тохирч байна. Өнөөх Зо Ли-зе худал мэдээ, баримт өгөөд хамаг ажил баллаж орхих шиг боллоо гээд Ма, ахмад И-ийн тодорхойлолтыг хурандаад өгөв. Хурандаа уншиж үзээд,

-Ийм л болох байсан юм, за яахав. Тэгэхээр одоо ийм арга хэмжээ авъя! Чи тэмдэглэж ав гэхэд хошууч Ма цаас үзгээ бэлтгэв.

-Ван Ань-чуэнийг сулла! Суллахаасаа өмнө өвгөн Сун Шан-ли-ийг нууцаар баривчилж дараа нь мөрдөн байцаалтыг чангалан явуул. Ван Ань-чуэний асуудлыг чухам нэг тийш нь болгох хүн тогооч шүү. Тэгээд Ван Ань-чуэний орны ардах хананд нууц микрофон зооё. Би бодож байна. Ван Ань-чуэний чийдэнгийн утасны оронд ижил өнгийн илүү үзүүртэй утас тавиад унтраалганы араар илүү үзүүрий нь салгаж хана руу нь оруулаад зоож тавьсан микрофондоо далдуур холбо! Энэ ажлыг та өөрөө хамт гүйцэтгэнэ.

-Тэгье энэ чинь сэжиглэгдэхээргүй ганц шилдэг арга байна. Хэдийд Ван Ань-чуэнийхээр орж хийх вэ?

-Өнөө шөнийн нэг цагийн наана хийх зүйлээ урьдчилж бэлтгэ! Тэгэхдээ Ван гайхлын байшинг анхлан зассан өвгөн зураачийг олж шөнийн хоёр цагт хэрэгслийн хамт нууцаар авчирч надтай уулзуул гээд хурандаа төмөр авдарнаас илүү үзүүртэй олон өнгийн бүрээст утас, микрофон гарган,

-Би ийм аргыг хоёрдох удаагаа хэрэглэх нь ээ. Арваад жилийн өмнө Харбинд байхдаа хэрэглэж амжилт олсон. Одоо энэ нууц толио дахин тавьж Ван чөтгөрийн гэдэс дотрыг нэвт харах завшаан тохиолдлоо гээд Кени-ийг инээхэд Ма ч инээгээд,

-Тагнуулын аргад боловсроно гэдэг хосгүй эрдэм юм. Жишээлэхэд таныг ийм арга хэрэглэе гэж санаагүй бол би мэдэхгүй нь байна шүү гэв.

-Хуучин тагнуул Зо Ли-зе-гийн нарийн хараанд эрхэм коммунистын гэрлийн утас ямраар ажиглагдсаныг асуу!

-Өнгийг нь үү?

-Тэгэлгүй дээ. Тагнуулчийн нүдэнд хувьсгалын нянг харах заяаны дуран байх ёстой гээд Кени цэндэгнэн инээгээд,

-Зураачийг та өөрөө авч явна. Түүний гар хөдлөх бүрийг ажиглаарай! Харин Ван Ань-чуэны үүдэнд нууц харуул тавьж зураачийг ажлаа дуусмагц пүүсийн үүдэнд баривчлуулан устга! Энийг нарийн чанд хийгээрэй! гэв.

-Мэдлээ, ноён хурандаа, үгүй Зо Ли-зе новшийг яах вэ?

-Тэрнийг үлдээ. Хог новш ч гэлээ пүүсийн хашаанд нэвтрэн орох аргыг тэр сүвэгчилнэ. Харин түрүүчийн балагт нь зэмлэл өгөөрэй. Тэгээд пүүсийнхний яриа өгүүллийг тагнах үүрэг тавь! Зо Ли-зе-ийг Ван Ань-чуэны асуудал шийдээгүй цагт устгавал дайсан бидний гараас мултрахад хүрнэ, тийм үү?

-Тийм ээ.

-Аа тийм хамаг гол зүйлээ ярилгүй орхичихжээ. Та тогооч Сун Шан-ли-ийг өнөө оройн найман цагт хаана байгаа газраас нь баривчилж хорь. Охиныг нь яая даа, ингэе. Төгсийг та өөрийнхөө гэрт аваачиж жич хүний харгалзаанд байлга гээд хурандаа жуумганан,

-Санасан Төгсөө аваачаад санаа хоёрдох зүйлгүй жаргаж үз. Харин тэр хүүхнийг танайд байлгах цаг бага шүү. Гэвч нэрээ бодох чухал, ер нь баахан тэвчээрэй гэж захимаар байна. Би үүгээрээ пүүсийн гадна нууц харуул тавьж, тэр хавиар явсан хүн бүгдийг барьж түр хорино. Тэгээд сэжигтэн гарвал мөрдөн байцаалтад үлдээнэ. Ингэхгүйгээр энэ ажлыг хичнээн нууц хийлээ ч хий орж ажилд осол учруулна гэдгийг бод! За тэгээд Ван Ань-чуэныг суллахтайгаа зэрэг хараандаа аваарай. Ван харина, тэгэхэд нь тогооч ч байхгүй, Төгс ч алга болохоор танайд очсон гэдгийг зарц нар нь хэлнэ. Танайхаар ч шалтаг зааж очно. Очихоор нь “ахыгаа асрамжил” гээд Төгсийг цуг явуулж орхиорой, тэд микрофоны өмнө бүх нарийн юмаа яриг ойлгов уу?

-Ойлголоо.

-Тэгвэл ажлаа явж бүтээ.

-За.

Саяхан байцаалтаас ирсэн Ван Ань-чуэн залхаах танхимд ирж орон дээрээ хажуулдав.

Ван залуу гяндан тамын ор дэвсгэр, ширээ сандал, гэрэл гэгээ, өрөө орчин, дуу чимээтэй эвлэрэн дасчээ. Харин цуурга хажигнаж, цоож дуугарахтай л үл дасна, үзэн ядна.

Ван-д дэслэгч “А” бодогдож, хөөрхийг долоотой байхад туйлдаж гуйланчилсан эцэг, эх нь харчин гүн Бавуужавын цэрэгт дайчлагдаад өнчин нялх хүүгээ Мукденд аваачиж япон худалдаачинд үрчлүүлсэн юм энэ билээ. Үрчилж авсан эцэг эх нь үргэлж л гадуурхаж, гудамжнаа өссөн тэр залуу овоо том болжээ. Тэгээд Японы офицерын сургуульд суралцаад зовон зүдэрсэн ард олны амьдралтай гүнзгий танилцаж ядуучуудтай нөхөрлөдгөөсөө болж хэдий гарамгай суралцаж төгссөн ч дөнгөж дэслэгч цолтой гараад Чан Чуны армийн штабт бичгийн ажилд томилогджээ.

Гэтэл энэ сургуулийг хамт төгссөн харчин гүн Бавуужавын хүү Ганжууржав дэслэгч генерал цолоор шагнагдан есдүгээр армийн штабын даргаар томилогдож, Японы түрэмгий бодлогын томоохон зүтгэлтэн болсон юм. Сайн нөхөр “А” минь өөрийнхөө амьдралын түүхийг ярихдаа дайсантай яаж тэмцэж явснаа нэн гайхам ярьдагсан.

Чан Чуньд явсан загасч “Ц”-ийн жигтэй царайг харах бас сайн нөхөр “А”-тайгаа уулзаж бэхлэлтийн төлөвлөгөөг авах ажил маань ингээд дайсны жигшүүрт хориглолтоор солигдон өнгөрөх гэж үү? Үгүй би суллагдана. Дайсны хорт гүтгэлэг хоосон хэвээрээ үлдэнэ гэж бодоод өндийн харахад нь гэгээвчийн онгорхойд болжмор суугаад Ван Ань-чуэн рүү хүзүү гилжийлгэн харав.

Энэ хөөрхөн шувуухай зовлон зүдрэлийг минь хуваалцахыг хүссэн шиг намайг юунд ширтэнэ вэ? Эсвэл чи түмэн газрын тэртээгээс энхрий үр, элбэрэлт ханийн минь хэлсэн үгийг дамжуулах гэж ирэв үү? Би та нарын шулганах дууг бишгүйдээ сонссон. Гэвч та нарын бяцхан жигүүрийн дор алс тэртээ орнуудын ариун сэтгэлт хүмүүсийн тэмцлийн уриа явна уу? гэж Ван Ань-чуэний бодоход тэр болжмор, энхрий үр, хайрт гэргий чинь, энэ дэлхийн эгэл нөхдөд чинь мэдээ хүргэе гэсэн шиг гэгээвчийн цаана цэлийн харагдах огторгуй тийш дүүлэн нислээ.

Цагдаа нарын хатуу ултай шаахайн дуу гарав. Олон түлхүүр хангинуулсаар хаалга тайлагдаж комендантын цагдаа дагуулан орж ирэн,

-Өнөөдрийн хичээлийг эндээс эхэлнэ гээд Ван Ань-чуэнийг тасалгаанаас нь чирч гарган хөнтөргөн хавтгай вандан дээр гэдрэг нь харуулдан хэвтүүлж гарыг нь ваадангийн доогуур татаж боогоод, хоёр хөлийг нь вандантай нь хүллээ.

Ван Ань-чуэн хэдэн мөчийн өмнө хорихын залхаан цээрлүүлэх танхимд тамлагдан нүдүүлсэн учир эсэргүүцэл тавьж чадсангүй.

-Бодвол цангаж байгаа биз, өөрийн нь захисан чинжүүтэй цайг өг гэж коминдат цагдаад тушаагаад баруун гартаа сүмбэ эргүүлж тоомсоргүй зогсоно.

Цагдаа Ван Ань-чуэний хамар руу данхтай хандмал хийж гарлаа.

Ван Ань-чуэн хэд найтаалгаад энэ чинь юу вэ? Хамар хорсгохгүй байх чинь гэж гайхан цагдааг харснаа ямар ч гэсэн үүний утга учрыг олохын тулд мэхлэх хэрэгтэй гэж санаад хахаж цацаж татвалдан нүдээ аньж ухаангүй юм шиг болчихов.

-Үнэнээ хэл гээд комендат Ван Ань-чуэний үснээс дугтарч,

-За, чи наадахаа тасалгаанд нь оруулж хаяад миний хойноос оч! Өөр тасалгаанд зөрүүд малууд хичээлээ давтахаар хүлээж байгаа гэж цагдаад хэлээд комендат харгалзагч нарыг хүүе, хаая аашлан өөр тасалгаанд орлоо.

Цагдаа, Ван Ань-чуэнийг тасалгаанд нь оруулан,

-Танд дүү чинь өгч байна билээ гээд Төгсийн захидлыг өгөхөд Ван Ань-чуэн цагдаагийн өөдөөс харснаа захидлыг авч,

-Саяных чинь дан ус уу? гэж асуув.

-Тийм, дан ус, намайг итгэж болно гэхэд Ван Ань-чуэн,

-Нээрэн ус гэж үү? гэж цагдаагийн асуултыг зайлуулан асуув.

-Нээрэн ус, дараа уулзъя. Гайхлууд сэжиг авбал толгойгүй гэсэн үг. Тэсвэртэй бай гээд цагдаа гарлаа.

Ван Ань-чуэн цагдаагийн өгсөн жижигхэн зурвасыг дэлгэн үзэж,

Аавын бие тэнхлүү байна. Гэвч би ширүүн салхинд ч үлээлгэхийг хүсэмгүй” гэж уншаад дүү минь өөрөө бичжээ. Байр хөндөгдөөгүй болохоор энэ удаа ялалт минийх болжээ. Энэ солонгос цагдаа бидний талын хүн болох нь ээ гэж бодон Төгсийн өгсөн захидлыг хумсаараа жижиг жижгээр тасдаж, олон хоног угаагаагүй хар гараа норгон имрэхэд цаасан өөдөс бөөрөнхий хир болон унаж байв.

 

Шөнийн хоёр цаг боллоо. “Хөх туг” сонины газрын нэгэн тасалгаанд хурандаа Кени, хошууч Ма хоёр бие биеийнхээ өөдөөс харалцан, ямар нэгэн чухал асуудал шийдвэрлэж байгаа бололтой сууна.

-Ноён хурандаа! Ажил тун догь бүтсэн шүү, одоо ганцхан зураач өвгөний гарын ур л шаардагдаж байна даа гэж Ма-ыг хэлэхэд хурандаа,

-Сайн л бүтсэн бол болох нь тэр. Харин пүүсийнхэн сэжиг аваагүй биз гэв.

-Аваагүй, золоор ямар нэг хүн сэжиглэгдээгүй шүү! Гэвч яаж мэдэх вэ гээд тэр хавиар байсан хэдэн гуйланчдыг хориод байгаа. Та Зо Ли-зе-г яая гэж бодож байна? Ер нь энэ новшоос болж хамаг юм цалгардаж хичнээн их дэмий ажил болов доо. Миний бодлоор Ван Ань-чуэнийг гүтгэсэн хэргээр далимдуулж ертөнцөөс арчиж орхивол таарах юм.

-Та бодож үз. Ван Ань-чуэн цэргийн сургуулийн зэвсгийн манааг алаагүй ч байг, тэр хамаагүй, ер нь сэжигтэй хүн шүү. Чухам ямар хүн болохыг нь одоо л таньж авна. Зо Ли-зе-г тонилгож орхивол манай тагнуулын нууц задарч амандаа орсныг хэлээрээ түлхчихнэ гэгчээр цаадах гайхал Ван Ань-чуэн чинь муур шиг хумсаа нууж орхино шүү дээ… Тэгэхээр Зо Ли-зе-гийн ам шахааныг аваад чангахан шиг барьж ажиллуул. Харин дараа Ван Ань-чуэний асуудлыг нэг тийш болгомогц Зо Ли-зе-г устгаж болно.

-Нээрээ Зо Ли-зе ч юу базаах вэ, хойш нь татаж орхиё. Өвгөн зураачийг одоо оруулах уу? гээд Ма-ыг босоход хурандаа Кени,

-Тэг, оруул гэв.

Хошууч Ма өвгөн зураачийг оруулж ирэв.

Тэр нутгийнхандаа Зон Да-гэ гэж нэршсэн энэ өвгөн ардач үзэлтэй, шог зураач хүн. Түүнийг хүн болгон хүндэтгэдэг юм. Өвгөн зураач японыг анх нэвтрэн ирж байх үед тэдний дээрмийн дайны балмад явдлыг шогчлон зураад, тэр хэрэгтээ сэжиглэгдэж Мукден хотын шоронд гурван жил шахам сууж байсан юм.

Босоодуу буурал хөмсөгний нь дор ид залуу хүнийх шиг гялалзаж байгаа өвгөн зураачийн нүднээс хурандаа Кени дальдарч зөвхөн өргөн шанаа буурал сахлыг нь тойруулан хараад,

-Эрхэм Зон Да-гэ! Та суугаач! гээд өвгөнд сандал тавин урьж,

-Бид танаар ялимгүй ажил хийлгэх гэж урьсан юм гэв. Өвгөн зураач,

-Ажил ч ажил л биз. Заавал харанхуй шөнө ирүүлдэг нь ямар учиртай юм бэ? гэж эрс хэлэв.

-Яаруу хэрэг гараад дуудуулсан юм. Манай их эзний төлөөний түшмэлийг түр байрлуулах байранд ялимгүй засвар хийлгэе гэсэн юм. Уул нь тан шиг гарын уртай хүнд ялимгүй л зүйл дээ.

-Ноён минь олигтой юм болохгүй бол хэн хэндээ тусгүй шүү дээ.

-Танд тэр өчүүхэн зүйлийг бүтээх чадал үнэхээр буй! Танд их хишиг барина.

-Өчүүхэн ажил хийгээд их хишиг хүртэх нь зохимжгүй биз дээ гэж зураачийг хэлэхэд хурандаа Кени,

-Өчүүхэн бага ч гэсэн хөлсгүй хөдөлмөр гэж байж болохгүй, танд өгнө гэв.

Энэ чөтгөрүүд бүр сандарч орхижээ. Тэр нь ямар гэгч сүрхий амьтан ирж яваа юм бол доо. Гэвч ядарсан хүнд ажил юм гэж бодоод өвгөн зураач,

-Юу ч гэсэн очиж үзье. Хийж чадмаар юм бол зөвхөн ажлын хөлс л өгнө биз дээ гэхэд Кени,

-Таныг бид гомдоохгүй гээд хошууч Ма-д –Будгуудаа аваад энэ өвгөн гуайг дагуулж яв гэв.

-Мэдлээ гээд Ма зураачийг дагуулан гарав.

Энэ зохиосон ажлын дүнд коммунист намын төлөөлөгч “Ж” аргагүй илэрнэ. Өвгөн Сун Шан-ли-г ёстой л нэг ширүүхэн шиг байцааж орхиё. Тэр муу зөнөг толгойг хэдхэн сүмбэдэхээр гасалж гарна биз. Тэгээд Ван Ань-чуэнийг дахин барьж авчраад янзага шиг бүлтэгнүүлж орхиё гэж хурандаа бодож суув.

Хошууч Ма зураач Зон Да-гэ-г дагуулан Шин Ань-же гудамжинд гарч ирэв.

Хавирган сар бүдэгхэн гэрэлтүүлж тунгалаг хөх тэнгэрт одод анивалзан шинэхэн унасан цасны ширхэг шиг гялтганана. Шөнө дундаас хойш хүний хөл хоригддог Вангийн сүмийн гудамжинд их л нам гүм байв.

Хашаа барилгын ёроолд хоргодсон гуйланчид сонины газраас Ван Сун-хэнь пүүс хүртэлх хэдэн алхам газар зөндөө дайралдана. Туйлдаа хүрсэн энэ ядуу хүмүүсийн тэсвэрлэшгүй гунигт амьдрал зураач өвгөний ажигч нүдэнд ямар нэг аймшигт үхэл үгүйрлийг дүрсэлсэн зургийн дүрс болон харагдах шиг санагдана. Ван Сун-хэнь пүүсийн хэрмэн хаалганы дэргэд ирэхэд бараан хувцастай үл танигдах хоёр хүн угтан авч хаалга нээж өглөө.

Хоёрхон цагийн өмнө пүүсийн үүдэнд нууцаар тавигдсан харуулын хоёр офицер хошууч Ма, зураачин хоёрыг орохтой зэрэг хаалга түгжээд гудамжны нөгөө захад гарч нааш цааш алхлан битүүхэн хайгуулдаж байв.

-За, та чимээ бүү гарга! Чухал хүний байрлах байрыг хүн сэжиглэх бий гээд Ма, Зон Да-гэ өвгөний түрүүнд орж шууд Ван Ань-чуэний байрын үүдэнд тулж очоод өврөөсөө түлхүүр гарган эзэн хүн шиг хаалгыг нээв. Нэгдэх тасалгаанд орлоо. Хэдийд ч юм хар хөшиг татаад гэрлий нь асаачихсан энэ тасалгаа нэг л дотно харагдаж, энэ чинь пүүсийн эрхэм Ван Ань-чуэний байр шүү дээ гэж өвгөн зураач олныг бодов.

-Таны хийх ажил тун өчүүхэн, гурав дахь тасалгаанд жижигхэн засвар хийнэ гэж Ма-ыг хэлэхэд зураач,

-За яах вэ, үзье гэв.

Гурав дахь тасалгаанд орж ирэв. Хэдэн хоног эзгүй, хаалттай байсан энэ тасалгааны юмс баахан тоосод дарагдаад зураачийн нүдэнд нэг л зэврүүхэн харагдаж Ван Ань-чуэн чухам юу болжорхисон юм бол гэж бодогдоход нь нүүрний нь арьс таталдах шиг санагдаад Ма-ын авчирсан савтай будгуудыг өнгө нийлүүлэн найруулж эхлэв.

Өвгөний өргөн хүрэн нүүр рүү ширтэж суугаа Ма үгүй ер энэ өвгөний царай юунд зараа шиг арзайж орхив, эсвэл сэдэв авлаа шүү гэж бодоод,

-За, өвгөн гуай энэ дээ. Ялимгүй ажил шүү. Юм мөрөглөж орхисон юм гэж Ма хэлэв.

-Ялимгүй нь ч ялимгүй юм. Юуны өмнө цагаан будаг л түрхэх байсан юм. Тун сайн тэгшилжээ. Одоо зөвхөн шар ангийн будаг түрхээд хээгий нь гаргаж орхивол болох юм гэж хэлээд өвгөн, Ван Ань-чуэний тухай бодохын хамт инээмсэглэх маяг үзүүлж зөөлөн дуугаар хэлэв.

Өвгөний өөдөөс Ма ширтэн ажиж,

-За за, одоо будах ажилдаа түргэн ор! гэж тушаангуй хэлэв.

-Будгийн өнгө арай л тохироогүй байна гээд өвгөн зураач савтай будгаа хутган “Хотынхон энэ хүүхдийг алга болсон, баригдсан” ч гэх шиг олон л юм ярилцдаг. Ер нь сэргэлэн цогтой хүү юмсан. Нөхөрлөж үзсэн биш дээ. Гэсэн ч нүдэнд дулаан харагддаг хүүхэд дээ гэж бодоод,

-Энд чинь Ван Сун-хэнь пүүсийн Дун-жа Ван Ань-чуэн суудаг байхаа гэж дуугарав.

-Тийм ээ, та хоёр танил гэж байгаа биз дээ гээд Ма мушганан инээв.

-Зүс л үзсэнээс цаашгүй. Энэ байрыг би зассан юм.

-Сайхан юмыг яйран болгосон юм шүү. Түүнээс биш юунд ингэж ажил болох вэ дээ.

-Ноён хошууч аа! Тэр түшмэл чинь өнөө маргаашгүй ирэх гэж сандраагаад байгаа хэрэг үү?

-Тийм, аль болохоор түргэн хийгээрэй гээд Ма өврөөсөө янжуур гаргаж өвгөнд тамхи тат гэхэд өвгөн, 

-Би тамхи татдаггүй, өршөөгөөрэй гэв.

Үгүй, ер тун сэжигтэй хэрэг боллоо. Ван Ань-чуэн төлөөний түшмэлд ийм олон хоногийн өмнө байраа суллаж өглөө гэж үү? Тэгээд очиж очиж Ван Ань-чуэний дэр дэвсгэрийн тушаа будгий нь халцалчихдаг! Энэнд л учир байна! гэж зураач олон янзаар эрэгцүүлэн бодож ханыг шар ногоон будгаар будаж цогтой ээгүүрээр хатааж эхлэв. Тэгээд хээг зурах ажлаа эхлэхээр нарийн үзүүртэй бийрээр зурах гэж чигчий хуруугаараа дарахад хана нэг л хөндий юм шиг үл мэдэг хонхолзов.

Энэ чинь хөндий юм байх нь ээ! Үүний цаана эд ямар нэгэн юм шүглүүлэн нуужээ. Үнэндээ түшмэл ч ирэх биш, үүний цаана Ван Ань-чуэнд чиглүүлсэн нууц толь зоож шүү. Миний нөхөр ч бай! Биш ч байг, түүнд энэ зүйлийг илрүүлэх юм үлдээе гэж өвгөн зураач шийдээд хошууч Ма-ын нүдийг урвуулах арга сүвэгчилнэ.

-Өвгөн гуай түргэлээрэй, цаг орой боллоо гэхэд өвгөн,

-Түргэлэх ч гайгүй, юуны урьд сайн л хийх хэрэгтэй юм гээд аажуухан зурж байх завсар өвгөний санаанд аятай арга санагдаж, торго нэхэгч эрвээхэйн өрөөсөн эврийг хатаагаад ханзнаас буухдаа Ван Ань-чуэний хуйлаастай хөнжлийн завсарт будгийнхаа нарийн бийрийг шургуулж орхив. Ван Ань-чуэн ёстой хүн, тэгээд бүүр эдний зүрхийг нь чичрүүлсэн коммунист хүн байжээ. За би ч өнгөрлөө. Эд ийм нарийн зүйлээ хийлгэчихээд намайг олон дунд үлдээхгүй нь лав. Гэвч би нөхөртөө мэдэгдэх тэмдэг үлдээсэн. Энэ минь Ван Ань-чуэнд тус болоосой, би түмнийхээ хэрэгт хувь нэмрээ орууллаа гэж бодон Зон Да-гэ,

-Ажил дуусчээ гэж шийдэмгий хэлэв.

-За явъя гээд хар тамхинаасаа үдэшжин холдож ядарсан Ма эвшээлгэн, нулимс гүйлгэнэсэн нүдээр ханын хээг хяламхийн харж Ван-Ань-чуэний санаа бодлы нь нэвт үзэх манай нууц толийг энд зоосон гэж хэн сэжиглэх вэ дээ гэж бодоод,

-За эрхэм зураач гуай, явж тооцоогоо гаргаж хөлсөө ав гээд буу тулгахад, миний үлдээсэн зүйлүүдийг Ма сэжиглээгүй байгаа! Ямар ч гэсэн эдэнд сэжиглэгдэж нөхөртөө гай удахгүй юмсан гэж бодсон өвгөн зураач тасрах гол минь ганц ч, амьдрах эрмэлзэл маань үүрд үлдэнэ гэж бодоод түдгэлзэн зогстол байшингийн үүдэнд хүлээж байсан нууц харуул дэрхийтэл орж ирээд зураачийн аманд алчуур чихэж, гарыг нь ард нь хүлж пүүсийн хэрмэн хашаанаас гарч хорих газрыг чиглэн хөдлөв.

 

СУЛЛАГДЛАА

 

-Эвий хүү минь, царай чинь яасан цонхигор байх юм бэ? гээд эзэн Ва пүүсэндээ дөнгөж орж ирээд байгаа Ван Ань-чуэн рүү гараа сарвайлган, уруулаа цорвойлгоод нүсэр хүнд хөлөөрөө пит пит хийтэл шал доргиулсаар лангууны араар гүйж, гарах газраа олж ядан тэвдэнэ.

-Амьд л учирсан хойно сандрах хэрэггүй гэж Ван Ань-чуэн хэлээд хэдийгээр яргачдын гарт зовсоор царай нь цонхийж, нүд нь гархилж тамирдан ядарсан боловч яаралгүй алхалсаар лангууны хаалгыг сөхөж оров.

-Яахаараа энэ вэ дээ хүү минь! За за суу, май сандал, үгүй тэгээд цаадуул чинь ашгүй суллачихав уу? гэж Ва үгээ угсруулан хэлэв.

-Суллагдлаа. “Гүжир хэрэгт сөөм хариугүй” гэдэг үгийн худлыг биеэрээ мэдлээ. Харин хагас сарын турш мундахгүй их зовлоо доо гэв.

-Хэрэг түвэггүй л гарсан хойно яамай даа хүү минь.

-Угаасаа хийсэн хэрэг байх биш дээ.

-Нээрээ ч тийм дээ, тэгээд ямар ад шулам нь өргөсөө гаргаж, энгийн яваа хүнийг ингэж харлуулдаг байна даа гээд эзэн Ва толгой сэгсрэв.

-Ёстой л “Өнгө нь наанаа, өргөс нь цаанаа” гэдэг чинь үнэн юм. Би, нэг хүний гүтгэлэгт чадагдахад хүрлээ гэж Ван Ань-чуэн хариулав.

Гаднаас өр нэхэмжлэгч орж ирэн мэхийгээд

-Сайн уу? Эзэн минь, та их зүдэрчээ. Царай чинь ямар муухай байх юм бэ? гээд Ван Ань-чуэний нүүр өөд ширтэн шогширно.

-Ах чинь их зовлоо, гэсэн ч та нартай мэнд уулзах учиртай байж дээ гэж Ван Ань-чуэн хэлээд, бие чинь сайн биз дээ гэж өр нэхэмжлэгчээс асуухад өр нэхэмжлэгч,

-Бие минь сайн, та харьж хэвтээч дээ гэв.

-Зүгээр дүү минь, жаахан сууж амьсгаагаа даръя. 

Пүүсийнхэн цувран ирж Ван Ань-чуэнийг тойрон зогсоцгоож ам амандаа “Иш, эзэн минь! Үгүй ер зүдэрчээ” гэлцэнэ.

-Та бүгд миний төлөө битгий зовоцгоо. Одоо алзахгүй гээд Ван Ань-чуэн бүгдийг тойруулан харав.

-За, хүүхдүүд минь Ван Ань-чуэн эзэн чинь явж амраг! Та нар сүүлд хөөрөлдөцгөө. Хоол ундыг нь бэлтгэ. Хэн нэг нь бушуухан яваад Зо Ли-зе-г дуудаад орхи гэж эзэн Ва хэллээ.

-Ажил ямар шүү байна даа эзэн минь гэж Ван Ань-чуэнийг асуухад Ва,

-Ажиляахав дөнгөж л байна. Өөрийн чинь эзгүйд пүүсийн ажилтай орооцолдож, би л нааш цааш нь болгож байна шүү. Өнөөх… гээд эзэн Ва “Сэтгэл нь зовж байгаа амьтанд тогоочийн тухай хэлээд ч яахав” гэж бодоод үгээ булзааруулж… Өнөөх Жангүйд Ли-ийг рашаанаас ганцаараа хүрээд ирэхэд бид чамайг үгүйлж цөмөөрөө эрвийх дэрвийхээрээ гүйцгээв. Ажил ч бүтсэн юмгүй дэмий өнгөрсөн шүү гэв.

Ван Ань-чуэн эзэн ирээд байна гэхтэй зэрэг “Үгүй ер, энэ чоно чинь ингээд мултарчихдаг байжээ. Тэгвэл авалгач босоод ирэх нь тэр! Одоо ч гүтгэлгийн паян илэрч хурандаа Кени хоолойгий минь хэрчихээр хутга билүүдэж байгаа. Би тэгээд хурандаад юу гэж хэлье дээ гэж Зо Ли-зе бодсоор орж ирээд,

-Эвий минь дээ зайлуул. Бид таны төлөө хачин их зовж байлаа. За ашгүй гарсан л хойно яамай даа гээд Ван Ань-чуэний дэргэд гүйх шахам тулж очоод байн байн тонголзоход түүний оноотой дээлийн хормой дэрвэж, эзэндээ эрх аймхай хав, сүүлээ шарван эрхэлж байгаа шиг харагдав.

-Гүтгэлэг гүжирт орсон хүн гараад ирдэг л юм байна гээд Ван Ань-чуэн Зо Ли-зе-гийн нүүр өөд харахад Зо Ли-зе-гийн царай үл мэдэгхэн хувьсхийгээд,

-Гүтгэлгийн аюул гэдэг нээрээ айхтар юм даа гэж түгдрэн хэлэв.

-“Уулын чинээ харыг туулайн чинээ цагаанаар” гэсэн юм. Гүтгэгч араатны түвэг ургуулж хийсэн заналыг цайлган сэтгэлээр ялж гарлаа. Ер нь хүн ч, та бид хоёр шиг л инээж наргиж байгаад нэгийгээ зүгээр байтал нь чаддаг байна шүү гэж Ван Ань-чуэнийг хэлэхэд Зо Ли-зе нуруу руугаа хүйтэн ус асгуулчихсан юм шиг бие нь арзасхийв.

-За больцгооё! Яриа ихэдвэл ядарсан хүнд зовлон болохоос тус болохгүй. Хоёулаа эрхэм хүү Ван Ань-чуэнийг байранд нь хүргэж өгье гэж эзэн Ва, Ван Ань-чуэний хэлсэн битүү үгийн утгаар хэргийн учир явдлыг тааварлаж, хэрүүл гарахаас болгоомжлон яарангуй хэлэв.

Эзэн Ва, Зо Ли-зе, Ван Ань-чуэний хоёр талаас сугадан байранд нь орж ирэв.

-Хүү минь хэвт! Хөдөлсний хэрэггүй. Зо Ли-зе зарц бичээч нарыг зориуд гаргуулж асруул гэхэд Зо Ли-зе,

-За гээд гарах гэхэд нь Ван Ань-чуэн

-Та бүгд бүү зовцгоо. Хүнээр асруулах гэж ажил удсаны хэрэггүй, би өөрөө хөдөлж чадна шүү дээ. Харин тэднээр пүүсийнхээ ажлыг хийлгэж байвал намайг асарч байгаа нь тэр гэв.

-За яах вэ? Тэгвэл энэ хүүд хоол ундыг нь түргэн авчруул гэж эзэн Ва-ыг хэлэхэд, 

-За гээд Зо Ли-зе Ван Ань-чуэнийхээс гарч, хамаг хэрэг аюулаар хөрвөж, над дээр эргэж туслаа. Энэ аюулаас толгой мэнд гарах арга юу билээ. Ер нь би тэр хутгыг яах ч аргагүй л олсон юм гэж зүтгээд байхаас өөр нөхцөлгүй боллоо. Ингээд Ван Ань-чуэний хувьд санасан горьдлого минь мухардаж, сэжигтэй чөтгөр ямар ч цээргүй мултарчээ. Болж л өгвөл хорлох юм ямар ч цээргүй мултарчээ. Болж л өгвөл хорлох юмсан. Хорлоё гэвэл хорлож болох арга их байвч арга бүхэн мөн л шалгалтын эцэст мухардаж эргэнэ. Тэгэхээр хамгийн түрүүнд би л өөрөө амиа аргацаах хэрэгтэй болж дээ гэж бодсоор пүүсэнд оров.

-Хүү минь хөдлөөд байхын хэрэггүй. Биеэ сайн гамнаарай. Хүн асарч л байвал зүгээр юмсан гэж эзэн Ва-ын хэлэхэд Ван Ань-чуэн,

-Хүнээр асруулах хэрэггүй. Би өдөрт нь танайхаар очиж байя гэв.

-За тэгвэл яах вэ. Өдөр нь манайд очоод байхад юм бүхэн бэлэн шүү дээ. Тэгээд биеэ сайн торд гээд эзэн Ва-ыг босоход Ван Ань-чуэн,

-Би маргааш өглөө очно. Та битгий зов л доо гэв.

-Оч, оч! Ер нь яавал өөрийн чинь биенд аятай байна. Биеэ л бод гээд эзэн Ва гарчээ.

Өнөөдөр өвгөн аав яагаад үзэгдэхгүй байна. Байгаа бол заавал харагдах ёстой хүн юмсан гэж Ван Ань-чуэн бодоод гурав дахь тасалгаандаа орж ханзан дээр сандайлав.

Өр нэхэмжлэгч хоол авчирч Ван Ань-чуэнийн өмнө тавиад,

-Танд өөр юу хэрэгтэй вэ? гэж асуув.

-Өөр юм хэрэггүй. Хоол цай л авчирсан хойно болно гэж Ван Ань-чуэн хэллээ.

Тогооч аавын тухай хэлэх хэрэгтэй юм. Тогооч аавыг бариад Төгсийг Ма аваачсан нь Ван Ань-чуэнд яавч аюул учруулах явдал боллоо гэж боддог өр нэхэмжлэгч,

-Эзэн минь тогооч аав, Төгс хоёр гэнэт алга болсон шүү гэв.

-Яагаад? Хаашаа явчихсан бэ?

-Бодвол муу талаар л алга болсон байх.

-Тэр муу өвгөнөөр хэн гоочлох вэ дээ? гэж Ван Ань-чуэн хэлээд, дайсан эзгүйчилж амжжээ гэж бодов.

-Эзэн минь хэн гоочлох вэ? гэж дээ, баригдана гэдэг чинь хэргийн хариутай хүнд л оногдох зүйл шүү дээ.

-Баригдсан ч байг, тэд сайхан хоолны нэр л дуулах гээгүй бол өвгөн аав япон тагнуулын газарт ямар ч хэрэггүй.

-Уул нь тийм л байгаа юм. Тэр муу өвгөн юу л хийж базаах вэ дээ. Хачин л юм даа гээд өр нэхэмжлэгч шал руу ширтсээр гарав.

Аав баригджээ. Дайсан ямар учраас Төгсийг надаас зайлуулдаг билээ? Төгс бид хоёрын харилцаа холбоог сонирхдог бол, надаас Төгсийг аль болохоор холдуулах биш харин бид хоёрын харилцан дотно байгаа байдалд ажил зохиох ёстой баймаар юм. Эсвэл Ма эгзэгтэй цагийг ашиглаж Төгсийг эмлэх зорилгоор хүчлэн аваачив уу? Төгсийг л юуны өмнө олж уулзах хэрэгтэй юм гэж бодоод Ван Ань-чуэн дийзтэй хоолуудаа өөрөөсөө холдуулж хошууч Ма-ынд очихоор гарлаа.

Ван Ань-чуэн, нар, салхи үздэггүй чийгт харанхуй шоронгоос дөнгөж гараад гэртээ ч амарч чадсангүй хуурай тоос бужигнасан хайрам халуун наранд өдөржин цоносон Вангийн сүмийн гудамжаар тамирдаж салганасан хөлөө солбиулан зөөнө. Халуун шороо нимгэн ултай шаахайгий нь нэвт төөнөж бүх биеийн нь хөлс дааварлан, нүүр рүү нь хүйтэн хөлс бууж ирэв. Пүүснээс Ма-гийнхыг хүртэл Ван Ань-чуэн хоёр амарч ирэв.

Ма-гийн суудаг байшингийн хаалгыг аяархан түлхэж хятад маягаар засагдсан тасалгаанд ороход огт хүнгүй, харин шилэн бүрхүүлтэй дэнгийн гал сүүмэлзэж дэргэд нь хүрэн суман модтой шавар вааран толгойтой хар тамхины гаанс харагдана.

Цаадах тасалгаанд нь хүн ярилцах чимээ сонсогдоно.

-Чи битгий зов, аавыг чинь ч би аргалж чадна. Ах чинь ч суллагдсан шүү дээ. Ганцхан чи намайг яая гэж бодож байна.

-Би яах вэ дээ, сэтгэлийн зовлон арилаагүй цагт би хариу өгч мэдэхгүй…

-Яалаа гэж дээ хайрт минь! Чамд хэдийнээс эхлээд дурласан гэж санана, аль эрт шүү. Тэгэхээр сэтгэлийн минь бодооч дээ аль вэ? Үнсье.

-Та чинь яасан ичгүүргүй хүн бэ? Би танд дургүй…

-Аа тийм үү! Чи миний гарт шүү гэх зэргээр ярилцах нь сонсогдож ноцолдов бололтой хэсэг түчигнэж,

-Би яасан ч оръё гэж шийдээд Ван Ань-чуэн хаалгыг тогшив.

-Хэн бэ? гээд Ма тасалгааныхаа үүдийг нээж,

-Өө та юу гээд Ван Ань-чуэнийн өөдөөс гарч ирэв. Араас нь Төгс гарч ирээд,

-Ах аа гээд Ван Ань-чуэнийг хүзүүдэн тэвэрч элгэнд нь тэргүүнээ наав.

Ма хоёулангийн нь дундуур орж сугадаад,

-Сууцгаа, сууцгаа гээд өөрөө ханзан дээрээ гарч бэлхэн зэхээстэй дэнгийнхээ дэргэд хэвтэн хар тамхиныхаа хэрэгслүүдийг нямбайлан янзалж дэнгийн галыг хямсаагаар засаж байн байн эвшээлгэн, манай хашир хурандаа аргагүй л мэдэж шүү. Ван Ань-чуэн ч өөрийн эрхгүй гүйгээд иржээ. Ер нь энэ хоёр ийм айхтар зузаан холбоотой юм байх нь ээ. Аман дээрээ ах, дүү энэ тэр. Үгүй ер мал чинь Төгстэй яах аргагүй янаг болчихсон хэрэг биш байгаа даа. Энэ удаа ямар ч байлаа, дураараа болог, хожим энэ хөөрхөн амьтныг бүр эзэмших юм чиньдээ. Бушуухан шиг хоёулангий нь нууц микрофон руугаа түлхэж орхиод яаж хөглөхий нь харж байя гэж бодож хэвтэв.

-Ах минь ийм ч болох гэж дээ гээд аав минь, Фу Чуэн минь бас л зовж байгаа шүү дээ гэж бодсон Төгс,

-Ах аа та их ядарчээ. Одоо биеэ сувилуулах хэрэгтэй гэхэд Ма.

-Сувилах л хэрэгтэй. Төгс чи ийм цагт ахынхаа ачийг хариулах ёстой гэж завдан хэлэв.

-Ах чинь ядарлаа шүү. Ядахдаа нар салхинд гараагүй хэд хоносон чинь нүд эрээлжилж хөл туйваад болдоггүй. Тэгээд гадуур жаахан явж санамсаргүй эрхэм Ма-гийнд ойрхон ирчихсэнээ мэдээд энд жаахан амаръя, ер нь биеэ тэнхрүүлэх талаар зөвлөлгөө авъя гэж саналаа хэмээн Ван Ань-чуэн хэлэв.

Нээрэн л чи салхинд гарах гэж, бас надаас зөвлөлгөө авах гэж ирээ байх даа. Уг нь ч зохимжтой, байдалдаа тохирсон шалтаг юмсанж гэж Ма дотроо бодоод

-Тэгэлгүй яахав. Амар амар их л амрах хэрэгтэй. Рашаанд явбал зүгээр дээ. Дөнгөж суллагдаад ингэж биеэ зовоож яах нь вэ? Ямар яаруу хэрэг дэгдчихсэн биш гэж ёслон хэлэхэд Ван Ань-чуэн,

-Уулын согоггүй бие шархлачих чинь, тунгалаг усанд угаадас асгачихсан юм шиг бузарладаг юм байна шүү гэж мохоон хариулав.

Ма хариу хэлсэнгүй. Хар тамхиныхаа үрлийг дэнгийн галд шарж эрхий долоовор хуруугаараа үрлийг аятайхан бөөрөнхийлэх зуур,

-Пүүсээр сонин юу байна даа гэж үгээ олж ядан эвгүйхэн асуулаа.

-Пүүсээр гойд юмгүй.

-Ядахдаа ойрноос… гээд Ма үгээ тасалж хар тамхиныхаа гаансыг шаламгай гэгч аван, үрлийг гаансны толгой дахь жижигхэн сүлд тааруулж наагаад дахин дэнгийн галд шарж амьсгалаа битүүхэн аван зургаа, долоо сороод,

-Ойрноос ажил тун их, одоо ингээд бас явна гэж залгуулан хэлэхэд Ван Ань-чуэн,

-Аргагүй, аргагүй гэв.

-Та тэгээд хэвтэж амраач.

-Хөлийн чилээ овоо гаргалаа. Орой болчихоос өмнө харьж хэвтье гээд Ван Ань-чуэнийг ханзнаас буухад Ма,

-Яарах юу байх вэ? Эсвэл бие чинь өвдөөд байна уу? гэлээ.

-Харьж хэвтье, та миний төлөө битгий зов. Харин би таны амралтанд саад болчив уу даа гээд Ван Ань-чуэн хаалга руу дөхөв.

Коммунист хашруудаа замд нь яриулахгүйн тулд пүүс хүртэл үдэж өгье гэж бодож хэвтсэн Ма,

-Би таныг дөхүүлэлцье гээд ханзнаасаа бууж Ван Ань-чуэн Төгс хоёрыг Ван Сун-хэнь пүүсийн үүд хүртэл гаргаж өгөв.

“Энэ хоёрын хооронд ямар нэгэн битүү явдал эрхбиш буй” гэж хурандаа Кенийн хэлдэг ортой нь ч ортой шүү. Шоронгоос дөнгөж гарахтайгаа зэрэг сандарч яваагий нь. Гэвч хятадууд бие биеэ үргэлж ах дүү, аав ээж гэж сүйд болж байдгийн алиныг тэр гэх вэ? Ээ дээ малууд ханилж хоцроогүй байгаа гэж Ма бодсоор “Хөх туг” сонины газар өөд явжээ.

Олон хоногийн тамлалд нэрвэгдсэн Ван Ань-чуэн Төгсийг сугадан түшээд түргэн орж хэвтэхсэн гэхээс “дайсны хорт мэхээр чандалсан нууц микрофонтой” байр руу яаравчлан Ван Сун-хэнь пүүсийн хэрмэн хашааны асарт том хаалгаар оров.

 

-Чи чинь яахаараа худал мэдээ өгдөг мал вэ? гэж хурандаа Кени, Зо Ли-зе-г зандраад ширээгээ доргитол дэлсэв.

-Ноён хурандаа минь үнэн шүү, яахын ч аргагүй үнэн.

-Тийм ээ үнэн! Тэгээд чиний энэ заль мэхийг үнэн гэхэд зохиомол овоос өөр баримт гарч ирээгүй нь харамсалтай гээд хурандаа, нүднийхээ шилийг авч цийлэн хөх туяа татсан харалган нүдээр хялайв.

-Ноён минь, баримт үнэхээр няцаагдашгүй юмсан. Ийм баримтаас Ван Ань-чуэн мултарчихдаг нь даанч гайхмаар юм. Та тэр новшийг хичнээн зальтай чөтгөр гэж санана гээд Зо Ли-зе-г инээмсэглэх маяг үзүүлэхэд хурандаа арчиж байсан шилээ зүүж, алгуурхан босоод Зо Ли-зе-гийн дэргэд очиж,

-Над битгий заа! Чиний заль мэхтэйг мэднэ. Чамайг үнэнээ хэлэхгүй бол энэ хэргийг хэдийд сэдэвлэн бодож яаж авирлаж байсны чинь хүртэл тулгах баримт буй! Тэгэхээр миний гарт байгаа өөрийнхөө тодорхой зүйлээс өчүүхэн ч зөрүүгүй өчих эцсийн мэдүүлэг л чамд үлдлээ гэж хурандаа Кени шийдэмгий хэлэв.

Эцсийн мэдүүлэг, тэгээд надад үхэл л үлдээ юү? гэж бодсон Зо Ли-зе,

-Ноён хурандаа минь! Хэргий нь тодорхой мэдээгүй болохоор зэмлэгдэх байх гэж айгаад… гэж бараг шивэгнэн хэлээд доошоо харав.

-Аа тийм үү чи! Айдаг юм бол үнэнээ хэлж орхи!

-Ноён минь үнэнээ хэлье гээд Зо Ли-зе доошоо харсаар,

-Үнэнээ л хэлбэл чамд дээр дээ. Чиний худал мэдээнээс болж манай ажил яаж баларсан гэж санана. Энэ ажлыналдагдлыг чиний хийсэн хэрэгтэй дэнсэлбэл наадах бөндөр чинь ч түүний үнэд хүрэхгүй.

-Ноён минь өчүүхэн амий минь уучил… Одоо ямар ч даалгавар өгсөн биелүүлж чадна гээд Зо Ли-зе-г босоход хурандаа,

-Муу урвагч, чи ямар санаатай үнэнээ хэлэхгүй булзааруулаад байна гэж хашгирав.

-Би урваагүй гэж Зо Ли-зе амандаа аяархан хэлэв.

-Уухай, тэр хутгыг чи хаанаас олж ирсэн бэ?

-Хаанаас ч олоогүй.

-Үгүй, ер чи чинь Ван Ань-чуэнийн зэвсгийн манааг алсан хутга энэ байна би оллоо. Наана цаана гээд л гайхуулж авчраагүй билүү?

-Үгүй, би үнэнээ хэлье гээд Зо Ли-зе хурандааг царайчилна.

-Ээ дээ мөн наранд тавьсан чийгийн хорхой шиг улбагар амьтан юмаа гээд хурандаа жүнзэнд архи хийж залгилав.

-Эзэн ноён минь өршөөгөөч. Би тэр хутгыг гэрээсээ авчирсан юм гээд Зо Ли-зе дээлийнхээ ханцуйгаар нүүрийнхээ хөлсийг арчив.

-Мөн ч хийморьгүй эр дээ чи. За яахав энэ удаа уучилъя. Харин дахиад ингэж ажил цалгардуулбал шууд урвасанд тооцож толгойгий чинь авна гэж мэдээрэй.

-Мэдлээ гээд Зо Ли-зе хурандаагийн өмнө сөгдөн тонголзов.

-Мэдэж л байгаа бол сайн. Дахиад худал мэдээ өгвөл эрлэгийнд очиж сөгдөх болно гээд хурандаа хошууч Ма-д энэ новшоос ам тангаргий нь авч, гарын нь үсгийг зуруулсан уу? гэв.

-Зуруулсан ноён хурандаа гээд Ма босов.

-За мал минь яв. Энд янцаглаад байх хэрэггүй гээд хурандаа босоход Зо Ли-зе,

-Эзэн хурандаа минь, ойрдоо ядаж бие барагтай хууч хөдлөөд, тамир тэнхээ ч үгүй л байна шүү гэж хуурмагхан ярвайсхийгээд үүд рүү дөхнө.

-Тэр бас л заль гаргалаа. Чи ч ёстой л урваж шарвах хуучтай болчихсон хүн дээ!

-Хаанаас даа хурандаа минь,

-За яв гэж хурандаа Зо Ли-зе-г зандрав.

-За гээд Зо Ли-зе гэдэргээ ухарсаар, хариад л үг сүггүй хэвтэж орхиё гэж бодон их л янгуулчлан ярвайж элгээ тэвэрсээр гарч одлоо.

-Ноён хошууч та микрофоноор хүлээж авсан анхныхаа мэдээг танилцуулах гэж явна уу?

-Тийм ээ эрхэм хурандаа. Өр нэхэмжлэгч Ван Ань-чуэн хоёр ярилцжээ. Тэгээд өр нэхэмжлэгч, өвгөн Сун Шан-ли-гийн баригдсан тухай, Төгсийн манайд байгааг товчхон ярьсан “Ер нь баригдсан ч байг, сайхан хоолны нэр л дуулах гээгүй бол тэдэнд өвгөн тогооч ямар ч хэрэггүй” гэж Ван Ань-чуэн хэлжээ. Үүнээс гадна Чан Чунгаас ирсэн генерал Та-гийн шифрт “Коммунист намын төлөөлөгч “Ж” гэдэг хүн энд тэндгүй ажиллаад байна гэсэн мэдээнүүд ирээд байх боллоо. Танайд тагнагдаж байгаа Ван Ань-чуэн чинь л газар сайгүй зохиомол зар тараачих шиг байна. Ван Ань-чуэн дээр тодорхой ажил зохиож, хань холбоогий нь шуурхай судал” гэжээ.

-Би чамд хэлдэг шүү, Ван Ань-чуэн гэдэг чинь ийм ч хам хум залгичих хоол биш шүү. Зар тараах, үймээн шуугиан гаргах ч энхүүхний хэрэг. Чи бодооч өр нэхэмжлэгчийг итгээгүйгээс олигтой юм хэлээгүй байна. Гэвч нууц микрофоны өмнө тар нь танигдана даа.

-Тары нь таниад авбал манай ажил дороо бүтнэ. Харин Ван Ань-чуэн яг таны хэлдгээр суллагдахтайгаа зэрэг шархтай биеэ няцарсан хорхой шиг чирсээр манайд очсон.

-Тэгэх л байсан юм. За одоо хоёулаа хүлээн авагч дээрээ очиж сууя гээд хурандаа хошууч хоёр шифрийн сурвалжлагчийн тасалгаанд оров.

Ван Ань-чуэн Төгс хоёр пүүсийн хашаанд орж ирлээ.

-Дүү минь түрүүлж ороод ахынхаа ор дэвсгэрийг засаарай, ах нь бие… гэж Ван Ань-чуэний хэлэхэд Төгс,

-За ах аа! гээд байрандаа орж ирээд Ван Ань-чуэний унтдаг гурав дахь тасалгааны ханзан дээр гарч хуйлаастай дэвсгэрий нь задалтал дотроос нь будгийн бийр гарав.

Үгүй энэ чинь юу вэ? гэж хиртхийсэн Төгс хэсэг зуур харж зогссоноо бийрийг аван Ван Ань-чуэнийн өөдөөс тосон гарч,

-Ах аа! Таны орон дотроос ийм юм оллоо гээд бийрээ өгөхөд Ван ань-чуэн авч үзээд,

-Будаг нь нойтон байна шүү. Байшингийн ханын будагтай ижил юм. Дайсан минийбайранд орж юу хийсэн юм бол? Энэ чухам хаанаас нь гарав? гэв.

-Хөнжил дотроос гарлаа.

-Дүү минь ороод үүднийхээ тасалгаанд хүн харж бай! ах нь шалгая. Харин юманд гар бүү хүргэ. Бас битгий дуугар, мэдэв үү!

-Мэдлээ.

Төгс нэгдэх тасалгааны цонхны дэргэд зогсож гаднахыг ажина. Ван Ань-чуэн гурав дахь тасалгаандаа орж туурганыхаа ханын будгийг харлаа. Сэжигтэй юм тун ч алга. Барьж байгаа бийрээ нарийвчлан ажихад бийрний ишинд бор, ягаан, хар, хөх, ногоон, шар өнгийн будаг наалдсан байв. Харин үзүүрт нь хар хөх будаг нойтноороо байна. Энэ байшингийн туургыг эрээлэн зурахад хар хөх будаг оруулж зурсан газар олон болохоор тэр бүгдийг шалган үзнэ гэдэг ийм яаруу давчуу цагт хязгааргүй элсэн говийг явганаар гатлахтай адил асар их ажил юм. Гэвч ханын ямар нэг үл олдох нэн өчүүхэн зайд намайг мянга дахин хорлох занал нууцлагдсан ч байж болно гэж Ван Ань-чуэн бодоод нарийвчлан үзэхээр шийдвэрлэв.

Ван Ань-чуэн шалгалтынхаа ажилд орж, дөрвөлжилсөн ханан хээ бүрийн нүдэнд зурсан хятадын торго нэхэгч эрвээхэйн олон мянган дүрсүүдийг нэг нэгээр нь ажиж хэдэн цаг шалгав. Энэ хүнд ажлын эцэст өөрийн хэвтдэг талын хананд нэгэн эрвээхэйн өрөөсөн эвэр дутуу зурагдсаныг олж үзэв.

Энэний өрөөсөн эвэр яагаад зурагдаагүй юм бол!

Эрвээхэйн эврийн будаг хар хөх, бийрийн үзүүр дэх нойтовтор будгийн өнгө мөн хар хөх! Мөн! Тэгэхээр зориуд эвдэгдсэн хананы хээ дахин түрхэгдсэн байх нь ээ! Тэгвэл шинэ будгийн цаана ер бусын зүйл хийгдсэн гэж үү! Хийгдсэн байхыг хэн байг гэх вэ. Үүний тул бийр үлджээ. Зураачийн үлдээсэн бийр үүнийг л өгүүллээ шүү. Ганц эрвээхэйн өчүүхэн зайнд их юм шүглэжээ гэж бодсон Ван зэмдэг эрвээхэйн тэнд хуруугаар дарахад үл мэдэг хонхолзоно. Уухай энд л жиг ургажээ. Тэгвэл гэж бодсон Ван залуу эрвээхэйн тархин тэнд зоолгоостой чийдэнгийн унтраалгын тагийг эрэгдэж, энэ ч угийн байсан унтраалга. Энэнийг ашиглах гээгүй бол өргөн хананы дуртай энд цоолох байв. Энэнд л учир байна гэж санаанд тагийг авч үзлээ. Илүү үзүүрт шугам утасны нэгэн салаа хананы шавар руу татагдсаныг олж харлаа. Дайсны нууц чих энд шүглэжээ. Эд ижил өнгөтэй илүү үзүүрт утсаар чийдэнгийн маань шугамыг сольчихдог байна. Сүрхий нарийн аргаа гэж бодоод унтраалгынхаа тагийг хэвийн адил хийж, өөр хаа хаана ийм далдын толь буй бол гэж бодон тасалгаа бүрийг сайтар шинжин үзлээ. Сэжигтэй зүйл илэрсэнгүй.

Төгс Ван ахынхаа хэдэн цагийн нүсэр ажиглалтыг гайхан, ах маань юу эрээв дээ. Ямар нэг хэрэгтэй зүйл нь алга болчихов уу. Юутай ч дуу чимээ гаргаж боломгүй сүрхий явдал гарчээ дээ гэж бодон гаднахыг ажсаар…

Ван Төгсийн дэргэд зөөлөн алхмаар ойртон ирж,

-Дүү минь ахын тань орны ард нууц микрофон тавьсан шиг байна. Миний дүү энэ байрны хаана нь ч үг алдаж болохгүй. Үгийн хий л алдвал хамаг хэрэг муугаар шувтарна. Одоо бүх асуудал нууц байранд шилжлээ гэж бичихэд Төгс,

-Тасалчихаж болохгүй юу гэж тээнэгэлзсэн хариу бичлээ.

-Болохгүй тэд сонсож л байг. Бид л хүссэний нь шивнэхгүй байвал барлаа.

-Нээрэн тийм. Харин нууц байранд…

-Нууц байранд тэд хавьтаагүй. Хавьтсан бол ийм илүү ажил ургуулахгүй байхаа тэд мэднэ. Яагаад гэвэл нууц байр, нууц байрны баримтуудаас илүү эд мөр дайсанд хэрэггүй гэдэг мэдээж биз. Гэвч шалгах л болно.

-Тэгээд дандаа чимээгүй байх хэрэг үү?

-Хаанаас даа, нэгэнт тавигдсан чихий нь мялааж өгөлгүй яахав. Дуугүй байвал дайсан гомдчихно. Тэгэхээр нууц толинд нь нөлөө суулгаж хэрэгтэй цагтаа чимээ өгч ашиглана.Харин дүү минь нөгөө сайн нөхөр чинь суллагдсан уу!

-Үгүй.

-Хоёрхон хоногийн өмнө сүмбэдүүлж байхы нь харсан. Ер нь гүтгэлэгт орчихсон хэрэг биз. 

Төгс санаа алдаж нулимс цийлэгнэсэн нүдээр Ванийн өөдөөс харснаа,

-Ухуулга нааж яваад баригдсан коммунист залуу.

-Уухай гээд Ван Ань-чуэн өөрийнхөө хогшил тэргүүтнийг ажиж нөгөөх нууцат хана руу ширтэн хэсэг зогссоноо толгой сэгсрэн эргэж үзгээ барин,

-Болоомжгүй ажиллажээ. Үлдээсэн ухуулгаа наачихсан бол өөрт нь аюулгүй, тэр нь ч үүргээ гүйцэтгэх байжээ. Се-понз чинь одоо буй юу?

-Тоосго шатаах хэмхэрхий бааюунд эхтэйгээ хоёулхнаа суудаг юм. Тун сэргэлэн, мөн ч гүжирмэг залуу буй.

-Ажил хийдэг үү?

-Уул нь Тэн Тай-лүйгуан буудалд ажиллаж байсан Хожим буудлын нь эзэн түүний зоримог шулуунд нь дургүйцэж ажлаас гаргасан юм. Се-понз таныг танина, буудалд танилцсан юм гэж ярьж байна билээ.

Ван залуу нэр агч буудалд анх ирээд Се-понз-ын овор том бие, хөнгөн шалмаг байдлы нь бахархан харж байснаа санаад,

-Тийм цовоо залуу гэж бичлээ.

Байрандаа дөнгөж орж ирээд Ван-гийн үлдээсэн хоолыг Төгс ажиж,

-Та байрандаа ирээд хоол идээ юү? гэж бичив.

-Идээгүй, буцааж орхих юмсан.

-Бусдын хийсэн хоол идэхий тэнь зөвшөөрөхгүй! Зөвхөн нэг ширхэг будаанд хүний амь сүйтгэх хор ч байж болно. Аавыг гарч иртэл би хоолы чинь бэлтгэж байя.

-Зөв, үгэнд чинь орно. Дайсны хорсол ийм илэрхий болсон үед үнэхээр ч болзошгүй юм шүү.

-Ах та одоо хэвт. Бие чинь хэцүүдлээ гэж Төгс Ван Ань-чуэн хоёр бичгээр харилцав.

-Дүү минь хог шороогоо цэвэрлэж ахдаа хоол хийж аль гэж хэлээд Ван Ань-чуэн ханзан дээрээ гарч хучлагандаа орж хэвтэв.

Төгс ч цэвэрлэх ажилд орлоо.

Дутуу зурсан эрвээхэйний нь эврийг өнөө шөнө гүйцээж орхиё. Японы тагнуулын газрынхан намайг гэнэдүүлэх сүрхий овтой арга хэрэглэжээ. Би ч дөрлүүлсэн юм шиг хөтлөгдөхөд хүрлээ. Энэ бол цаашдын ажилд болгоомжтой, сонор сэрэмжтэй бай! гэсэн дохио. Хэрэв өр нэхэмжлэгч надад Төгсийн сургийг гаргаж өгөөгүй бол, сая гадаа үлдээгүй бол чухам л микрофоны өмнө илтгэж гарах байсан даа. Ер нь ямар нэгэн болзошгүй учрал тун сонин шүү. Харин энэ нарийн ажлыг зураач хүн л бүтээнэ. Тэгэх мөртөө миний байрыг зассан өвгөн зураачийг авчирч ажиллуулсан нь дамжиггүй. Харин ч зураачийн үлдээсэн бийр, эзнийхээ захиж хоцроосон даалгаврыг гүйцээлээ. Зураач миний нөхөр байж, хөөрхий тэр зураачаар ийм нарийн үйл гүйцэтгүүлээд тагнуулчид юунд амьд үлдээх вэ. Гэвч хөөрхий зураач арддаа нэр төрөө үлдээжээ. Би гэнэдэх осолдлоос тэр хүний ачаар санаандгүй аврагдлаа. Лут ачтанаа! Чухал нь дайсанд дахин ороогдохгүй юмсан. За байз уу! Аа тийм Чан Чунь-гаас бараа авчрахаар явъя. Хэзээ явах вэ. Юутай ч үлдээсэн бийрийн хэл захиаг сонслоо. Харин дайсны чих хананд шүглэжээ. Мэдлээ хичээе гэж Ван Ань-чуэн олныг бодов.

Тагнуулынхны хар санаагаар өдөөсөн аргат уршгийг олох гэж ядруу биет Ван Ань-чуэн цаг олныг зарцуулж, бие ч улмаа зүдэрлээ. Тэгээд залуу тагнуул шархирах шархаа оргүй мартсангүй янгинан өвдөхийн туйлыг огоорон эмзэглэлээ.

 

-“Гэнэт хурц хоол идвэл тусгүй гэж санаад тос багатай хоол хийсэн. Амт нь ямар байна.

-Зүгээр, дүү минь амттай аятайхан болжээ.

-Аав минь амьд гарах байгаа?

-Харин л даа гэсэн ах дүү хоёрын яриаг хүлээн авагчаар сонсож суугаа Кени, Ма руу нүд ирмээд одоо л нэг урсгаж гарах нь дээ гэж маадгар суухад Ма ч ээ муу хар малыг чалчуулж чалчуулж, донгосоон дунд нь барьж аваад голы нь гогодчихсон гэж бодоод тэсч ядна.

Соронзон хальсанд дуу хурааж суугаа тагнуулын газрын залуу эр эргэн хөврөх туузыг нүд цавчилгүй ширтэнэ.

-“Дүү минь зовох хэрэггүй. Аав үнэхээр хэрэг хийгээгүй л юм бол суллагдана. Үнэндээ ч наран эздийн толгойд гарчих гээд байгаа зарим болдоггүйгий нь залхааж байх нь зөв.

-Ээ дээ мэдэхгүй, та ингэж зүдэрч гарсан юм, аав минь бүтэн үлдэх үү?” гэж ах дүү хоёрын ярилцахад, хурандаа нь хошуучийнхаа ташаа руу ёворч, дуу хураагч руу ойртон өөр хоорондоо чихэлдэнэ.

-“Намайг ч баахан зовоосон, чанга ч мөрдсөн дөө. Гэвч би гүжир хэрэгт ороод ингэж л зовох лайтай хүн байж гэж өөрийгөө зэмлэж байсан. Аав минь удахгүй гарна, гайгүй.

-Ах минь гүтгэлэг гэдэг чинь хүнгүй газар цусгүй ална гэсэн үг юм”.

Хурандаа сандлаа урагшуулж хошууч Ма-ын ташаа руу дахин нудчина.

Дуу хураагч залуу хурандааг нүд буландан хараад шүлсээ гудхийтэл залгина.

-“Тийм нь ч тиймээ. Цагийн байдал хатуу болж хүн хүн дээр дороо орж байгаа ийм үед болгоомжтой байхгүй бол мөрөөрөө явсаар аав бид хоёр шиг орооцолдож биеэ дэмий зовооно. Гээд одоо чинь өнгө мөнгө улмаа үнэд орж, энэнийхээ төлөө бие биеэ залгиж байгаа цаг.

-Нэгийгээ зөв зүгээр байтал нь гүтгэнэ гэдэг тун санаанд багтамгүй хэргээ. Ахаа! Амьдралд үнэн гэж буй юу?

-Ээ дүү минь хариулахуйя бэрх, улирах зуун жил нэгнийг өгүүлэх байгаа! Гүтгэлгийн тухайд гэвэл: Намайг гүтгэсэн хүн өөрийнхөө даахь дайрыг өнгөлж орхиод эрүүл саруул, санаа амар, амиа аргалж, сэтгэл тэнүүн явж байгаа шүү дээ.

-Нээрэн л тийм дээ.

-За тэр ч яахав, ус халсан бол ахынхаа шархыг эмийн уусмалаар угаагаад аль,

-Яриандаа болов оо, ахаа би одоохон ус, эм авчиръя” гэж Ван Ань-чуэн Төгс хоёрын ярилцахыг хүлээн авч сонссон хурандаа Кени хошууч Ма хоёр бие биеэ харснаа,

-Үгүй, ер энэ чинь юу болох нь энэ вэ? Та нар чинь микрофоноо сэжиглэгдэхгүйгээр тавьж чадсан юм уу? гээд Кени босов.

-Сайн л хийсэн. Дахиад жаахан чагная. Тэгэх үү? Хурандаа! гэж Ма-ыгхэлэхэд хурандаа Кени,

-Эсвэл үнэнээ ярьж байгаа нь энэ үү? Ер нь л зураачийг сайн хянаж байгаагүйгээс алдаа гарч дайсан сэжиг авсан болж таарах гээд байна гэв.

-Сайн л харж байсан даа. Ноён хурандаа!

-Харах гэдэг чинь ажиглахын нэр шүү дээ.

-Ажиглаж л байсан даа.

-Тэгээд Ван Ань-чуэнийг яагаад баг өмсчихлөө гэж бодож байна, хэлээд орхи! гэж хурандааг зандрахад Ма суудлаасаа босоод,

-Хачин л юм даа гээд өөр үг хэлсэнгүй.

-Чухам л хачин юм гэдэг чинь чи бид хоёроос гараад байна. Ван Ань-чуэн хэзээд манай эсрэг сэжигтэй хүн. Бид Ван Ань-чуэнийг хараанаасаа гаргах юм бол хожим гэмшивч барахгүй хэрэг дэгдэнэ. Тэгэхээр чи одоо тасалгаандаа очоод өвгөн Сун Шан-ли-г авчирч байцаа. Хатуу үзээрэй мэдэв үү!

-Мэдлээ, зөнөг малыг би бүүр нойтон голы нь шүүслээд орхиё.

-Би чамд Ван Ань-чуэнийн асуудлыг чухам нэг тийш нь болгох хүн чинь өвгөн Сун Шан-ли гэж хэлж байсан. Тэгээд баригдагсадыг байцаах ажил дээр сурвалжлагч нарыг олигтойхон суулгаж ажиллуул.

-Хурандаа! Ван Ань-чуэнийг яах вэ?

-Би үүгээрээ сайн хүн олж тавиад алхах гишгэх бүрий нь мэдье. Харин Зо Ли-зе нэгэнт сэжиглэгдсэн болохоор өөр хэрэг дээр ажиллуул.

-Мэдлээ цөмийг гүйцэтгэе гээд Ма, хурандаагийн тасалгаанаас гарав.

 

ЧАН ЧУНЫ НУУЦ

 

-Биеэ олигтойхон гамнахыг бод, гэртээ л хэвтэж байгаач гэж эзэн Ва-ын хэлэхэд,

-Бие гайгүй байна гэж Ван Ань-чуэн хариулав.

-Гайгүй ч гэсэн хэд хоног хэвтэж сувилуул. Пүүсийнхээ зарц бичээч нараар юмаа бэлтгүүлээд хэвтэж баймаар л юм даа. Үгүй бол манайхаар ирж байгаач дээ.

-Дэргэд маань Төгс буй. Тэгэхээр дэргэдээ хүн зарж байгаад ч яахав, тэд пүүсийнхээ ажлыг хийж байг.

-Төгс бага хүүхэд байтлаа овоо охин юм даа. Тус болж л байвал хэн ньяахав.

-Би ч гэсэн Төгсийг хүрч ирээд сувилчихна гэж санаагүй шүү.

-Сайн охин. Хөөрхий минь тэгээд өнөөх эцгээ санаад сүйд болж байгаа биз дээ. 

-Над ч юм хэлдэггүй. Тэгэхдээ битүүдээ зовоод л байгаа шиг харагддаг юм.

-Аргагүйдээ үр нь юм хойно, чамайг суллагдаад ирэхэд өвгөний тухай хэлчих юм билүү гэж бодсоноо зовоочих байх гээд хэлээгүй өнгөрсөн юм.

-Нэг дор хамт байж дассан болохоор эвгүй нь ч эвгүй л байх юм. Тэгэхдээ зовоод ч яахав. Өөрийгөө яая гэж байгаа амьтан чинь.

-Тийм ээ, ер нь тэр муу өвгөн юу л хийчихээ аж даа. Аягүй бол бас л гүжир хэрэгт ороо биз дээ.

-Та надаар жишээд бод доо.

-Нээрэн ч тийм юм. Ядахдаа Зо Ли-зе ойрын хэдэн өдөр бие нь барагтай гээд босохоо болиод байна.

Зо Ли-зе өвчтэй гэдгийг дуулаад энэ завшаанаар Чан Чуньд явахаар шийдвэрлэсэн Ван Ань-чуэн,

-Ээ чааваас даа, бас яаж орхио вэ? гэж үл мэдэгч болон асуув.

-Яасныг мэдэхгүй, эмчээр үзүүлье гэхээр эмч хэрэггүй. Би ингэж өвддөг хуучтай хүн, тэгсхийгээд аяндаа гайгүй болдог юм гэнэ. Ер нь ямар гэгч өвчин тусахаараа хүн чинь эмнэлэггүй хэвтэхийг хүсдэг байна даа.

-Сүрхий л өвдөж дээ, Зо Ли-зе өвчтэй болохоор миний бодож ирсэн ажил бүтэмжгүй болох нь ээ.

-Зо Ли-зе-г чухал ажилд явуулах хэрэг гараа юу?

-Тийм ээ. Чан Чунь-гаас бараа авчруулахаар явуулбал зүгээр юм уу? гэж бодсон юм. Пүүс маань бөс бараагаар тун бага болсон юм байна шүү.

-Уул нь бидний хэн нэг нь явбал зүгээр юмсан. Тэгээд одоо хэн маань явах вэ дээ.

-Зо Ли-зе маань удахгүй тэнхэрч босно биз дээ.

-Босоод ч нэмэргүй, ер нь хүн чинь нүүрэн дээрээ аятайхан, цаанаа чангахан шиг байдаг. Гэтэл манай Зо Ли-зе хамаг байдаг чадлаараа Бо Шан-ян-хэнь пүүсийн эзэнд тал засаж орхиод баахан алдагдалтай буцаж ирэх хүн шүү. Тэгэхээр ийм хүний чинь яаж итгэж явуулах вэ дээ хүү минь.

-Даанч тиймгүй биз дээ. Ер нь Зо Ли-зе-г зэгсэн хашир хүн гэж санадаг юм.

-Тийм биш. Үүний урьд Тун Лио хотод бараа борлуулалтын ажлаар явж ихэнх бараагаа зээл өгөөд дараа нь авлагы нь нэхэмжлэх гэж хичнээн их зардал сүйтгэл болов доо. Жишээ нь манай пүүс Ганжууржаваас одоо хүртэл өдий төдий сая төгрөгийн авцаатай байгаа биз дээ. Хүү минь биеэ гайгүй болохоор өөрөө л яваад ирвэл шулуун даа.

-Тэгвэл би явдаг юм билүү.

-Явах ч яахав, биеэ л бод.

-Бие ч гайгүй, энэ талаар зовох хэрэггүй. Харин та цаазын цагдаагийн ахмад И-тэй ярилцаж замын бичиг авч өгмөөр байна.

-Тэгье, тэгье. И бид хоёр ч төрөл төрөгсөд шиг дотно улс. Манай ажлыг тэр дуртай дэмжинэ.

-Тэгвэл та ахмад И-гээс үнэмлэх аваад ирнэ үү. Би хариад юмаа бэлтгэж байя.

-Тэгээд хүү минь явахаар шийдэв үү? Бие чинь муудаж гэр орноосоо хол сүйд болох юм биш байгаа даа.

-Зүгээр зүгээр. Пүүсийнхээ ажлыг бодох хэрэгтэй гээд Ван Ань-чуэн эзэн Ва-гийнхаас гарлаа.

Манай Ван Ань-чуэн ч хүнд ховорхон дайралдах сайн хүү шүү. Пүүсийн ажлын хойноос л амиа тавих юм. Чан Чуньд явбал яваг. Ядахдаа газар үзэж хүнтэй танилцаг. Тэгээд ч Бао Шан-я хэнь пүүстэй харилцаа зузаатгавал өчүүхэн пүүсийн ашиг ч мөн нэмэгдэнэ гэж эзэн Ва бодоод ахмад И-гийнд очихоор шийдлээ.

 

-Дүү минь ахдаа цай хийгээд өгөөч. Ам жигтэйхэн ангаж байна.

-Ах минь халуунтай юм биш биз.

-Үгүй, үгүй. Өдрийн халуунд гадуур яваад тэр биз дээ гэхэд Төгс Ван Ань-чуэнд цай аягалж өгөөд,

-Юм идэх үү? гэв.

-Юм идэхгүй, цай л ууя гээд Ван Ань-чуэн аягатай цайгаа уугаад нууц байрандаа орж, Чан Чунь хотын зургийг дэлгэн өврийнхөө дэвтэр дээр тойм тэмдэглэл хийв. Урьд очиж байгаагүй хотдоо. Гэвч зурагтай нь сайн танилцаж авлаа! Хянганы их бэхлэлтийг бариулах ажлыг удирдаж байгаа Чан Чуны армийн штабын сайн нөхөр “А”минь бий. Тэндээс бэхлэлтийн төлөвлөгөөг ямар нэг аргаар авна. Бэхлэлтийн төлөвлөгөө авах энэ ажил, тухайн үед гарч ирсэн нөхцөл байдлаас шийдвэрлэгдэх юм. Харин загасч “Ц”-ийг шалгаж, хэрэв урвасан бол устгах хэрэгтэй. Ер нь бүх ажил газар дээрээ шийдвэрлэгдэх ёстой гэж Ван Ань-чуэн бодов.

Нууц байрнаасаа Ван Ань-чуэн гарч ирээд,

-Дүү минь пүүсэнд очоод бичээч нарын нэгийг дууд гэж хэлэв.

-За ах аа! гээд Төгс гарлаа.

Ван Ань-чуэн Хятад, Япон барааны нэр төрөл, үнийн жагсаалтын дэвтрийг дэлгэн үзнэ.

Бичээч орж ирээд,

-Эзэн та дуудаа юу? гээд тонголзов.

-Тийм ээ, суу. Хоёулаа барааны захиалга хийе. И миний тэмдэглэснийг л бичээд байгаарай гээд Ван эрхэм барааны жагсаалтын дэвтэр дээрх зарим нэр төрлийн ард тэмдэг тавьж, бичээч ч тэр бүхний нь тусгайлан жагсаана.

Пүүсийн эзэн Ва орж ирүүт Ван залуугийн дэргэд суугаад,

-Захиалгаа хийж байна уу? Би ажлаа бүтээсэн. Ахмад, И ахдаа өгөөрэй гэж захиа өглөө гээд ахмадын задгай захиаг Ванд өгөв.

-Одоо пүүсийн ажил саад тотгоргүй бүтэх нь тэр, энэ захиа чинь Бао шань-ян-хэнь пүүсийн эзэнтэй намайг танилцуулж өгөх юм гээд Ван залуу захидлыг олзуурхан авлаа.

-Тийм ээ, хүний ажлыг бүтээвэл өөрийн ажил бүтнэ гэгчээр ахмад И-д пүүс тусална.

-Та захиалгатай танилцаач.

-Хүү өөрөө мэдэх хойно илүү ажил, харин би харьж пүүсийн итгэмжлэх бичгээ бэлхэн болгоё.

-За тэгвэл явахдаа танайхаар дайръя.

-Тэг, уналга хөсөг цөм бэлэн гээд Ва эзэн гарлаа.

Ван Ань-чуэн пүүсийн бичээч хоёр Чан Чунь- аас авчрах барааныхаа захиалгыг хийж удтал суугаад,

-Бид хоёрын ажил дууслаа. Одоо чи ажилдаа оч гэж Ван Ань-чуэнийг хэлэхэд бичээч,

-За та сайн яваарай гэв.

-Сайн явна, сайн сууж байгаарай.

Бичээч пүүсэндээ очихоор гарлаа.

-Ах нь өнөөдөр, Чан Чунь орохоор явна. Хэрэв намайг эзгүйд аав суллагдаж гарвал микрофоны тухай марталгүй хэлээрэй. Би дөрөв тав хоноод ирнэ. Байраа сайн хамгаалж бай. Магадгүй ямар нэг бүтэмжгүй хэрэг гарвал дэслэгч “А” чамд тогтмол тоондоо… тэр тухайг мэдэгдэнэ. Гэвч гайгүй биз дээ гэж Ван Ань-чуэнийг бичихэд,

-Зовох хэрэггүй, сайн яваад түргэн ирээрэй. Таныг ирэхэд чинь аав суллагдсан ч байж мэднэ. Таны захисныг мартахгүй гэж Төгс хариу бичив.

Ахмад И-гээс ахдаа илгээхээр өгсөн задгай захидалд;

“Ах таны бие тунгалаг, ажил цөм тэнгэрээс ивээгдэж байгаа биз. Муу дүү чинь ч баахан бэлхэн юмсан дээр Харчин Хорчины мангуу ноёдын гулгуулалтаар чинээлэг сайхан жаргаж байна. Жич та энэ очсон хүнийг яаж таалахаа өөрөө мэд. Миний дотнын сайн найз. Юу хэлүүлэх гэснээ энэ хүнээр хэлүүл” гэж бичсэний нь Ван Ань-чуэн Төгс хоёр уншив.

Энэ ч аятайхан захидал байна. Бао Шянь-ян-хэнь пүүсийн халхавчинд байдаг “тагнуулын томоохон удирдлагчтай хуучин танил юм шиг уулзах завшаан олдов” гэж Ван Ань-чуэн бодов.

Ван Ань-чуэн чемодантай юмаа аваад Төгстэй салах ёс гүйцэтгэж пүүсийн итгэмжлэх бичгийг авахаар эзэн Ва-гийнхаар оров.

-Хүү минь чи ирэв үү? Май энэ итгэмжлэх бичиг, сайн явж ажлаа бүтээгээд түргэн эргэж ир, очсон хойноо наашаа гарахдаа цахилгаан явуулаарай. Чимээгүй болчих бол бас л зовох болно шүү дээ гэж Ва-ыг хэлэхэд,

-За за, харин та захиалгаа үзнэ үү? гэв.

-Үзээд яахав, хүүд итгэнэ.

-Ах аа! Хөөрхөн тоглоом авчирч өгөөрэй гэж эзний хүү хажуунаас нь эрхлэнгүй өгүүлэв.

-Авчирч өгнө, томоотой л байвал олон янзын тоглоом авчирна.

-За, ах аа гээд бяцхан хүү, Ван Ань-чуэний өргөн шанаанд нь мариалаг булбарай хацраа наана.

Галт тэрэгний буудал руу боодолтой, савтай юм барьсан аяны хүмүүс яаран алхацгааж, Ван Ань-чуэн ч тэрэгнээсээ буулаа.

Ван Ань-чуэнээс түрүүлэн ирж байр авсан пүүсийн өр нэхэмжлэгч тосч ирээд байр бэлхэн болсныг мэдэгдэхэд,

-За дүү минь! Чемоданы минь оруулж өгөөд буцаарай гээд өөрөө вагоны шат өөд авиран гарав.

Галт тэрэгний яндан хөдлөх дохио өглөө. Пүүсийн өр нэхэмжлэгч, Ван Ань-чуэнийг үдэж явуулаад галт тэрэгний хойноос харан зогсохдоо Ван Ань-чуэн, Зо Ли-зе хоёрын зан төрхийг санаж, энэ хоёрын хачин зөрүү сэтгэл эрмэлзэлий нь олон янзаар тааварлан боджээ.

 

-Таны нэрээр худалдаачин Ван Ань-чуэний тухай шифрийг генерал Та-д явууллаа гэж монгол дээл хэт хутганаас салдаггүй хошууч Ма өнөөдөр л нэг цэргийн хүн байж шүү гэмээр номхон зогсож байв.

-Тэр шифр чинь хүрэхтэйгээ зэрэг генерал Та-гийн гарт Ван Ань-чуэнийг атгуулчих нь тэр. Харин хилийн цаана илгээх хашрууд маань бэлхэн биз гэж хурандаа Кени-ийг асуухад Ма,

-Бэлхэн, тэдэнд өгөх монгол паспортууд хараахан бэлхэн болоогүй байна билээ гэв.

-Паспорты нь бэлхэн болгож, өнөө шөнийн дотор хил нэвтрүүл гээд хурандаа ширээн дээрх газрын элэгдмэл зураг руу тонгойж,

-Ноён хошууч та, энэ хоёр чиглэлийн алины нь сонговол тустай гэж бодож байна гээд Хандгайтын уулнаас Халхын гол хүртэл хөхөөр зурсан бүдүүн зураасыг богино булцгар хуруугаар заав.

-Аа мэдэхгүй гэж Ма санаа алдаад хариу хэлсэнгүй. Учир нь 1939 онд Халхын голын тулалдаанд оролцож тэнд монголчуудад сүйртлээ цохиулж байсан нь бодогдоод тэгж санаа алджээ.

-Яагаад мэдэхгүй гэж гээд хурандаа нуруугаа үүрч цээжээ гэдийлгэн нүд жартайлгаад Ма-ыг басамжлан тамшааж,

-Хошууч та тун ялимгүй амьтнаа! Монгол гэдэг нэр зүрхэнд чинь оржээ гээд хүйтнээр инээв.

Дэмий юм болов уу даа гэж бодсон Ма,

-Аль аль нь зохимжтой газар гэж царайчлан хэлэв.

-Аль нь ч зохимжтой. Гэвч манайд ашигтай, хүнийг мэхлэх тийм эмзэг газрыг сонгож судсы нь атгах нь чухал. Тагнуулуудаа Халуун рашаан, Нөмрөгийн голын чиглэлээр илгээх юм. Харин та энэ талаар нарийн төлөвлөгөө зохиож надад танилцуул гэхэд,

-Гүйцэтгэе ноён хурандаа гээд Ма гарав.

*

 

-Би таны мэдэлд айлчин илгээе гэж саналаа хэмээн Бао Шань-ян-хэнь пүүсийн эзэн Та-ыг хэлэхэд Дуян Янь-лүй шио буудлын үйлчлэгчдийн ахлагч “Ц”,

-Дуртай хүлээж авна. Хаанаас ирэх юм бэ? гэв.

-Вангийн сүмийнх, хашир коммунист гэж мэдээрэй гээд генералыг инээмсэглэхэд “Ц”

-Амаргүй л эд биз, гэсэн ч дөнгөхийг бодно гэлээ.

-Та дөнгөхөөр барахгүй чадна. Энэ хүн Вангийн сүмд Бэжингээс саяхан ирсэн Ван Сун-хэнь пүүсийн хувь нийлүүлэгч! Тэгээд түүний гарч орох бүрийг даган тагнаж чухам хэнтэй уулзаж, хэнийд очихы нь мэд. Би ирэхтэй нь зэрэг тусгай хүнтэй цуг илгээнэ, мэдэв үү!

-Мэдлээ, чадах ядахаараа ажиллая.

-Болгоомжтой хянуур байгаарай. Уулзаж мэдээгээ өгөх хүн чинь хуучин хэвээрээ. Өнөөдрийн мэдээг шөнийн хоёр цагт урьд болзсон газраа өг.

-Эзэнтэн та надад бүрэн итгэ гээд “Ц” гарлаа.

“Улс төрийн хэрэгт сэжиглэгдэн тагнагдаж байгаа Ван Сун-хэнь пүүсийн дун-жаа Ван Ань-чуэн танай пүүсээс бараа авахаар гарлаа. Уг хүн, таны танил зүйл болохоор түүгээрээ харилцаа холбоогий нь судалж холбогдолыг нь ирүүлнэ үү!” гэж хурандаа Кени-гээс ирүүлсэн шифрийг Та байн байн уншиж сууна.

-Вангийн сүмээс ирсэн худалдаачин Ван гэгч тантай уулзъя гэлээ гэж гаднаас орж ирсэн золбоолог эрийг өгүүлэхэд генерал Та,

-Вангийн сүмээс гэнээ! Дахиад сайн асуу! Худалдааны хэргээр үү? Энэ хир эзэн алга гэж саатуулан асуу! Хэрэв Ван Ань-чуэн мөн бол “хошууч” таны хүлээсэн хүн чинь тэр, бид яаж ажиллахаа урьд сайн ярьсан болохоор зохих ёсоор хий гэлээ.

-Ноён генерал! Яаж ажиллахаа мэднэ. Энэ талаар зовох хэрэггүй. Харин тун догь хүн харагдлаа. Бас японоор ярина ч гэж ус цасаа,

-Чадалтан нь төрд тэрсэлнэ. Чадалгүй нь дагана. Ойлгомжтой юу? За миний хэлдгээр асуугаад ир!

-Мэдлээ гээд “хошууч” эзний тасалгаанаас гарав. 

Чи хичнээн чадалтай мэхтэй ч хөгшин генералын атганаас тийм ч хямд мултрахгүй. Сайн гэгч нь базаж, гарсан шүүсий нь хурандаа Кени-д хүргүүлнэ. Кени ч буцаж очихоор нь амтархан шимэг гэж генерал Та бодлоо.

“Хошууч” хүлээх тасалгаанд орж ирээд,

-Эзэн энэ хир тасалгаандаа алга. Аль хотоос яваа вэ? Худалдааны ажлаар л биз. Би эзнийг ирмэгц танд хэлнэ гээд их л найр тавин бөхөлзөж,

-Таны алдрыг сонсохсон гэв.

-Миний нэр Ван Ань-чуэн,

-Амгалан энхийн утгатай сайхан нэрээ,

-Харин би эзэн Та-гийн дүү ахмад И-гийн даалгавраар түүний захиаг гардуулж өгөх, бас худалдааны өчүүхэн ажилтай юмсан гэж та уламжилна уу гээд Ван эрхэм хариу талархав.

-Та жаахан хүлээ л дээ. Би үзээд ирье гээд “хошууч” орлоо.

Тун амаргүй шалгаж байж оруулах нь ээ. Бао Шань-ян-хэнь пүүс гэсэн хаягийн цаана “тагнуулын газар” байдаг болохоор шалгах нь ч зүй юмаа гэж Ван бодлоо.

-Таны дүү И-гийн даалгавраар түүний захидлыг гардуулж өгөх, бас худалдааны өчүүхэн ажилтай юмсан гэж байна гэхэд,

-Тэгвэл Ван Ань-чуэн ирээ шив дээ, оруул! Харин та тэрний гарын нь дор зарагд. Хамгийн чухал нь буудлаас гарч орох цагий нь нарийн бүртгэж, байранд нь хяналт тавиад бололцоотой үед нарийн үзлэг хийж байхаа мэднэ. Тийм ээ,

-Тийм ээ.

-За оруул!

-Мэдлээ гээд хошууч яаран гарав.

Ван эрхэм эзний үүдэнд шаахайгаа тайлаад тасалгаанаа орж,

-Эрхэм таны амгаланг мэдье. Вангийн сүмийн Ван Сун-хэнь пүүсийн дун-жаа Ван Ань-чуэн. Таны дүүгээс танд илгээсэн захидал гээд ахмад И-гийн захиаг эзэн Та-д өгөв.

-Танд гялайлаа. Эрхэм дун-жаа та миний хүлээн авах өрөөнд морилон орно уу? гэж уриад эзэн Та дүүгээсээ ирсэн задгай захидлын дугтуйг уудална.

Ван эрхэм, малгай дээлээ тайлж, үйлчлэгч ч тосч аваад цааш эргэхдээ: Энэ гайхал, хятад хүн мөн үү дээ! Манай хэлийг тун гойд сурчээ гэж гайхашран бодов.

Эзэн Та уншиж завдаагүй захиагаа барьсаар Ван эрхэмд найр тавьж,

-Эрхэм та өөрийн гэртээ байгаа шиг нарийлалгүй саат. Ван Сун-Хэнь пүүсийн эрхэм эзэн Ва-гийн лагшин тунгалаг уу? гээд ихэд тонголзов.

-Ва эзэнтний бие чухамхүү арчсан толь адил тунгалаг аа. Танд мэндчилэл уламжлаарай гэсэн. Манай эзэн ч тун ёсч сүрхий хүн дээ гэж хоёр эрхмийн японоор хэлэлцэхийг чагнан буй “хошууч” Ван эрхмийн өөдөөс ам ангайн зогсчээ.

-Хариу мэндчилэх завшаан тохиолдсонд баяртай байна гээд эзэн Та захиаг дэлгэн “Очсон хүний таалахаа өөрөө мэд! Миний дотнын найз, та юу хэлүүлэх гэснээ энэ хүнээр хэлүүл” гэж И-гийн бичсэнийг уншаад хар тэнэг дээ чамайг, ийм хүнийг итгээд илжиг шиг хөтлөгдөж явдаг байна шүү. Захидал даанч задгай ирсэн юм. Хэрэв хурандаа Кени шифр ирүүлээгүй бол муу мал намайг тамын тогоон дор хөмөрч орхих байжээ гэж дүүгээ занаад хашир генерал царайгаа хувилгалгүй,

-За чи буц, энэ эрхмийг аяар Дун янь-лүй-үио буудалд хүргэж өгнө, мэдэв үү? гэж үйлчлэгчид хэлээд Ван Ань-чуэн-тэй үлдэв.

-Та жимс ид, тамхи тат гэж эзэн Та, Ван Ань-чуэнийг зочилно.

-Зүгээр зүгээр, харин таны дүү ахмад И бид хоёр сайхан танилцсан дотнын хүмүүс. Танд илгээсэн захидалд ч тодорхой байгаа байх гэж Ван Ань-чуэнийг хэлэхэд Та,

-Тэгэлгүй яахав, дүү минь ирчихсэнтэй адил санагдаж байна. Шинэ танил тантай танилцсан өнөөдрийнхөө хувь заяаг эвлүүлэн хэлэхэд бэрх гээд бэлхэн зэхээстэй архинаасаа хоёр жүнзэнд хийж нэгий нь Ван Ань-чуэнд барив.

-“Нуур амар бол нугас амар” гэсэн зүйр үг байдаг. Өчүүхэн пүүс Бао Шянь-ян-хэнь пүүстэй харилцаатай байдагт сэтгэл хангалуун байна.

-Та цэцэн үг хэллээ. Бид цөм эрхэмсэг хүмүүс. Хэн хэндээ ээлтэй, хувь заяат жаргалаа үүрд бэхжүүлье гэж таны хэлсэн дээр нэмчихвэл ямар вэ гэж эзэн Та-ыг хүнгэнэн хөхрөхөд Ван Ань-чуэн,

-Ханьгүй хүн хажиг, харамч хүн нөхөргүй. Ер нь олонтойгоо л эвтэй явбал хэн маань ч баян шүү дээ. Би олонтой баян, ер нь ч энэ хувь заяандаа дуртай гэж егөөд инээв.

-Та мэргэн үг хэлж байна, гэвч энэ оньсны чинь гогцоо битүү юм даа.

-Амархан таагдахгүйн тулд оньсого байдаг биз дээ.

-Энэ асуултад би алдлаа. Гэвч Вангийн сүмийн эрхэм зочин таны олон нөхдийн нэгэнд ядуувтар пүүсийн эзэн би багтах ёстой гэж эзэн Та, Ван Ань-чуэнийн үгийг сөргүүлнэ.

-“Олонтой л бол баян даа!”

-Хожигдол минийх боллоо. Юутай ч таны таалалд би багтана биз. Харин барааныхаа захиалгыг үзүүлнэ үү?

-Тэгье гээд Ван Ань-чуэн авах барааныхаа захиалга, пүүсийн итгэмжлэх бичгийг эзэн Та-д өгөөд,

-Захиалсан бүгдийг өчүүхэн пүүсэнд өгч дэмжинэ биз гэж гуйя. Үнийг яаж шилжүүлэх вэ гэлээ.

-Үнийн талд зовох хэрэггүй, уул нь манайд түүхий эдийн зүйл л хэрэгтэй дээ.

-Тэр болноо. Гэхдээ ойрхон хугацаанд арай юу бол,

-Яарах юу байх вэ. Ажил ганц үүгээр дуусах биш,

-Тийм дээ.

-Та манай пүүсээр байнгын айлчин байвал худалдааны сөвөгч нэгсэхсэн дээ. Тийм үү? гээд эзэнТа-ы инээмсэглэхэд Ван,

-Би ч гэлээ таны байнгын гийчин байх хүсэлтэй. Ер нь хоёр талын хүсэл буйгаас хойш хэн хэний маань үйл бүтэх нь зүй гээд хариу инээвхийлэв.

Эзэн Та цахилгаан дуудлагаа дарлаа. Үйлчлэгч орж ирэв.

-Та эрхэм дун-жааг буудалд тохитой байлга. Тэгээд өөрөө дэргэд нь зарцлагдаж бай! гэж Та үйлчлэгчид хэлээд,

-Та хэзээ буцах вэ? гэж Ван залуугаас асуув.

-Би удахгүй буцнаа гээд Ван эзэн Та өөд харахдаа, өмхөрсөн хожуул шиг тагдгар хөгшин генералын жижигхэн дугариг нүд рүү! Мөн ч хашир эр буй. Харин генералын зарц энгийн хувцаст энэ үйлчлэгч намайг сүүдэр шиг дагахаар тавигдлаа. Дайсанд миний тухай зүүд л байгаагаас биш баримтгүй болохоор хөлсний энэ тагнуулд сүүдэр гэсэн үг сүрхий дүйнэ гэж Ван боджээ.

 

 

“САНАА МУУТ ЯВАН ХАТАВ”

 

-Та буудлын ахлагч уу?

-Тийм, та жаахан хүлээж байна уу?Үйлчлэгч одоохон ирнэ.

-Танд ч өгсөн болох байхаа гээд эзэн генерал Та-гийн нэрийн хуудас үзүүлэхэд ахлагч,

-Ганцаараа байрлах юм шив дээ гээд Ван залууг ажисхийв.

-Хаанаас даа, би зарц нь шүү дээ. Тэгэхээр хоёр хүн байрлана гэж дагаж ирсэн гэж үйлчлэгч яаран хэлэв.

-Тэгвэл та бүгд аль давхарт байрлах вэ? гээд ахлагч хананы шүүгээнээс түлхүүр авч ширээний араас зайлав.

-Дор сууя гэж Ван өгүүлэв.

Буудлын ахлагч Ван зарц хоёрыг дагуулан буудлын урт гудмаар зүүн тийш эргэж арав гэсэн дугаартай үүдийг татаад,

-Та бүгд энд байрлана уу. Хэрэгсэл цөм бүрэн гээд байрын байдлыг танилцуулан өгч нахилзан тонголзсоор гарлаа.

Үйлчлэгч түрүүлж ороод Ван эзнийхээ юмыг хямгадан засч,

-Эзэнтэн хоол ундад орохсон болов уу? гэв.

-Оройхон хооллоё гээд Ван Ань-чуэн түшлэгт зөөлөн сандал дээр сууж малгайгаа үйлчлэгчид өгөв.

Үйлчлэгч эзнийхээ малгайг шүүгээнд хийгээд эргэх зуур, дамшиг чинь юун орой хооллох нь вэ? гэж бодоод,

-Та манайхны байдалд сүрхий дасч, японоор мөн сайн ярих юмаа гэж бодсоноосоо шал өөрөөр өгүүллээ.

-Худалдаачин хүн хаана л явна тэр газрын хэл заншил, борлуулалтын ханшийг төсөөлөх нь зүй шүү дээ гэж хэлэхэд үйлчлэгч,

-Манай энэ хотод бишгүй ирж байсан биз гэв.

-Анх ирж байгаа нь энэ. Бид хоёр ч хоногтоо бузгай танилцчих яриа улс шиг байна. Харин та Вангийн Сүмийн Ван Сун-Хэнь пүүст “Сайн явж ирлээ. Зорьсон хэрэг бүтэмжтэй” гээд утас явуулчих, одоохон гэв. Үйлчлэгч эзнээсээ цахилгаан явуулах мөнгө аваад яаран гарлаа.

Биднийг хүлээж авдаг ногоон нүдэт маань алдагдсан туршуул ногоон загасч хэмээх “Ц” шүү дээ! Нүүр учирч байгаагүй энэ хүн намайг тун нарийн, сүрхий болгоомжтой ажиж байх шиг билээ. Түүнд намайг сайн таньж авах үүрэг цаанаасаа өгөгдсөн болохоор арга байж вэ. Ингээд загасч урваж, хүний хоолны үнийг тооцох болж! Урваагүй гэж бодох ямар найдвар буй билээ. Харилцаа тасарч, гүйдлээ нуусан хүн яасан байж таарах вэ? Урвасан л байж таарна. Юутай ч загасчийн үрчгэр шар духны цаана юу нуугдаж байгааг мэдэх анхныхаа шалгалтыг хийгээд үзье гэж Ван бодов.

Буудлын доторхи холбоонд очиж цахилгаан явуулсан үйлчлэгч буцаж ирээд, үүрэг биелүүлснээ мэдэгдэв.

-Та оройн хоол хариуц. Толгой өвдчихлөө, салхинд гараад ирье гээд Ван гарлаа.

-Үйлчлэгч Ван-ыг гармагц хаалга түгжиж дэвтэр дээрээ “20 цаг 50 минутад явлаа” гэж тэмдэглэв.

Чан Чунь хотын төв гудамжаар явж байгаа энгэр дээрээ “Ван Сун-хэнь пүүсийн Дун-жа” гэсэн бичигтэй улаан даавуу хадаж, нүдэндээ хүрэн шил зүүсэн Ван Ань-чуэнийг хэн ч сэжиглэсэнгүй, харин нутгийн баяд, ноёдууд таньдаг юм шиг толгой дохин өнгөрч байлаа.

Буудлын ахлагч малгайгаа духдуулж тавиад Ван Ань-чуэнийг алсаас сэмхэн дагаж их л хянуур тагнан явна.

Чан Чунь хотын хуучин хүн загасчийн ажигч нүд намайг тасралтгүй хянасаар гэж бодоод Ван Ань-чуэн эргэн тойрныг битүүхэн харж, хүн болгоныг аживч сэжиглэгдэхээр хүн үзэгдсэнгүй. Загасч ч харагдсангүй. Гэвч харанхуй болохыг хүлээхээр шийдэж Чан Чунь хотын төв гудамжны гол дахь “Элбэрэлт хүүгийн” булшийг чиглэн алхлав. Кайда гэдэг модон ул чирсэн солонгос хятад, япон хүмүүс духаар газарт шүргэм тонгойж хоног сараар угаагаагүй хар гарынхаа алгыг тосон ерөөлийн үг хэлэвч бууны дуу, ташуурын хорсголд халширсан гуйлгачид, ноёд эздийн ганц нэг куэби уцаарлан чулуудахад дальдран цочно. Гудамжны захад тэнхээ тасарсан зарим нь гуринхлан хэвтэцгээж цөм амьгүй юм шиг харагдана.

Зүрх шимшрэм амьдралыг сэтгэл түгшин харж яваа Ван залуугийн дэргэдүүр нүүр хэнхдэг рүүгээ зунгаг хөлс урсган, тэрэг чирч, хүзүү сунгасан ядуусын ар хударганд хотын баяд, япон ноёд цээж гэдийлгэн сууж “Малаа бушуу яваач!” гэж зандчина. Ван энэ бүгдийг ажиж гудамжнаа харанхуй болтол саатахын тулд “элбэрэлт эх хүүг” булшилсан өнчин хайлст овооны дэргэд гүн хүндэтгэлээр сөгдөв.

Өлсгөлөнд нэрвэгдэж үнэхээр насан үрэгдсэн эхийнхээ шарилыг сахин суусаар ачит буурал ээждээ амь бие тэвчсэн эх хүү хоёрын чинхүү элбэрлийг хүн хүн хүндэлж зовуурьт амьдралаа тэрхүү овоонд даатгаж үглэж дуулдаг юм байжээ.

Баяд ноёд ч хичээнгүйлэн мэхийж, өнгөндөө ихэмсэг шинжийг үзүүлэвч цаанаа олз омгоо даатгана. Гэвч сайн муу алиныг ч бүтээж эс чадах дурсгалын тэр овоо чиг шулуун сэтгэлт, эрээн бараан дотортон олон мөргөлчдийн хэнд нь ч ид шидийн хувилал яахин үзүүлэх вэ.

Ван залууд л хэдэн арван жилийн өмнө эх газрынхаа хөрсөнд оршсон “элбэрэлт эх хүү”-гийн үгүй цогцос харагдах шиг болж, гунигт бодлы нь хөтөлнө.

Өдрийн үдлэг үдшийн харанхуй залгахад Ван дун-жаа дайсны хатуу харгислалд хэлмэгдсэн эх хүүгийн булшийн дэргэдээс хагацан ядан босч Чан Чунь хотын төв гудамжийг өгсөн хотын захад гараад И Тунхэ голын эрэг дээр ирлээ.

Харанхуй ч гэж жигтэйхэн, загасч ч Ван Ань-чуэний араас нүдэн хараа алдахгүйн тулд ойрхон шиг дагаж нүцэн талд биеэ нуучихмаар ч газар олдомгүй, Ван Ань-чуэнээс холдож ч болохгүй дэмий л түдгэлзэж, хүн ер нь үхэхийнхээ хооронд хичнээн ч их юм үзнэ, бас хийнэ. “Эрэг хаашаа бол ус тийшээ” гэгчээр олз хаана гарна, хүн тэр рүү л амиа тавьж байх юм даа. Жишээлэхэд: Би ямар үүрэгтэй байлаа?.. Тэгээд түүнийгээ орхиод Япон улсын төлөө л гэж зүтгэж явна. Одоо ч гэсэн энэ амьтны мөрий нь мөшгөж, улы нь шагайж явна. Үнэндээ зарим тэнэгүүд эх орон, эх орон л гэх юм. Над бол мөнгө хаана байна! Тэнд эх орон буй, амьдрал ч буй. Ер нь хэн нь дийлж, хэн нь дийлдэж байх нь надад падтай биш. Япон дийлэгддэг юмаа гэхэд би бас л нэг зам олоод шогшиж гарна. Тэгэхээр хамаг юм олз омгийн л төлөө байх хэрэгтэй. Тагнуулын газрын “хошууч” Ван Ань-чуэнийг сахиж, би түүнийг сүүл шиг дагаад, энэ амьтан ёстой л хавханд орсон үнэг шиг займрах газаргүй болж дээ. Эрхэм коммунист юу санаж, юунд горилж яваагаа одоо л хийгээсэй билээ. Тэгвэл би өнөөх амтат архи шигээ залгиж их хишиг хүртэнэ гэж “Цэ загасч” элдвийг бодлоо.

Ван Ань-чуэн голын эргийг дагаж зүүн тийшээ жаахан яваад эргэж харахад өөрөөс нь жараад метрийн зайтай хүний дүрс сүүмэлзэхэд хурдан алхалтаар шууд тулж очив. “Загасч”,

-Та хаа хүрээ вэ? гэж Ван Ань-чуэнээс ажиггүй асууна.

-Салхинд зугаацлаа. И Тун-ху голын усанд толгой угаая гэж бодсон чинь орой болчихоод ус жигтэйхэн хүйтэн байна.

-Би ч гэсэн салхинд баахан зугаацлаа. Мэдсэн бол хоёулаа хамт гардаг байж л дээ.

-Тийм ээ, хамт гарсан бол аштай юу? Харин таны ажил чинь овоо завтай юм даа.

-Тийм ээ, хөнгөн шүү.

-Та чинь Вангийн сүмд байл уу? Нэг л үзсэн хүн шиг санагдах юм.

-Вангийн сүмд байгаагүй, таныг өнөөдөр л үзэж байна, эсвэл та хүн андуурч байгаа байлгүй.

-Би андуурдаггүй юмсан. Гэвч яван байж танилцах юм чинь дээ гээд Ван Ань-чуэн инээв.

-Та андуурч байна. Гэсэн ч Ван Сун-хэнь пүүсийн эрхэм танд таалагдсандаа их л олзуурхана гээд “загасч” инээмсэглэн Ван Ань-чуэнийг байн байн харна.

Бид хэн хэнийгээ их л олзуурхаж байна. Гэвч хэн урьдсан нь хэн хожимдсоныгоо олзлох байх даа гэж бодоод Ван Ань-чуэн,

-Олзуурхах гэдэг нь ямар нэг юмыг бүтээсний дүнг хэлдэг биз дээ. Гэвч надтай танилцсандаа таны талархсан үг чихэнд чимэгтэй л юм гэж битүүхэн егөв.

-Сайхан танилцлаа, та хэзээ буцах вэ?

-Би удахгүй буцна гэж ярилцсаар “загасч” Ван Ань-чуэн хоёр буудлын үүдэнд ирэв.

-Ноён “хурандаа” та авчирсан мэдээгээ уншаад орхи гээд “генерал” Та тагнуулын тусгай тасалгаанд их л тохилог сууж янжуурынхаа утааг дээш үлээв.

-“Вангийн сүмийн худалдаачин Ван Ань-чуэн ирснийхээ орой эх, хүүгийн булш дээр мөргөл хийгээд харанхуй болсноос хойш И Тун-хэ гол хүртэл тэнэжээ. Тэгээд чухам яах гэж явсан нь мэдэгдсэнгүй, түүнтэй хүн ч уулзсангүй буцаж ирлээ. Бодвол тэгж явах ямар нэгэн далд зорилго байгаа бололтой” гэж буудлын ахлагч мэдээлжээ.

-За мэдлээ. Нөгөөх мэдээгий нь уншаад орхи.

-“ Ван Ань-чуэн оройн 22 цаг 50 минутад буудлаас гарч үдшийн 23 цаг 05 минутад эргэж ирсэн. Үзлэгээр юу ч илэрсэнгүй” гэж “хошууч” мэдээлжээ хэмээн уншаад “генерал”-ын орлогч “хурандаа” суув.

-Үгүй ер тэр чөтгөр чинь И Тун-хэ гол руу яах гэж тэнээ вэ?

-Тун сэжигтэй юм, бодвол тэнд ямар нэг хүнтэй болзоотой байсан биз.

-Тэр тэнд ямар нэг хүнтэй болзоотой байсан байж магадгүй, эсвэл хашир коммунист ахлагчийг сэжиглээд манай ажлыг сорьж яваа юм биш биз.

-Ахлагч ч хашир хүн. 

-Гэвч яаж мэдэх вэ? Ван Ань-чуэнийг овоон дээр мөргөл хийж байхад түүний дэргэд ойролцоо хүн байсан эсэхийг ахлагчаас асуусан уу?

-Асуугаагүй.

-Тэгвэл “хурандаа” та шалгаж үзээрэй, тэгэхээр дайсанд цаг гаргаж өгөхгүйн тулд ахлагчийг Ван Ань-чуэнээс хөндийрүүлж болохгүй. Буудлын орчимд хэдэн офицерыг ээлжийн хайгуулд тавиад Ван Ань-чуэн, ахлагч хоёрыг давхар тагна.

-Мэдлээ “генерал” аа. Эмэтэйчүүдийнхээ аль олигтойгоос нэгийг сонгож хэсүүлийн янхны журмаар буудалд илгээвэл ямар вэ?

-Болохгүй, эрхэм “хурандаа” та бод! Тийм хашир хүнийг ийм бүдүүлэг аргаар тагнаж илрүүлнэ гэвэл дэмий, миний өгсөн үүргээр хайгуулуудыг сайн зохион байгуулж алхам бүрий нь хянавал хэрэг сая бүтнэ. Хамгийн чухал нь зохиож байгаа энэ ажлаа хамгаалахын тулд цаадуулаасаа хатуу баталгаа ав.

-Баталгаа авна.

-“Хурандаа” та, Ван Ань-чуэнийн үнэмлэх бичгүүдийг удаан саатуулбал сэжиглэх аюул гарна. Түүнийг хурдан буцааж өгөх хэрэгтэй. Энэ ажлынхаа дүнг надад өглөө бүр илтгэж шийдвэр авч бай гээд “генерал” Та-г босоход

-Бүгдийг гүйцэтгэе ноён “генерал” аа гээд, орлогч “хурандаа” гарав.

 

Дэслэч “А” манайд ирнэ. Үйлчлэгчийг ямар аргаар зайлуулъя даа гэж бодсон Ван Ань-чуэн,

-Та одоохон пүүсэнд очоод миний итгэмжлэх бичиг барааны үнийн нэхэмжлэгийг аваад, тэндээсээ галт тэрэгний буудалд очиж нөгөөдрийн вагонд бараа ачуулахаар үнийг нь тохиролцож нэхэмжлэгий нь аваад ир! гэхэд,

-За гээд үйлчлэгч гарав.

- Ван Ань-чуэн буудлын гуанзанд орж хоол захиалаад болзоот “А”-ыг хүлээв.

“А” удсан ч үгүй гуанзанд орж ирээд шууд Ван Ань-чуэний дэргэд суув. Хүний эрх жаргалын хэрэгт зүтгэн чармайж яваа хоёр анд хэдий сэтгэл зүрхээрээ харилцаж байсан ч нүүр учраагүй он жил улирсан учир бие биетэйгээ тулгуу уулзсан энэ өдөр хэн хүний нь сэтгэл яагаад хөдлөхгүй байх билээ. Гэвч бие биеэ танихгүй юм шиг жишимгүй сууцгааж байв.

-Ван Сун-хэнь пүүсийн эрхэм эзэн та энд морилон ирээд удав уу? Вангийн сүмээр сонин юу байна даа гэж “А”-ыг асуухад:

-Төв газрын ихэмсэг танд сонирхуулахаар юу байх билээ гэснээ бие чинь сайн биз хайрт нөхөр минь гэж Ван Ань-чуэн бараг шивэгнэн хэлэв.

-Буудал японы тагнуулын салбар байгууллага, энэ ажиллаж байгаа хүмүүс цөм “генерал” Та-гийн албан хаагчид шүү дээ.

-Тэгвэл “генерал” Та намайг тагнуулуудынхаа хамгийн гүнд оруулж, ёстой л бүслүүлээ шив дээ!

-Тийм ээ, алхам бүр чинь дайсны хяналтад орсон гэж мэд! Буудлын ахлагч Цэ таныг дагаж ажиглана.

-Буудлын ахлагч Цэ урьд шөнө намайг И Тун-хэ гол хүртэл дагасан, уул нь тэр чинь манай хүү шүү дээ.

-Ээ зэвэр дээ… Танай Вангийн сүмээр тарианы ургац ямар байна гэж дэслэгч “А” хоол зөөгчийн ирж явааг хараад үгээ өөрчлөн асуув.

-Энэ жил тун сайн шүү. Бид ноднин жилийнхээс хувь илүү ургац авах бололцоотой болсон.

-Эрхэм Дун-жа таны хоол гээд хоол зөөгч ширээн дээр Ван Ань-чуэнийн захиалсныг тавиад ноён дэслэгч та ямар хоол зооглохсон бол гэж “А”-гаас асуув.

-Чихэртэй махан хуурга, өндөгтэй шөл гээд “А” үнийг хоол зөөгчид өглөө.

-Одоохон бэлхэн гээд хоол зөөгч эргэв.

-Тэгвэл ахлагч Цэ урвасан, эндэх тагнуулын газрын идэвхтэй зарц болсон.

-Түүнийг устгана. Харин та армийнхаа штабаас тэндээ өөрчлөгдөөд шинэ ажилд орсоор сайн биз?

-Зүгээр штабын тагнуулын газарт ажиллаад юм бүхэн ойлгомжтой байдаг болсон! Харин пүүсийн нууц хэргийн эрхлэгч танд зарцлагдаж байгаа тэр үйлчлэгч шүү дээ.

-Тийм үү. Вангийн сүмээс гарахынхаа өмнө өөртэй чинь станцаар ярья гэж саналаа. Гэвч америкийн нууц станц илэрлээ гэж таныг мэдээлснээс хойш ярихаа түдгэлзсэн юм.

-Тийм ээ, америкийн нууц станцыг илрүүлж тэд бие биеэ барьж идэх гэж байна. Ер нь хааяа харилцахаас биш болохгүй болоод байгаа юм.

-Та ахлагчийг яая гэж санаж байна.

-Устгах л хэрэгтэй, эрхэм Ван Ань-чуэн!

-Устгана,

-Тэгвэл ахлагчийг өөтүүлэх бас нэг арга…

-Ноён дэслэгч та манай өчүүхэн тосгоноор айлчилж очвол ядуу пүүсээр эрхбиш зочлоно бизээ гэж итгэнэ гэж Ван Ань-чуэн дэслэгч “А”-гийн үгийг таслав.

-Магадгүй л юм. Очдог л юм бол танайхаар айлчлахаар барахгүй шууд бууна гэж хоол зөөгчийн ирж явааг харсан “А” ажиггүй ярьж байв.

-Ноён дэслэгч таны захиалсан хоол гээд хоол зөөгч тавагтай хоолууд ширээн дээр тавив.

Гэмгүй, нэгэнт авчирсан хоолыг борлуулахад амархан гэж “А”-г алиалан инээхэд хоол зөөгч инээгээд,

-Нээрээ дээ гээд Ван Ань-чуэний идээд дууссан хоолны дийзүүдийг хурааж аваад эргэв.

-Тэгэхээр “Хошууч”-тай та хир зэрэг дотно вэ?

-Хамт ажилладаггүй ч надад гэмгүй л байдаг юм. Ер нь бид хоёрын бодол санаа хэн хэнийхээ сэтгэлийн дотор нууцлагдаж байдаг болохоор нүүрэн дээр ч хэн хэндээ аятайхан байдаг юм.

-“Хошууч” гэртээ хэдүүлээ суудаг вэ?

-Эхнэртэйгээ хоёул,

-Тэгвэл танд миний өгөх үүрэг “Эрхэм ноён хошууч таныг эзгүй хойгуур гэр орноор чинь буудлын ахлагч үйлчлээд байгаа юм биш биз” гэж миний үйлчлэгчид битүүхэн шиг захидал бичээд өнөө оройн хорин цагт мэдэгд!

-За гүйцэтгэж чадна. Хянганы бэхлэлтийн ерөнхий инженерийг 7 дуаар сарын 20-нд бэлхэн бай! гэж армийн штаб дуудуулсан байна билээ.

-Бэхлэлтийг хэзээ дуусгах төлөвлөгөөтэй вэ?

-9 дүгээр сарын 1-д,

-Тэгвэл та хэдний өдрийн хэдэн цагт, ямар вагоноор эндээс буцахы нь над станцаараа дамжуулаарай. Инженерийг замаас нь олзолж бэхлэлтийн төлөвлөгөөг авна. Танд жирийн түмний өмнөөс ийм үүрэг өглөө гээд Ван Ань-чуэнийг босоход “А”,

-Мэдлээ, танд зайлшгүй хэрэглэгдэх бэхлэлтийн ерөнхий инженер үйлчлэгч хоёрын зургийг авчирсан юмсан.

-Би энэ тухай танд ярих гэж байсан юм. Ашгүй та санаачилжээ гээд Ван Ань-чуэн дэслэгч “А” хоёр гар барихдаа зургуудаа авалцаж амжлаа.

-Эрхэм пүүсийн эзэнтэй сайхан танилцлаа. Сүүлд баяртай учирна гэж хэлээд “А” хоцров.

-Сайн сууж байгаарай, та бид хоёр энх жаргалын дунд дахин уулзана гээд Ван Ань-чуэн гарав.

-Ван Ань-чуэний итгэмжлэх бичиг, барааны үнийн нэхэмжлэг авахаар “генерал” Та-тай уулзаж шинэ үүрэг авсан үйлчлэгч “хошууч” “ажил ч тун нарийн зохиогдож эхэллээ. Буудал нууц харуулуудаар бүслэгдэж Ван Ань-чуэн ч аргагүй л манай атганд оржээ. Харин би л хамаг хэргийг урьдаар сэдэвлэн олж бусдаасаа урьдах юмсан” гэж бодсоор Ван Ань-чуэний байранд дөнгөж орж ирээд малгайгаа авч нахисхийгээд пүүсийн итгэмжлэх бичиг, барааны үнийн нэхэмжлэгийг өгч

-Эрхэм эзэн, ажил цөм бүтсэн гэв.

-За яамай гээд Ван Ань-чуэн бичгүүдээ чемодандаа хийв.

-Та хоолонд оролгүй хүлээж сууна уу? Захиалаадахъя гээд зарцыг гарах гэхэд Ван,

-Хүлээж ядаад идчихсэн шүү дээ гэв.

Хаалга тогшлоо, Ван Ань-чуэн

-За гэлээ.

Буудлын үйлчлэгч хүүхэн орж ирээд,

-Та Ван Сун-хэнь пүүсийн дун-жаа Ван мөн үү? гэж асуув.

-Тийм ээ,

-Таны үйлчлэгчид хүний өгсөн захиаг дамжуулбал болох уу? гээд үйлчлэгч,

-Танд энэ захидлыг танихгүй хүн яаруу өгч орхиорой гэсэн юм гээд захиаг өгч дорхиноо гарлаа.

Ван эзний зарц бүсгүйн авчирсан захидлыг дор нь задлан уншихдаа хөмхий зуун суудалдаа займарч, жишүү харсгээд “ахлагч ёстой ичгүүргүй луйварчин байж, манайхаар далдгонож гүйдэг тэр муу тэгж заваарч яваа нь үнэн! Чи хорвоогоос арчигдах гэж хүсчээ. Өнөөдөндөө чамайг дөнгөнөө гайгүй! Үгүй ер эхнэр ч гэж шалиг шулам. Хаа очиж очиж бөөлжис хутгам архи ханхлуулсан өмхий хүрэн шиг амьтанд бузарлагддаг байна шүү. Танихгүй хүн авчирлаа гэнээ! гэж цухалдан бодов. Ван босч үүдээ оньслон зарц руу ширтээд,

-Та хэдэн настай вэ? гэхэд үйлчлэгч,

-Би 29 настай гэв.

-Ээ дээ ид залуухан байна. Би өөрөөс чинь зургаа ах юм.

-Та ч гэсэн залуу байна даа.

-Гайгүй хөгшин ч биш, та гэртээ хэдүүлээ суудаг вэ?

-Эхнэртэйгээ хоёулаа гэж хэлээд “эхнэр ч гэж дээ баларсан хар эм гэж” дотроо занав.

-Ах дүү аав, ээж чинь буй биз дээ.

-Нутагт ганц аав л буй гээд үйлчлэгч санаа алдав.

-Хөөрхий, тэгэхээрээ та чинь бараг л өнчин хүү юмаа даа.

-Тийм ээ.

-Дүү минь үгээ цөөтгөж юу бодоод байна даа гэж Ван Ань-чуэнийг асуухад, үйлчлэгч,

-Хачин юм болоод байна эзэн минь гээд доошоо харав.

-Тэгээд ямар тусламж хэрэгтэй вэ?

-Тусламж хэрэггүй. Зөвхөн би л өөрөө шийдвэрлэх хэрэг гарчээ.

-Ээ, харал гэж, бодвол надтай холбогдсон асуудлаар дэмий шаналаа биз. Ах нь ердөө л энгийн нэг худалдаачин.

-Эзэн минь юу хэлнэ вэ? Харин танд итгэсэн шүү гэж үйлчлэгч сандрангуй хэлээд ядаж эхнэр маань бусдын болоход хүрч ёстой л нэг аз хийморьт минь муу ёр шүглэж орхижээ гэв.

-Эрхэм ноён “хошууч” аа! Та энэ хүнийг таних уу? гээд өөрийн нь зургийг үзүүлэхэд үйлчлэгч хэсэг гөлөлзөж байснаа,

-Эзэн минь наадах чинь нилээд хэдэн жилийн өмнөх зураг. Би өвчнөөр цэргийн албанаас чөлөөлөгдөөд пүүсэнд аар саар ажил хийдэг болсон юм гэлээ.

-Үгүй ер бас нуух гэж оролдох нь шив дээ. Тэгвэл та “хошууч” тэгэх мөртөө тагнуулын газрын нууц хэргийн эрхлэгч шүү дээ, энэ бас худал уу?

-Үгүй та юу яриад байна вэ?

-Таны л тухай яриад байна. Хэрэв хүсвэл нуугаад байгаа хэргий чинь олны өмнө хашгирч орхиход бэлхэн хүн шүү. Ер нь та нар чинь энгийн худалдаачнаар яах гэж оролдоод байна гээд Ван Ань-чуэнийг нүдээ хурцаар гялалзуулан босоход үйлчлэгч түүний хөнхөр духны дороос цоргисон ширүүн харцаас дальдран уруу тонгойж,

-Оролдох ч гэж дээ гэж бүдэгхэн үглээд салганан босов.

-Надад халдах гэж шийдээд босов уу? гээд Ван Ань-чуэнийг тулж зогсоход үйлчлэгч,

-Хаанаас даа эзэн минь, тушаал гэдэг ташуур шүү дээ гээд өвдгөөрөө түгхийтэл шалан дээр сөгдөн унав.

-Ташуурдахыг бага хэрэг гэж бодоорой, харин ийм салан задгай байвал толгойгүй болоход хялбархан. Тэгээд үнэнээ хэл, хэрэв үнэнээ хүлээхгүй бол чамайг яасан ч миний дур шүү гээд буу тулгав.

-Би үнэнээ хэлье.

-Тэгвэл бос, сандал дээр суугаад бич! гэж Ван Ань-чуэнийг ширүүхэн хэлэхэд үйлчлэгч,

-За за гээд түгдрэн гэдэргээ ухарсаар сандал дээр ягхийтэл суув.

-“Пүүс тагнуулын газар” бичив үү? гэхэд үйлчлэгч байн байн өөдөөс нь хялалзан байж бичнэ.

-Цааш нь бич! “Би тагнуулын газрын нууц хэргийн эрхлэгч, Вангийн сүмийн Ван Сун-хэнь дүүсийн эзэн Ван Ань-чуэнийн дэргэд тагнуулын газрын тусгай даалгавраар ажиллаж байна” гээд бич! гэж Ван Ань-чуэн үргэлжлүүлэн хэлээд за гүйцэв үү? Унш наадахаа гэхэд үйлчлэгч,

-Гүйцлээ гээд уншив.

-Тэгвэл пүүсийн халхавчинд байх энгийн паспортоо үзүүл.

-Гэртээ орхичихсон байх аа гээд үйлчлэгч өврөө уудлав.

-Битгий залил, чамайг яахаас ч буцахгүй шүү гэж Ван Ань-чуэнийг зуунги хэлэхэд үйлчлэгч гэдэргээ ухрах гэж үзэхэд толгой дээр нь даамгүй хүнд юм лаг хийтэл тавьчих шиг санагдаад хөдөлж чадсангүй.

Ван Ань-чуэн өврөөсөө хайрцагтай янжуур гаргаад нэгийг зууж нэгийг үйлчлэгчид өгөөд,

-Чи мөн болхи амьтнаа! За тамхи тат гээд үйлчлэгчийг нэгжиж бууг авахад “хошууч”,

-Эзэн минь гээд гараа сарвайхад нь гар нь салганасаар Ван Ань-чуэний мөчидхөн барьсан тамхийг цохин унагаад бүр ч самгардан бантаж ха… ха… гэж инээн шалнаа унасан тамхийг түргэн шүүрч,

-Паспорт буй гээд өврөөсөө паспортоо гаргав.

-За чи яг энэ паспортынхаа номерыг тавиад паспорт дээр зурсан гарынхаа үсгээр өчүүхэн ч зөрүүгүй наадах дээрээ гарын үсэг зур мэдэв үү?

-Мэдлээ, зуръя гээд үйлчлэгч гарынхаа үсгийг хичээнгүйлэн зурж паспортынхаа номерыг бичлээ.

-Гарын үсэгтэй бичиг чинь надад байг. Чиний энэ бичгийг хэнд ч өгөхгүй, надаас айж зовох хэрэггүй шүү. Ер нь хүн, хүндээ хайртай байх ёстой. Харин чи түрүүнд юуны тухай гуньж гутаад байв даа түүнийгээ ярь.

-Миний хувийн амьдралд сүрхий зовлон учирчээ. Түүнийг танд хэлээд яахав. Намайг өршөөлдөө үргэлж санаж яваарай.

-Санаж явна. Чи эргэлзэлгүй шууд итгэ. Сэтгэлээ ч тайван байлга. Амьдралын чинь тухай тэр асуудлаас өөр зовлон байж болохгүй. Би чамд тусална шүү.

Уруудахад буруудах гэгчээр энэ яаж байгаад миний зургийг олж аваад, намайг нууц хэргийн эрхлэгч гэдгийг хаанаас мэдсэн хэрэг вэ? Тагнадгийг минь ч мэдчихжээ. “Генерал”-ын даалгавар ч биелэдэхээсээ өнгөрчээ. тэгэхээр “генерал”-аа л эргэж мэхлэхээс гэж бодсон үйлчлэгч,

-Танд л гэж хэлэхэд манай эхнэр гэж нэг юм байдаг юм. Тэр намайг гэрээсээ гараад дөнгөж хоёрхон хоноход өдөр шөнөгүй эр тэврээд хэвтдэг гэнэ гээд эр эмийн хар хорын хүнд бодолд автагдав.

-Ийм хэргийн хамаг учир эр хүнээс л гардаг юм. Тэгэхээр цаадах эр сүвтэн нь хэн бэ дээ?

-Эндхийн ээлжийн ахлагч нэг дээрэмчин, намайг энд хэд хоног байнга байхы минь мэдээд ичгүүргүй бузарлаж шүү!

-Аль ээлжийн хэн нь юм бол доо.

-Яагаа вэ? Та бид хоёрыг анх энэ буудалд ирэхэд байсан тэр үрчгэр шар. Өнөөдөр саяхан энд гүйж явах нь билээ.

-Өө, тэр үү? Тэр чинь эхнэргүй юмсан уу?

-Эхнэргүй, архи л гэж заваарч явдаг амьтан.

-Базаахгүй л мөстэй хүн юм даа. Бас намайг ч гоочлох санаатай дагаа,

-Бузар новш, бас таныг зовоогоо юу? гэж үйлчлэгч ахлагчийн хэрэг дээр нэмчих юм сэртийхтэй зэрэг их л шавдангуй асуув.

-Цаад шөнө юмсан, тэгэхдээ цаг эртхэн байсан, ахлагч намайг үргэлж дагасаар гэнэт тулгарсандаа сүрхий сандарч байна билээ. Бодвол тэр намайг шиншлэн дагах үүрэгтэй чиний өрөөсөн дугуй юм биз.

-Тэгээд тэр тантай уулзлаа гэж үү?

-Уулзахаар барахүй, бид И Тун-хэ голын эргээс буудал хүртэл хамт явж ирсэн. Тэгэхэд энгийн нэг худалдаачныг мөрдөн хянаж яваа гэж бодогдоогүй. Гэтэл олиггүй тэр амьтны гарыг та нар харж байдаг байж.

-Тийм л мал даа, ийм новшийг амьд байлгах хэрэг алга. Түүнийг устгах л хэрэгтэй юм гэж үйлчлэгч шивэгнэн хэлээд шал руу гөлрөв.

Ван Ань-чуэн үйлчлэгчийг ширтсээр нилээд дуугүй суулаа.

Үйлчлэгч шанаагаа тулж “устгахл хэрэгтэй” гэдгээс өөр бодол түүн бодогдсонгүй. Харин бодох тусам л хорсон, лавшран устгая! гэж шийдээд үг дуугүй босч шууд гарах гэхэд Ван Ань-чуэн,

-Хүү минь хаачих нь вэ? гэв.

-Би түүнийг устгахаар шийдлээ.

-Байз хүү минь, юм бүхнийг тогтуухан бодох хэрэгтэй.

-Тэгээд би яах юм бэ? гэж үйлчлэгч цухалдана.

-Тэгж тэнэглэж болдоггүй юм. Ахлагчийг устгах гэнэ. Түүнд гар бүү хүр! Хэрэв түүнийг устгавал өчиггүй ялын ирэн дээр суух чинь тэр. Тэгэхээр хүний гараар, өөрөөр хэлэхэд бузар санаатан хүн сүгийг мөн тийм сүгээр нь устгуул! Харин би чамд мөнгө тусалъя.

-Гялайлаа эзэн минь, та ёстой хүн юм. Та энэ удаа бас л аминд минь орж тус боллоо гээд үйлчлэгч амьсгалаа уужим авч гэдрэг суув.

-Найдвартай хүн буй бол дуудуул. Тэгээд хэлэлцээ тохирч ахлагчийг устга. Харин яг тэр цагт нь бид энэ байрандаа наргин цэнгэж суувал хэрэг сэжиггүй болно.

-Бүгдийг таны хэлснээр гүйцээе. Таныг би хэзээ ч мартахгүй, ачий чинь хариулна.

-Бие биеэ л итгэвэл ач тэр.

-Та надад итгэ, би эр хүн шүү. Яалаа ч таныг хөөдөхгүй.

-Тийм ээ, гарын үсэгтэй баталгаа чинь надад буй.

-Ноён хурандаа та тодорхой яриач гэж “генерал” Та-гийн хэлэхэд орлогч “хурандаа”,

-Мөн нь ч мөн. Усанд удаан хэвтсэн хүүрийг яаж ч шинжээд мэдэгдэх юм илрэхгүй нь ээ.

-Тун хачин юм даа, та өөр ямар шалгалт хийв.

-Өөрөөр шалгах нөхцөлгүй, энэ хэрэг багацаалбал цаад шөнийн арван цагаас хойш болсон бололтой.

-Тэгвэл шөнийн арван цагаас хойш Вангийн сумийн Дунжа Ван Ань-чуэн хаа байж вэ? гэдгийг шалгав уу?

-Шалгасан, Ван Ань-чуэн тэр шөнө гадагшаа огт гараагүй, буудлын байранд наргиж өнжсөн байна.

-Тэгээд ахлагчийг чөтгөр алгадчих нь тэр үү? “Хошууч” гадуур тэнэж яваад тэр хойгуур нь сүйдэлчихсэн юм биш биз дээ.

-Хоёулаа огт гараагүй гэж манай буудлынхан батлаад байна.

-Хачин юм, бүр гайхмаар юм гээд “генерал” Та хэсэг санаашран байснаа ер нь Ван Ань-чуэн чинь тун хэрсүү чөтгөр юм аа, тэгээд манай зохиосон бүх ажил нэг нь ч бүтсэнгүй гэв.

-Тун хашир хүн. Ерөөсөө баримтгүй хэргий чинь яаж ч болохгүй юм. Дэмий л сэтгэл давчдуулсан хэрэг болж хоцорлоо.

-Тэр хашир, хичнээн тэсвэртэй чөтгөр гэж санана. “Хурандаа” та бодооч, Вангийн сүмийн хурандаа Кени-гэс Ван Ань-чуэнийн хэргийн талаар ирүүлсэн илтгэлийг санаж байна уу?

-Санаж байна. Ёстой л нэг зовлонд дөжирсөн хүн.

-Тэгээд Ван Ань-чуэн хэдийд буцах нь вэ?

-Өнөөдөр буцах бололтой.

-Тэгвэл ноён “хурандаа” та, Вангийн сүмийн хурандаа Кени-д миний нэрээр тодорхой шифр явуул. Энэ хэргийн талаар долоо хоног бүр надад тогтмол илтгэж бай! гэж бичээрэй. Тэгэхдээ Ван Ань-чуэн чинь коммунист намын Бээжингийн төлөөлөгч мөн юм уу? Харийн тагнуул л болж таарах буй. Түүнийг судал! Чан Чунь, Цагаан хотоор коммунист намын төлөөлөгч гэж энд тэндгүй зар шуугиан дэгдээгээд биднийг мэхэлж байж ч болно гэдгийг онцлон анхаарч ажилла гэж дурдаарай.

-Мэдлээ “генерал” аа!

 

ТАЛД

 

-Та нар гартаа амьд зэвсэгтэй хүмүүс, сайн зохион байгуулж чадвал тэр амьд толинд чинь хүний оюун сэтгэл цөм харагдана. Партизаны дайралт, гадаад орны тагнуул газар сайгүй хөндлөн гулд хэрж, коммунистуудын толгой өндийж байгаа ийм бэрх үед манай тагнуулын ажил улам хүчтэй байх хэрэгтэй.

Өнөөдөр бид Хянган ерөнхий мужийн өргөн их нутгийг тагнуулаар дүүргэж, Хандгайтын уулнаас Халхын гол хүртэлх хилийн зурвас газраар гадаад тагнуулын ажлыг хариуцаж байна гээд хурандаа Кени нүднийхээ шилийг засаад цугларагсдын дундуур нааш цааш алхлахад тасалгаанд нам гүм, сурвалжлагчдын тэмдэглэлийн цаас шажигнахаас өөр чимээ үл гарна.

-Энэ том үүргийг биелүүлэхэд та бүгд сайн ажиллаж ирсэн. Одоо ч улам шургуу ажиллахыг нар ургах зүгийн тэнгэрлэг их эзэн шаардаж байна. 

Сурвалжлагчид та бүгдээс их амжилтыг хүсье гэж хурандаа үргэлжлүүлэн хэлэв.

Цугларагсад цөм хаалга руу харцгаав.

-Яаралтай шифр гэсээр шифрийн сурвалжлагч орж ирээд, хурандаад өгөв. Хурандаа шифрийг уншиж,

-Ажил бас л бүтэмжгүй хэвээрээ үлджээ. Ноён хошууч та энэ шифртэй танилцаач гээд “генерал” Та-гийн ирүүлсэн шифрийг Ма-д өгөв. Хошууч Ма уншиж байснаа,

-Энэ чинь юу гэнэ ээ? “…Тавьсан дагагч алагдсан Ван Ань-чуэнийг сэжиглэх баримт гараагүй, баримтжуулах зүйлийг бие хүнээр явуулна” гэнэ үү? Тэнд бас балраа шив дээ гэв.

Дэндүү хэрэг шүү. Тэгээд наадах дээр чинь Ван Ань-чуэнд зээлээр бараа өгсөн гэж бичсэн байгаа биз гээд хурандаа шифрийг Ма-гаас эргүүлэн авч дахин уншив. Яриаг сонсч суугаа сурвалжлагчид бие бие рүүгээ харан, цөмийнх нь нүүрт гайхсан байдал тодров. Хурандаа урт амьсгаа аваад хараагаа алгуурхан дээшлүүлж,

-Сурвалжлагчид аа! Дуулав уу? Бид үнэхээр сэтгэл амар суух нөхцөлгүй, ийм ноцтой хэргүүдийг илрүүлэхэд бүх хүчээ тавьж коммунист намын Бээжингээс ирсэн төлөөлөгч “Ж”-ийг олж илрүүлэхийг чармайх хэрэгтэй. Хэн илрүүлж чадсанд нь их шан хүртээж, хэн олиггүй ажилласантай нь хатуу гараар үзнэ гэж мэдээрэй гээд хошууч Ма руу хандаж:

-Ноён хошууч та үлд, бусад нь тус тусынхаа үүргийг гүйцэтгэ гэв.

Сурвалжлагчдын цуглаан тарав.

-Ноён хурандаа минь Ван Ань-чуэн гэдэг чинь дарагддаггүй амьд чөтгөр юм даа гэж Ма-ыг хэлэхэд хурандаа,

-Баримт олж чадалгүй байсаар толгой дээрээ гаргаж орхилоо. Та өнөөх өвгөн Сун Шан-лин-г суллая гээд байсан юу болсон бэ? гэв.

-Суллаагүй л байна.

-Өнөө шөнө суллаж микрофон руугаа түлхэж орхи! Харин ар өвөрт нь юм тавьсны хэрэггүй.

-За тэгэхээр өнөөх Зо Лин-зе чинь яах вэ?

-Тэр байж л байг. Өөр хэрэг дээр ажиллуул, Ван Ань-чуэнийн талаар зохиосон энэ ажлынхаа тухай “генерал” Та-д тодорхой шифр явуулаарай.

-Мэдлээ, өөр юмгүй юу?

-Сууж бай! Би Фу Чуэнийг байцааж нэгийг дуулна. Эсвэл тонилгоно гээд хурандаа харилцуураа авч Фу Чуэнийг авчир гэж хорихын комендатад тушаав.

-Ээ дээ тун ястай мал юм. Ийм зөрүүд малуудыг дөрлөхөөс өөр яах вэ? гэж Ма-ийг хэлэхэд хурандаа,

-Дөрлөөд байхад чангараад байдаг гайхмаар зулбасага шүү дээ гэнэ.

Бие нь энд тэндгүй том хөх толбоор цоохортож, хавагнасан Фу Чуэн орж ирээд хөл дээрээ биеэ дааж ядан шүд зуун зогсоно.

Ширээн дээрх лонхтой архинаас хурандаа жүнзлэн уугаад,

-Эцсийн удаа хэлэх юм байвал хэл, хэрэв хэлэхгүй бол энэ цагаас хойш амьд явах завшаан олдохгүй гэж ширүүхэн асуув.

-Би хэлдгээ хэлсэн.

-Чи Бээжингээс ирсэн коммунист намын төлөөлөгч хэн болохыг хэл.

-Би тийм хүнийг танихгүй.

-Тийм буй чи түүний гараас ухуулах хуудас авч байхдаа нүдээ аньж байв уу?

-Би сохор биш шүү.

-Заавал хэл, хэрэв чамайг хэргээ чин үнэнээр нь өчвөл онцын их хишиг хүртээнэ. Гэвч чи үхэл хишиг хоёрын алины нь шилж авах вэ?

-Үхэл хэзээ хэнийг ч орхихгүй шүү дээ.

-Ээ чонын бэлтрэг гээд хурандаа шал дэвсэн хашгирч Фу Чуэнийг алгадав.

Фу Чуэн сандал дээрээс арай унасангүй,

-Май миний өчиг гээд хурандаагийн өөдөөс нулимахад хурандаа салганан чичирч, барьж байсан архитай жүнзээ Фу Чуэний нүүр рүү чулуудав.

Нимгэн жүнз бутран Фу Чуэний хавагнаж чинэрсэн хацрыг даган хар хүрэн цус урслаа.

-Наадах хүүрээ бушуу зайлуул. Цаазын талд аваачиж эрлэгийн элчид илгээ гэхэд сахиулын цагдаа Фу Чуэнийг хайр найргүй чирч гулдарсаар гарч одов.

-Харав уу? Хошууч аа!

-Горьгүй! Горьгүй, ийм жигтэйхэн малыг тонилгох л хэрэгтэй.

-Маргааш шөнийн хорин хоёр цагт цаазын талд аваачиж устга гэж хошууч та хорихын комендатад үүрэг өгөөд энэ ажлаа яаж гүйцэтгэсний нь комендантаар газар дээр нь шалгуулж илтгэлий нь аваарай.

 

Дүү минь юмнаас айж цочоо юу, яагаад царай нь жигтэйхэн байна. Эсвэлаюул гараа юу? гэж санасан Ван Ань-чуэн дөнгөж гэртээ орсон Төгсийг шалны доорхи нууц байр руугаа авч оров.

-Цаазлагдах болжээ гээд Төгс Ван Ань-чуэнийн мөрөнд нүүрээ наан эгшив.

-Хэн цаазлагдах гэж, аав уу?

-Сайн нөхөр минь, аав суллагдсан, тэгээд баярт энэ мэдээгээ танд түргэн хүргэе гэж бодоод сандран гүйж явтал замд хорихын цагдаа солонгос залуу дайралдаад Фу Чуэнийг маргаашийн хорин хоёр цагт цаазын талд хороох болсон гэж хэлэв.

-Дүү минь битгий уйл. Сэтгэлээ тайвшруул. Аавын суллагдсан нь их баяр. Фу Чуэнд аюул учрах болсон нь хэцүү байна. Гэвч Фу Чуэний амийг дайсны сумнаас зайлуулан авах аргыг сүвэгчилье. Дүү минь юу болоо вэ цөмийг яриач гэхэд Төгс,

-Хөөрхий тэр насан турш зовлон үзсээр дайсны гарт үрэгдэх болж гээд эхэр татан уйлахад Ван Ань-чуэн Төгсийн нулимсыг арчаад,

-Тэгээд цааш нь ярь, бүү тэвд гэв.

-“Хэрэв итгэвэл намайг хэрэглэ” гэж ахдаа хэлээрэй. Би Фу Чуэний нөхдийг нь танина гэж солонгос залуу хэлсэн шүү.

-Солонгос залуу бидэнд хоёрдахь удаагаа тус боллоо. Одоо Фу Чуэний амийг аварна гэхэд Төгсийн сэтгэл тайтгарч,

-Ах аа та тэгээд өөрөө явах гэж үү? Тэгвэл би явалцана шүү гэв.

-Дүү минь гэртээ бай, би явна. Харин солонгос залуугийн танина гээд байгаа тэр хүн Се-понз биш биз.

-Мөн мөн, ах та юмыг тун мартдаггүй хүн юмаа.

-Мартаж болохгүй тэр залуугийн нэр тэмцэгчийн нэр байснаас мартагдашгүй цээжлэгдсэн юм. Одоо солонгос залуу, Се-понз бид гурав Фу Чуэний амийг дайсны бууны амнаас булааж авахыг хичээнэ.

-Та, Фу Чуэнийг суллаад хаана байлгая гэж бодож байна.

-Се-понзынд, түүний туйпуу шатаах бааюуны нь дор нууц байр байгуулж тэнд байлгая.

-Цаг бага шүү дээ.

-Амжина. Пүүсийн өр нэхэмжлэгчийг Се-понзэд туслалцуулахаар илгээнэ.

-Тэгвэл амжина.

-Дүү чи маргааш өглөө эртхэн шиг нөхөдтэйгөө уулзаж шөнийн хорин цагт Вангийн сүмийн зүүн хаалганд бэлхэн байхыг хэл. Бид гурван талаасаа уулзаж яаж ажиллахаа ярилцаад хөдөлнө гэж хэлээрэй. Харин маргааш хамгийн түрүүнд Се-понзынд очоод Фу Чуэнийг тэнд байлгая гэсэн миний саналыг хэл. Би ч өр нэхэмжлэгчийг одоо явуулъя. Тэгэхээр дүү чи өр нэхэмжлэгчийг Се-понзтой танилцуулж өгөөд ирээрэй.

-Ахаа цөмийг гүйцэтгэж чадна.

-Аавыг сувилуулахаар түр хүн илгээе. Тэгээд аавын бие ямар байна.

-Аав барагтай, биед нь шархгүй газаргүй “Дайсны хараа төвлөрсөн энэхэн үед наашаа гүйгээд юу хийх вэ? Биеэ тэнхрүүлж пүүсийнхээ ажилд удахгүй орно. Уулзахад ч чөлөөтэй болно” гэж хэлээрэй гэсэн. Ер нь би үргэлж ирж байх юм хойно, аав та хоёр өдөр бүгд хамт байгаатай адил шүү дээ.

-Тийм ээ уулзах хэрэггүй, микрофоны тухай хэлсэн биз.

-Хэлсэн, хянамжтай соргог бай… гэж над захисан.

-Аав баригдаад, бид эрхтэн дутуу юм шиг байж билээ. Зорьсон хэрэгт маань дутагдаж байсан хүч ч дахин сэлбэгдэв. Аав маань баригдсан хэргийнхээ талаар надад хэлээрэй гэж юм ярив уу?

-Байцаалт тамлалт бүрдээ “Бээжингээс ирсэн коммунист намын төлөөлөгч “Ж” чинь Ван Су-хэнь пүүсийн Дун-жа Ван Ань-чуэн мөн биз гэдэг нэг л асуут тавиад тарчилган зовоож, айлган сүрдүүлж байсан. Гэвч би тэдэнд мэдэхгүй гэдэг ганц үгээс өөр үг хэлээгүй гэж аав ярилаа.

-Хатуужил, ухамсар гэгч тэмцэгчийн хүчин чадал! “Мөн лутаа! Аав хэдийд суллагдаж гэртээ харив?

-Өглөөний долоон цагт намайг шавар саравчиндаа дөнгөж ороод юмаа янзалж байхад харьсан.Тэгээд хувцасы нь сольж, шархы нь угааж, цай хоолы нь бэлтгэн байсаар танд даруй мэдэгдэж чадсангүй. Аав ч оройхон шиг яв гэсэн.

-Оройтож ирдэг нь зөв. Суллагдсан даруйд нь яарч ирсэн бол сэжиг өгөхөөс өөр олзгүй.

-Аав, алхам бүрээ ахаасаа асууж бай! Ах чинь бүгдийг зааж өгнө гэж надад захидаг юм. Ер нь олныг сурч байна.

-Дүү минь ганц надаас л сурч байна гэж намайг шүтдэг бол буруу, харин тэмцэгч олноосоо ч сурч байна шүү дээ. Дүү минь аавыгаа сайн асар, хэрэгтэй бүхнээ надаас авч бай. Биеэ сайн гамнаж түргэн тэнхэр гэж хэлээрэй.

-За за, харин хоол цайгий чинь би ирж хийнэ. Бусдын гараас ширхэг будаа ч идэх хэрэггүй гэж би хэлсэн шүү дээ.

 

*

Хоёр гар хүлээстэй Фу Чуэний араас хутган жадтай буу эгцлэн барьсан цаазын цагдаа дагаж, цагдаагийн зүүн талд тахир цагаан сэлэм санжуулан зүүж мөрөн дээрээ хүрз дамнасан цагдаагийн ахлах түрүүч зэрэгцэн алхалж амнаасаа янжуурын утаа савсуулан явав.

-Ийм саруулхан шөнө хээр талд явахад үнэхээр аятайхан шүү гэж цагдааг хэлэхэд ахлах түрүүч:

-Үнэхээр аятайхан, Токиодоо солонгос хүүхэн хүзүүдээд явж байвал бүр ч аятайхан гэж цагдаа, ахлах түрүүч хоёр алхам бүрдээ шалиг завхай юм ярьж хөхрөлдөн явна. Тэдний энэ яриа Фу Чуэнд жигтэй зэвүүн санагдаж байв.

Цэмцгэр хөх огторгуйд нүдэнд торолзох үүлгүй, сар эгц дээр хөөрч хүний сэтгэл хөдөлөм тунгалаг саруул шөнө байлаа.

Жигдхэн ургасан намрын гандмал тарианы алтан түрүү залхуувтархан найгаж орчин тойронд чимээ шуугиан ч үгүй, байгаль орчин нэг л хачин уйтгартай нам гүм байлаа. Хэдэн мөчийн дараа тусах үхлийн сумны өмнө туугдаж яваа Фу Чуэнд үзэгдэх юм бүхэн мэлтийн хөхөрсөн уйтгарт өнгөөр угтах шиг санагджээ.

Фу Чуэн ч алхсаар, хүрэх газар нь дөхөж урд одоогийн явдлууд сэтгэлд нь давхцан санагдаж ирэв.

Би ахархан энэ насандаа өнчрөл тамлал, зовлон зүдгүүрийг биеэрээ эдэлж, эрх чөлөө, эрдэм жаргалыг ч үзэлгүй, алтан дэлхийн тоосыг эцсийн удаа хөдөлгөж, амьсгалах бүлээн салхинд сүүлийн удаа соёрхогдож, атаат дайсны гарт өртсөн өшөөгий минь сайн нөхөд минь авна гэж бодон Фу Чуэн аясын салхийг шамдамгай амьсгалж алс тэртээг ширтэн харж явна.

Төгс… Би түүнд хайртай, гэсэн ч “хамт амьдаръя” гэж түүнд хэлж байгаагүй. Гэвч харийн дайсны харгах хорсол хөндөлсөхөөс болгоомжилж амьдрал хожимдох биш дээ яахав. Ирээдүйгээ тэсвэрлэж хүлээе” гэсэн хамаг нарийн нандин бүхнээ би түүндээ хэлээгүй зөвхөн дотроо хадгалж явсан гэж Фу Чуэн гансран бодно.

-Зогс гэж хашгираад түрүүч, Фу Чуэний гарын хүлгийг шалгаж, За яв гэв. Бас л баахан явлаа. Фу Чуэний амийг аврахаар Ван Ань-чуэн, Се-понз, солонгос залуу гурав шуудуунд биеэ далдлан нилээд хүлээжээ.

-Тэр ирж явна, та нар хараач гэж Солонгос залууг гараа сунган заахад Ван Ань-чуэн,

-Тийм байна гэв.

Нөхдөдөө зөвшөөрсний тэмдэг болгож Се-понз ч дохив.

-Хоёр гары нь хүлсэн нэг хүнд, зэвсэгтэй хоёр хүн элбэгдэнэ биз дээ.

-Бид ч гэсэн тэдэнд элбэгдэнэ гэж Се-понзыг хэлэхэд:

-Чухам үнэн гэж цөм хэлэв.

-Эд чухам хаагуур явах бол гэж Ван Ань-чуэнийг асуухад солонгос залуу,

-Энэ замаар ирнэ гэж дэргэдээсээ арваад метрийн зайтай байгаа замыг заав.

-Тэгвэл тэр явган гүүрийн хажууд хэвтэцгээе гээд Ван Ань-чуэнийг хөдлөхөд хоёр нөхөр нь дагаж сахлаг ургасан зүлгэн дээгүүр сэмхэн гулгаж байраа сольж хэвтэцгээв.

-Самбаа алдаж болохгүй, шаламгай хөдөл. Харин дайсны хүчийг чамлаж болохгүй. Гэвч шийдвэрлэх цагт хүчиндээ итгэх хэрэгтэй гэж Ван Ань-чуэнийг шивэгнэн хэлэхэд нөхөд нь:

-Мэдлээ гэцгээв.

-Аль вэ? Тамхи байна уу? Тамхи дуусчээ гэхэд цагдаа,

-Ахлах түрүүчээ би ч тамхи хүүхэн хоёрыг хэрэглэдэггүй хүн шүү гэв.

-Тамхи хэрэглэдэггүй нь үнэн гэж бодоход хүүхэн хэрэглэдэггүй гэдэг нь чиний зөвхөн үгний өнгөцхөн чимэг биз дээ гээд ахлах түрүүчийг тачигнатал инээхэд,

-Ганц ончий нь оллоо. Яалаа гэж би ертөнцийн жаргалаас чөлөөтэй байх вэ дээ гээд цагдаа түрүүч хоёр инээлдсээр…

-Хөдлөх цаг болсон шүү. Би тэр горзгоры нь дөнгөж орхиё. Та хоёр нөгөөдөхий нь дайр, зэрэг хөдөлнө гэж Ван Ань-чуэн шивэгнэн тушаав.

Бос! гэсэн командаар гурван зэрэг дайрч Ван Ань-чуэн ахлах түрүүчийн хулхи руу нь дэлсэж нөхдийгөө харахад Се-понз солонгос залуу хоёр цагдааг хэзээний устгаад Фу Чуэний гарын хүлгийг тайлж байлаа.

Ван Ань-чуэн Фу Чуэний дэргэд очоод,

-Залуу минь эрх чөлөөгөө олох хувьтай ард түмнийхээ эгнээнд үүрд үлдлээ гэхэд;

-Гар чинь хүлгээс чөлөөлөгдөв. Сайн нөхөр минь одоо дэгдээд бай! гэж дуу цөөнтэй Се-понз нэмж хэлэв.

-Сайн хүүхэн Төгс чинь ч чамайгаа тэврэх азтай юм даа гээд солонгос залууг инээмсэглэхэд цөм инээлдлээ. Фу Чуэн ч инээв.

-Хөгжилтэй залуучууд минь энэ хүүрүүдийг янзалж орхиё гээд Ван Ань-чуэн ухасхийжээ.

Хэдхэн минутын дараа чийгт бороо шороо нүхний амсар дээгүүр хальж овгор булш боллоо.

Инээж байгаа нь ч хүртэл ахтай минь адил юм даа гэж Ван Ань-чуэнийг харж суусан Фу Чуэн “анх баригдаад туугдаж явахдаа май сарын нэгний өдөр Хянганы гудамжинд дайралдсан, бас шоронд сүмбээр жанчуулж байхы нь нэг харсан одоо гурав дахь боллоо гэж бодож суув.

-Залуус минь хөдөлцгөөе, та нар миний араас дага! гээд Ван Ань-чуэнийг голын ус руу ороход нөхөд дагалдан, эд ул мөрөө баллахын тулд Гүйлүүрийн голыг өгсөн тулж тоосго шатаах хэмхэрхий бааюуны зүг хөдлөв.

 

ЧАН ЧУНЫ МЭДЭЭ

 

Хар даран зүүдлэх шиг түгшсэн Төгсийн сэтгэлд Фу Чуэн салхин эсрэг зогсож “коммунистууд мандтугай! Империалист япон сөнөтүгэй” гэхэд нь цаазын цагдаа буугаа онилж, Ван ах нь нөхдийн хамт буун товч мултлах хормыг булаан амжиж эс эрсдэх хүнийг аварч байгаа мэт санагдана.

Хаалга гурав тогшлоо. Төгс ухасхийн босож хаалгаа нээх зуур Фу Чуэн минь яав гэж бодлоо.

Ван орж ирэн нууц байр руугаа хандахад Төгс ч даган орж, ахынхаа нүүр өөд бүлтэгнэн харав.

-Дүү минь цөм амжилттай бүтсэн гэхэд, хайрт хүнийхээ төлөө шаналан зовж, чухам яадаг болдоо гэдэг битүү шаналалд автагдсан Төгсийн сэтгэл сая уужирч царай нь шингэрээд,

-За яамай, ах аа! Ер нь хүн гэдэг түмэн зүйлийн юмыг бодож босгоод бас түүнийгээ устгаж чаддаг юм байна. Би мөн ч олныг бодож байлаа шүү.

-Дүү минь, ард түмний эрх чөлөө тэгш түгээмэл амьдралыгсэтгэх ариун сэтгэл гэдэг их үнэтэй. Гэвч хүний эрмэлзлийн дотор хааяа хийсвэр бодол төрдөг юм. Тэр хийсвэр бодлыг сэтгэлээсээ зайлуулан цэвэрлэж өөрчлөн шинэтгэж чаддаг байвал зохино. Жишээлэхэд сая Фу Чуэний нөхөд нь амь солилцох тэмцлийн тэр хэдэн агшинд үүргээ яаж гүйцэтгэсэн гэж санана. Бас Се-понз, өр нэхэмжлэгч хоёрын байгуулсан бааюуны дорхи нууц байр ямар тохитой болсон гэж бодно. Ингэхлээр үнэн хэргийн бодол ийм л үр дүнтэй байх ёстой.

-Нээрээ л “Арван хуруу тэгшгүй” гэгчээр юм бүхэн өөртөө зөрчилтэй байх юм. Тэгэхээр үнэн гэдэг чинь тэмцлээс л гарч ирдэг юм байна шүү. Тэгээд Фу Чуэний бие ямар байна.

-Фу Чуэн сэргэлэн залуу, түүний өмнө ард түмний төлөө цогтой тэмцэх шинэ алхам тавигджээ. Удахгүй өстөн дайсанд тамлуулсныхаа тооцоог авах цаг түүнд ирнэ гээд Ван Ань-чуэн хүлээн авагчийнхаа дэргэд сууж “би сонин… би сонин…” гэж дуудаад,

-За дүү минь цаас харандаагаа бэлтгэ гэв. Төгс харандаа барьж бичгийн ширээний ард тохитойхон суув.

-За бичээрэй гээд Ван Ань-чуэн,

-“Халуун Рашаан, бэхлэлтийн ерөнхий инженер хошууч генерал 7 дугаар сарын 30-нд 1 дүгээр вагоноор эндээс гарч 22 цагт Вангийн сүмд хүрнэ. Хамгаалагч нь ахмад… загасчийн тухай хэрэг дампуурсан… зорьсон хэргээ бүтээгээрэй… Таны үйлчлэгч, “хошууч” бид хоёр хэн хэнээ хардаж нүгэл хураавч эвлэнгүй байдаг, харин заримдаа би түүнийг ааглах гэдэг юм” гэж бичүүлэх журмаар хэлээд, Ван Ань-чуэн агшин зуур царай барайлган зогссоноо,

-За дүү минь бүгдийг бичсэн биз гэв.

-Бүгдийн бичсэн гэж Төгсийг хэлэхэд Ван Ань-чуэн Төгсийн бичсэнийг уншиж үзээд, хараагаа алгуурхан дээшлүүлж хөмсгөө зангидан,

-Шийдвэрлэх цаг тулгарсан үед дүү минь чухал үүрэг гүйцэтгэнэ гэв.

-Би эрх чөлөөний хэрэгт үргэлжийн бэлхэн хүн гээд Төгс босов.

Жирийн иргэн тэр дундаа охидын баатарлаг зориг ч ийм байгаа юм гэж санасан Ван Ань-чуэн Төгсийг бахархан хараад,

-Дүү минь амар, маргаашийн ажил их шүү гэхэд Төгс,

-Ах аа! Та ч гэсэн амраач, өдөржин пүүсийн ажил хийгээд, сая хичнээн хэцүүг бүтээгээд ирэв дээ гээд Ван Ань-чуэнийг өрөвдөнгүй харав.

-Энэ бүхнийг тэсвэрлэх хэрэгтэй. Зориг, ажил хоёроор тэнцүүхэн байвал түмэн зүдгүүрийг ч туулж чадна. Харин ийм чадал буй гэдэгтээ итгэдэг байвал таарна. Эдэд шунаг, ажилд бэрхшээнгүй хүнийг яаж хүн гэж тоолох вэ дээ.

-Ах аа! Хүн ер нь янз янзаар амьдрахыг хүснэ. Жишээ нь: Зо Ли-зе, бидний амьдрал эрмэлзэл эрс тэс зөрүү шүү дээ.

-Тийм ээ, өнгө мөнгө, нялганах бялдуучлах гэдэг гүтгэлэг, доромжлол, атаа хорслын үр хөрөнгө. Тэгэхээр Зо Ли-зег яаж хүн гэж тооцох вэ дээ.

“Ах та чухам ямар тухай хүн бэ? гэж асуучихъя” гэж бодсон хир нь Төгс,

-Ах минь амарцгаая гэж бодсоноосоо шал өөрөөр хэлэв.

-Ах нь амарна. Дүү минь амарч бай! гээд Ван Ань-чуэн “Би сонин… Би сонин…” гэж дахин дуудаж ямар нэгэн хүнтэй радиогоор харилцаж “8 дуаар сарын нэгний шөнө… дугаар тэмдэгт газар 24 цагт явган очно… Хос морь бэлтгэ… Хос морь бэлтгэ…” гэж нэвтрүүлээд цагаа харж,

-Бидэнд дөнгөж хоёрхон цагийн амралт үлджээ. Одоо унтацгаая гээд босоход Төгс,

-За гээд нууц байрын шат өөд авирав.

- Ван Ань-чуэн ороо засаж хэвтээд “…Харин заримдаа би ааглах гэдэг юм…” гэнээ. Мөн дөө. Эрхэм “хошууч” урт хэлээрээ өөрийгөө тушчих нь тэр! гэж бодлоо. Тэгээд шийдвэрлэх сүүлчийнхээ хүнд ажлын талаар бодолхийлж, би өөрийнхөө нэрээр цаазын цагдаагийн газраас Тун Лио хотод худалдааны хэргээр явах замын бичиг шийтгүүлж аваад өөрийнхөө оронд Фу Чуэнийг өр нэхэмжлэгчтэй хамт явуулж, гэгээн сүмийн станцаас буцаая. Би өөрөө Хянганы бэхлэлтийн төлөвлөгөөг авах ажлаа гүйцэтгээд замаасаа Вангийн сүмд ирж Фу Чуэнтэй хоёр талаасаа зэрэг уулзана. Харин Халуун Рашаанд Се-понз Төгс хоёрыг авч явна гэж бэхлэлтийн төлөвлөгөөг авах ажлынхаа тухай олон зүйлийг нарийвчлан бодов.

*

 

Төгс, бааюун дорхи нууц байранд орж дэнгийн бүдэгхэн гэрэлд агшин зуур зогсов.

Японы “Шинэ хүчнийг бэлтгэх сургуулийн залхаах танхимд” хичээллэж бие нь усан гувруу болсон Фу Чуэн цээжин талдаа өндөр ивүүр хийлгэж хагас налан бөх гэгч нь унтжээ.

Төгс зөөлөн алхалтаар Фу Чуэний дэргэд очоод түүний эцэнхий шаналалт царайг нулимс гүйлгэсэн нүдээр харж сөхрөн суугаад өнгөрсөн гуниг зовлон, ирээдүйнхээ талаархи бодлуудад автагдан, гары нь илбэнхэн байлаа.

-Чи, бид хоёр хүүхэд ахуйнхаа танхил наснаас ижилсэн дасаад хүсэл сэтгэлээ нууцалсаар амьдралынхаа сайхныг хүсэл төдий санадагсан. Ижилхэн эрмэлзэлтэй сайн нөхөд чинь чамайг үхлийн аюулаас суга татаж, чи ч идэр залуугийнхаа ид хавыг үзэх заяатай байжээ гэж үглэнхэн суугаа Төгс, Фу Чуэний гарыг өөр рүүгээ татаж халуун элгэндээ наав.

“Усанд умбаж, нэг гараараа аажуухан сэлсээр мяндаслаг зөөлөн юманд шургаад тааваараа хэвтэж байна” гэж Фу Чуэн зүүдлэн унтана.

Се-понзын эх туранхайвтар намхан авгай сэм орж ирээд олон хоногийн тамлалд тарчилсан Фу Чуэний амсхийн унтаж байгаа, түүний хажууд их хүндэтгэлээр сөгдөж эмгэнэлт шаналангуй байдлаа хайрынхаа нулимсаар илчлэнхэн суугаа Төгсийг хараад өөрийн эрхгүй зог тусав.

Эх, гөлрөн харсаар хоёр залуугийн хайрын сэтгэлд аяндаа татагдаж Төгсийн эх хорчин бүсгүй Тогосын аймшигт үхлийг санаж, тэр нь бүр үзэгдэх шиг болон нүдээ алгуурхан анив. Фу Чуэн хөлөө зугуухан атийлгаад яраглаж байснаа шарх нь хөндөгдсөн бололтой давхийн цочив. Төгс өндийж,

-Фу Чуэн! Би ирээд байна гэж элбэрхүү зөөлөн дуугарав. Цочиж сэрээд нойрмоглон буй Фу Чуэн дэнгийн гэрэлд нүдээ дасгаж ядан анивалзаж Төгсийг харан зүрхэнд нь гал шатаж, нүдэнд нь цахилгаан харвах шиг болж, цонхигор нүүрэнд нь инэмсэглэлийн үрчлээ тодров.

-Бие чинь ямар байна вэ? гэжТөгсийг асуухад Фу Чуэн,

-Санаснаас гайгүй, өнгөрсөн шөнөөс үе үе овоо унтлаа гэв.

Төгс эх өөд эргэн хараад,

-Ээж минь! Энд суугаач дээ гэхэд, эх сая нүдээ нээж Төгсийн дэргэд очоод барьж ирсэн тавагтай шөлөө Төгсөд өгөв.

Төгс шөлнөөс Фун Чуэний аманд халбагадан өгөнгүүт

-Ван Ань-чуэн ах, аав хоёр өгүүлсэн юм гээд сандал дээр тавьсан хайрцагтай боов, чихрийг заав.

-Аль вэ? Цөмөөс амсана. Аав суллагдаа юу?

-Аав суллагдсан, Се-понз сахиж байгаа,

-За яамай гэж Фу Чуэн хэлэхэд,

-Эвий минь дээ! Бид ч хүүхдээ л гэж яваад дүүрдэг улс, ээж нь одоо танайх руу явна, аавдаа бүү зов. Харин наадахыгаа сувилж үз! Ван Ань-чуэн гэдэг баян чинь зайлуул буянтай ч амьтан хөөрхий, мөн ч эрээгүй, хүнд тусч хүн билээ гэж эх хөвөрсөн урт яриа дэлгэж эхлэв.

-Эцэг эхийн тусыг хариулах, түүний дотроос ахын ачийг эгнэгт мартахгүй гэж Төгсийг хэлэхэд Фу Чуэн,

-Тиймээ! Ах намайг суллахтайгаа зэрэг “Залуу минь эрх чөлөөгөө олох хувьтай ард түмнийхээ эгнээнд үлдлээ!” гэсэн. Энэ үгэнд нь үнэнч байж ард нийтийнхээ төлөө амь биеэ зориулбал Ван Ань-чуэн ахын ачийг хариулах нь тэр гэв.

-За ээж нь явъя, дараа сайн ярьцгаая. Миний хүүхдүүд одоо алзахгүй, халуун тогоонд цай буй гээд эх гарлаа.

-Би чамдаа яаж туслах вэ? гэж Төгсийг асуухад,

-Би чамаас чин хайрын элбэрлийг л хүснэ. Ингэж чамтайгаа учирсан нь надад амьдрах шинэ жигүүр боллоо гэж хэлж байгаа Фу Чуэн “сайн хүүхэн Төгс чинь чамайг тэврэх азтай юм даа” гэж солонгос залуу цаазын талд надад хэлж билээ гэж санав.

-Хүнд ганц зүрх л цохилно. Тэр ганц зүрхэндээ сэтгэлт хүнийхээ хайрыг шингээвэл хос биш ч гэсэн хоёрын дайтай цохидгийг түр хагацсан үедээ л бүр мэдлээ гэж Төгсийг сэтгэл хөдлөн хэлэхэд Фу Чуэн,

-Хайр гэдэг ерөөлийн төдий биш, харин бүр бидний амьдрал жаргалынх болохоор чи бид хоёрын хайрыг шингээсэн, лугших зүрх надад ч, чамд ч ганц л цээжинд шүү дээ!

-За чи минь унтдаа ядарчихлаа гэхэд, ах өвгөн хоёрын өгсөн амттанаас идэж байгаа Фу Чуэн,

-Хайры минь булаасан та бүгдийн юм болоод ч тэр үү? Амт нь ч сайхан, амархан ч цадчих шиг гээд удаан ярьсандаа тамирдан, амьсгаагаа уртаар авч нүдээ аньсхийв.

-Унтаж амар даа чи минь! гээд Төгс, Фу Чуэний хучлагыг засав.

-Хайрт минь! миний төлөө чармайж байсны чинь би Се-понзоос дуулсан гэж Фу Чуэнийг хэлэхэд Төгс,

-Хүнд амьдрал ганц л байдгаараа олдошгүй нандин юм. Хэрэв чи дайсны ятгалагаар надаас хагацсан бол би гашуун зовлонд унах байсан гээд Төгс Фу Чуэнийг дөлгөөн харцаар харав.

-Хүн хүнээ доромжлох ёс орчлонгоос зайлаасай. Хүний хайр янаглал, энх үйлсэд цэцэглэг гээд олон хоног нойр хоолгүй зүдэрч, шархалталаа нүдүүлсэн Фу Чуэний бие хэдий эмзэглэвч хамаг хүсэл нь биелэж сэтгэл нь тайтгарсандаа төдий л удалгүй унтлаа.

Чин-жуны хандмал, хорт уусмалтай керосин хорын хордлого, шархны халуунд омголтож хагарсан уруулаа байн байн татвалзуулан унтаж байгаа Фу Чуэнийг Төгс ширтсээр сэтгэл уужирч үүрэглэн үүрэглэсээр амтат нойронд автагдан Фу Чуэний өндөр дэрэн дээр налан унтлаа.

Се-понз орж ирээд дэнгийн бүдэгхэн гэрэлд нам гүм унтаж байгаа Фу Чуэн Төгс хоёрыг харан, “Хайр энэ хоёрт хишгээ хайрлажээ. Амьдарч яваа насандаа бие биеийнхээ бүлээн амьгалд амтат нойрын сайхныг амслаа” гэж бодов.

*

 

-Таныг урьсан явдал бол Тун Лио хотод байдаг өөрийнхөө өвчтэй дүүг авчруулах хувийн гуйлттай юмсан. Танай пүүсийн эрхэм Ван Ань-чуэнийг явах нь гэж ахмад И-гээс дуулаад хуучин танил танаар дамжуулж хүсье гэж бодлоо гээд олон жил тагнуулын ажил эрхэлсэн хурандаа Кени намуухан асуув.

-Бололгүй яахав. Манай Ван Ань-чуэн ч хүнд тэр зэргийн тус хийх хүн гэж эзэн Ва хэлэхэд хурандаа,

-Уул нь тээр болоод байхаар хүнд өвчтэй хүн биш, гэвч сайн хүн түшиж ирэхгүй бол замдаа үгдэрч, бие нь муудах болов уу? гэж санасан юм.

-Энэ тухай эрхэм ноён та надад шууд итгэ

-Итгэе, эрхэм Ва минь, замын зардлыг надаас ав.

-Ноён минь, амгалан бай! Зардал сүйтгэл гэж сандрах хэрэггүй, би түүгээрээ янзалж орхиё гээд Ва-ы босоход хурандаа Кени,

-Та их тус боллоо гээд Ван Сун-хэнь пүүсийн эзэн Ва-ыг тасалгаанаасаа үдэж “Ван Ань-чуэнийг буцаж ирэх замыг хяналтдаа авч чадах болсондоо баярлаж хошууч Ма-д энэ амжилтын тухай хэлэхээр тасалгааны нь үүдийг татах гээд бариулаас нь барьтал өөдөөс нь Ма гэнэт түлхэхэд хурандаа цочин гэдэргээ ухраад,

-Золтой хуруугий минь тулгачихсангүй гэхэд Ма,

-Өршөөгөөрэй ноён минь! Яаралтай хэрэг дэгдээд байна би сая…

-За за яахав гэж Ма-ын үгийг таслаад Кени шууд тасалгаа руу нь зөрж орлоо.

-“Эндээс Ван Сун-хэнь пүүсийн Дун-жа Ван Ань-чуэн худалдааны хэргээр очно, түүгээрээ итгэлтэй хүн бэлтгэж миний дүү гэдэг нэрээр өвчтэй хүн болгож Ван Ань-чуэнийг буцахад нь дагуулж тавина уу? Тэгэхээр гол нь тагнах биш шууд харгалзаж ирэх үүрэг өгөөрэй. Харин тэнд нь тагнах ажил зохиохыг эрхэм дэд хурандаад найдна” гээд миний нэрээр яаралтай шифр явуул гэхэд Ма,

-За одоохон явуулъя. Харин нэг яаралтай хэрэг…

-За за ямар хэрэг дэгдэж орхив. Яриач түргэн,

-Би дөнгөж сая хорихын комендантаас онцын аюултай илтгэл авлаа, ажил бүр замбараа намбаагаа алджээ. Өнөөх…

-За тэгээд оршил хэлээд байх юу байх вэ? Хэргий нь ярь!

-Урьд шөнө өнөөх Фу Чуэнийг цаазын талд хороохоор авч явсан манай хоёр хүн алагдчихсан байна гэнэ.

-Юу гэнээ, тэр чинь ямар аюултай юм, тэгээд газар дээр нь шалгасан юм уу?

-Комендант биеэрээ шалгасан байна.

-Үгүй ер Фу Чуэн амь зулбаж манай цагдаа, ахлах түрүүч хоёрын хүүр үлдлээ гэж үү?

-Тийм ээ.

-Эрэлч нохой тавьж уу?

-Тавьсан нохой нь Гүйлүүрийн голын эрэгт тулж очоод зогсчихсон юм байхаа.

-Ийм ч урагшгүй юм байх гэж дээ гээд хурандаа нүднийхээ шилийг засаад хэсэг бодлого болсноо хошууч та одоохон хотынхныг цөмий нь нэгжих хэсгүүдийг гарга, тэгээд замын дагуу харуулууд тавь, сурвалжлагч нарыг цаг хязгааргүй суулгаж байцаалт хийлгэж, тагнуулуудаа шуурхайхан шиг ажиллуул, мэдэв үү! гэхэд Ма,

-Мэдлээ гүйцэтгэе гэв.

-Хошууч та юуны өмнө наадах шифрээ явуул. Харин тогооч Сун Шан-ли-г хүчтэй тагна, тэгээд энэ өгсөн үүргүүдийг яаж гүйцэтгэснээ надад илтгээрэй гээд хурандаа Кени, Ма-гийн тасалгаанаас гарав.

 

ШИЙДВЭРЛЭХ ЦАГ

 

-“Амьд явбал алтан аягаар ус ууна”. Нэгэнт мэнд учирсан хойно бидний зол болж дайсан өөрсдийнхөө урагшгүй үйлдээ таварцаглах цаг ирлээ! гээд өвгөн Сун Шан-ли Ван хүүгээ тэврэхэд дайсны гүтгэлэгээр хагацан салж байсан аав ах хоёрынхоо халуун дотно уулзалтыг Төгс бүсгүй бахдан харж сэтгэл хөөрөн сууна.

-Би таны байдлыг дүүгээс өдөр бүр сонсож байсан. Одоо санасан хэрэг бүтэх биз. Ийм үед аав та эндэх ажлаа хариуцаж нууц байраа хамгаалж үлд гээд Ван-г босоход өвгөн,

-Эндэхдээ бүү зов. Миний хүүхдүүд зорьсон хэргээ бүтээ. Харин охин минь Се-понзтой галт тэрэгний буудалд уулзах болзоот цаг чинь боллоо. Хянамгай сайн ажиллаарай гэв.

-Аав минь зоволтгүй. Бид амжуулж болох буй. Би явлаа гээд Төгс гарлаа.

-Ван хүү! Фу Чуэн та хоёрын эргэж ирэх цаг цөм цэгцэрсэн үү?

-Цэгцэрсэн аав аа. Харин та Зо Ли-зе-гийн тухай дүүгээс сонссон уу?

-Сонссон, тэд биднээс дахин юу ч олж дуулахгүй. Тэр үү! Бидний хэн нэгэнд халдан довтолж чадах мугуй чоно гэж мэдээрэй. Ингэхэд хүү чи үдэш орой сэрэмжтэй яваарай.

-Аав минь ч хичээгээрэй. Намайг эзэнгүйд бүүр ч хичээгээрэй! Одоо цаг оройтлоо явахад бэлтгэе.

-Сайн явж санасандаа хүрээрэй гээд өвгөн нууц байрнаас гарав.

Ван ч нууц байрнаасаа гарч ирээд авч явах юмаа эмхэлнэ.

-Би явахад бэлэн боллоо гээд пүүсийн өр нэхэмжлэгч орж ирлээ.

-За явъя, энэ савыг бариад яваач гээд хоёул галт тэрэгний буудалд очихоор гарчээ.

Өр нэхэмжлэгч Ван хоёр галт тэрэгний буудал дээр салж, өр нэхэмжлэгч Чан Чуны галт тэрэгний зөрлөгийг хүлээж байсан Тун Лио хотын галт тэргэнд Цу Чуантай хамт суулаа. Галт тэрэг ч хөдөлж гагцхүү Чан Чуны суудалд суух хүмүүс бужигнана. Эдний дунд Ван Ань-чуэн үзэгдэнэ.

Ван эрхмээс мөчийн төдий хождож ирсэн Төгс ахыгаа бараадасхийж нэг гэсэн номертой вагоны шат өөд авирна. Галт тэрэг хөдөллөө. Нэг номерын үүдэн бариулаас явуут шүүрсэн Се-понз-ыг вагоны дагалдагч өөд татан авахад Се-понз,

-Энд орж болох уу? гэж тэвдэнгүй асуув.

-Болохгүй гээд түлхчихэлтэй биш, орзнож бай гэж дагалдагч хүүхний ширүүн хэлэхэд мань залуу шалбалзан орчив.

Ван нүүр татвалзуулан нүд, сөлийлгөж нэгэн купэйн үүдийг татахад дагалдагч хүүхэн битүүхэн ажиж, хөөрхий энэ хүн ухаан солиу болов уу гэж боджээ.

-Сайн байна уу? гээд Се-понз Ван залуугийн орсон купэйнд орж суудал эзлэн хэн хэнээ танихгүй юм шиг хэсэг суулаа.

Галт тэрэг хүнд биеэ дааж ядах мэт уухилж байснаа хурд нэмнэ.

-Төгс хаана суусан бэ?

-Бидний барууны баруунд суусан байх ёстой.

-Сууж амжсан уу?

-Шат өөд гарч үзэгдсэн.

-Нүдэн холбоо тасарч болохгүй. Ингэсгээд зүүн хаалгын тэнд бай. Дохио анзаараарай!

-За гэж Се-Понз Ван хоёр шивнэн ярьж амжив.

Галт тэрэг нилээд явж хэд хэдэн зогсоол өнгөрөхөд суусан хүмүүсийн зарим нь нарийн гудамнаа гарч энэ тэрийг хүүрнэнэ.

-Авгай та хаа хүрэх вэ? гэж Ван Ань-чуэн үл таних шувуун хөлт авгайгаас асуухад,

-Бай лань хүрнэ гээд авгай нүүр татвагануур, нүд сөлөр Вангаас зайлсхийн, хана түшиж тойвтой нь аргагүй алхан өрөө рүүгээ орлоо.

Ван гудмаар нааш цааш алхаж хүн хүнийг нүд нууварлан ажиж, өөрөөсөө холгүй зогсож буй нүдэндээ хар шил зүүсэн хижээлхэн генерал, бас нэг залуу ахмадыг харлаа.

Эрхэм генерал ч бэхлэлтийн ерөнхий инженер мөн. Чан Чуны холбоо дэслэгч “А”-гаас авсан зургийн эзэн яг мөн. Энэ бид нар өнөө оройнхоо алхаа гишгээг тооцно шүү дээ гэж бодоход бүр ч таньдаг хүн шиг харагдаж сэтгэл нь хөдөлжээ. Гэвч түүний том цол, өндөр тушаалд нь биш, бэхлэлтийн ерөнхий инженер учраас Ван Ань-чуэнд аятайхан санагдсан хэрэг!

Генерал босоод замд нойр нь ханасан бололтой нааш цааш алхаж хүмүүсийн царайг ээлжлэн харж явав.

Энэ вагоныхан Ван Ань-чуэнийн нүүрээ татгануулж, үе үе нүдээ улам улам анивчин суугааг харж бие бие рүүгээ сэмхэн харцгаана.

Инженерийн дэргэд сууж байсан япон цэргийн ахмад, Төгсийн дэргэд очиж суугаад Төгсөөс элдвийн юм асууж тэвчээргүй шалиг санаагаар үг өдөөж байв.

-Эрхэм ээ, хөзөр тоглодог уу? гэж сөлөрхөн нүдтэй залуухан япон офицер, Ван Ань-чуэнд хүссэн байдалтай хэлэхэд,

-Мө Жиан… Хамаг хөрөнгий минь авчихсан золиг чинь… Үлдсэний нь цаад муу тасалгаа чинь авчихсан, луйварчин чамайг гээд купэй рүү зааж тачигнатал инээгээд нааш цааш хялалзан харж байснаа,

-Би хөзөр мэддэггүй, харин шатартай сан бол тантай хэд нүүх юмсан гээд Ван Ань-чуэн нүдээ нэг их томруулаад байн байн анивчихад “Энэ чинь солиотой хүн байна шүү дээ. Лав мөрийтэй тоглоомд хөрөнгөө сүйтгээд түүнээсээ болж галзуурсан биз! Хэрэггүй ч тоглоё гэлээ” гэж бодсон япон офицер суудал дээрээ займран ухасхийгээд хараагаа өөр тийш нь хандуулав.

Энэ ярианы сүүлчийг генерал сонсоод,

-Шатар байдаг сан бол би ч буцахгүй л хүн дээ гэж энэ ярианд сүрхий оролцонгуй хэлсэн хир нь Ван Ань-чуэн рүү харалгүй хэллээ. Үнэндээ ч генерал шатар тоглохдоо дуртай хүн байжээ. Гэтэл Ван Ань-чуэн генералын үгийг тосгуулан авч,

-Тэгвэл та бид хоёр дундаа шатрын хөлөг тавиад бие биенийхээ нүүдэл рүү гэтэж суувал таарах байжээ. Гэвч…

-Гэвч байхгүй нь хясчээ гэж инженер, Ван Ань-чуэний үгийг таслан хэлээд, ээ дээ мөн болхи амьтан, бас шатар тоглох гэнэ. Тэгвэл ч дэврэх байх аа. Ядахдаа “муухайд улцан нэмэр” гэгчээр мэдрэлийн өвчтэй юм байна шүү дээ гэж бодов.

Зүүн хойт буланд үүдэн тушаа, хэнтэй ч ярихыг хүсдэггүй Се-Понз дуугүй л сууж явна.

-Яршиг даа гээд инээж байгаа Төгс ахмадад нэг л жигтэй санагдаж түүний эвлэгхэн хөөрхөн аашилж хөмсгөө өргөөд нүдээ талимааруулахы нь ширтэж сэтгэлд багтамгүй ганган сайхны санаашралд өөрийн мэдэлгүй автаж, Төгсийн инээх тутамд үл мэдэгдэм хонхойж буй завьж ч хирийн хүнд баймгүй санагдана. Харин энэ хүүхэн ийм сайхан төрөлх нүүрээ юунд оо будгаар гутаагаа вэ! Ер нь хүүхнүүд ийм л өнгөн заслалын хөнгөн нимгэнд дуртай алиг шалиг амьтад хойно гэж генералын хамгаалагч ахмад бодлоо.

Инженер өөрийн хамгаалагчийг нүднийхээ булангаар хааяа тоомсоргүй хялайн, бага залуудаа шалиглаж үзээгүй юм шиг л ярваганана.

Галт тэрэгний хурд саагдаж Дэлттэйн давааны өгсүүр өөд авирлаа.

-Чан Чунгаас Гэгээн сүмийн өртөөнд иртэл унтсаар нойр хулжжээ! гээдинженер дээш харах нь энэ үгээ чухам хэнд хэлж байгаа нь мэдэгдсэнгүй.

-Унталгүй хэвтэх түвэгтэй гээд Ван худалдаачныг үг тосоход инженер эрхэм генерал,

-Залууд унтаж л байвал хоол байсан сан. Одоо ч хэвтэхээр сүүж чилээд бие хөшчих юм гэв.

-Настангууд цөм тэгж ярьдаг юм. Аргагүй гээд Ван босч хошууч генералын дэргэдүүр нааш цааш алхах даа, эрхэмсэг генерал овоо насалжээ. Гэвч энэ хүний амьдрал үхэл хоёрын зайнд чухам хэдэн алхам буй бол! Хүн юмсан хойно амьд явбал зүгээр сэн дээ. Гэлээ ч ертөнцийн хүнээс зөндөөнийг булшлаад дахин булшлах гэж яваа үхлийн цайз хэрмийн эзэн шүү дээ! Одоо ээлж иржээ гэж бодож яваа Ван генералын алхам бүрийг ажиж өөд сөөргөө зөрөлцөнө.

Галт тэрэгний ергөсөн доргионд залхуу нь хүрсэн хүмүүс тус тусынхаа тасалгаа руу орцгоожээ.

-Та манайд айлчлаач гээд Төгс залуу ахмадад хүсэнгүй хэлээд тасалгаандаа орлоо.

Төгсийн тормолзсон нүдний ирмэлт ахмадын хүслийг гижигдэн, зүрх нь лүг лүг цохилон “би энэ хүүхнийд оръё” гэж асуугаагүй ч генерал өөдөө гуйсан царай үзүүлээд хүүхний өрөөнд орчив.

Генерал ахмадын орохыг харсан уу үгүй юү гудманд алхана. Энд зөвхөн Ван Ань-чуэн инженер хоёр үлджээ. Харин Се-Понз л хоёр вагоны уулзуур үүдэнд эвшээлгэн зогсоно.

Ван цагаа нууцхан харж, болзоот цаг өнгөрчээ. Энэ эрхмийг авч буух газраасаа ч хэтэрлээ гэж бодоод инженерийн өөг харна. Инженер шал руу тонгойж халааснаас алчуур гаргаж амаа арчаад купэй рүүгээ алхав.

-Аль вэ та цагаа хараач гээд Ван-г долилзон ойртоход инженер өөдөөс нь аягүйцэн харснаа бугуйнхаа цаг руу харах зуур залуу Ван инженерийн гүрээ рүү чичих мэт болов. Чичүүлсэн тэрээр дороо муужран Се Понз ч ухасхийн тэвэрч галт тэрэгнээс үсрэн буув. Үүд нээсэн Ван ч буусан хоёрын араас үсэрчээ.

*

Зуны сүүл сарын эцэс. Энэ шөнө нэн харанхуй.

Ван Ань-чуэнээс Хянганы их бэхлэлтийн төлөвлөгөөг хүлээж авахаар ирсэн хоёр нөхөд болзсон газраа ирээд удтал хүлээв.

-Ямар нэгэн саад орчив уу? Ийм олон цагаар хоцромгүй юмсан,

-Төөрч орхиогүй байгаа!

-Хятадын аль ч нутгийн шороог үзээд тэндхийнх байна гэхээр болсон хүн сэн.

-Тэр бүртгэнэдэг юу вэ?

-Хэвт гэж хүлээсэн нөхөд ярилцана.

Уулийн яхир дуун сонсдоход дохио таньсан нөхөд хариу дохио өглөө.

Хагас жилийн турш нүүр учраагүй нөхөд бие биеэ тэврэн үнсэлцэж гараа чанга атгалцав.

-Дорно зүгт дайны гал шатааж байсан японы түрэмгийлэх дайны Хянганы их бэхлэлтийн төлөвлөгөөг олж авлаа гэж инженерээс олзолсон бэхлэлтийн төлөвлөгөөг нөхдөдөө өгөөд,

-Одоо та нөхөд буцаж холбоогоо түргэн барь! Замдаа хянуур яваарай гэж Ван Ань-чуэнийг хэлэхэд,

-Мэдлээ, нөхөр ахмад аа! гээд хоёр нөхөд нь номхон зогсов.

-Нөхөр ахмад аа, биднээс морьдоо хүлээж ав гэж ирсэн нөхдийн нэг нь хэлэв.

-Морьд хаана байна вэ?

-Энүүхэн дээр буй? гэхэд Ван Ань-чуэн,

-За очицгооё гээд дөрвүүлээ зэрэгцэн алхлаа.

-Би та нарыг болзсон цагаасаа хожимдохоор зовлоо шүү гэж нөхөд нь хэлэв.

-Бэхлэлтийн инженер ер хөдөлдөггүй шүү, тэгээд хөдлөхий нь хүлээсээр та нарыг баахан хүлээлгэж орхижээ.

-Тэгээд инженерийг яасан бэ?

-Инженерийг бид галт тэрэгний явуут дунд буулгаж аваад хээр учры нь олж орхисон гэж хэлээд инженерийг чухам яаж устгасан, Вангийн сүмийн байдал ямар шүү байгаа зэргийг ярилцсаар яваад дөрвүүлээ унаандаа золгов.

Дуу цөөнтэй Се-Понз хэл мэддэггүй болохоор бүр ч дуугүй байв.

-Та хоёрт авчирсан морьд гээд нөхөд нь Ван Ань-чуэн, Се-Понз хоёрт нэг нэг морь заав.

Ван Ань-чуэн, хоёр морьдыг хүлээж аваад нөхөдтэйгөө салах ёс гүйцэтгэж бие биеэ тэвэрчээ.

-За та нар сонор сэрэмжтэй сайн яваарай гэж Ван Ань-чуэнийг хэлэхэд нөхөд нь:

-Та бүгд зовох хэрэггүй гээд мориндоо мордов.

Салхин зүүн хойноосоо үлээсээр л байв.

Ван Ань-чуэн Се-Понз хоёр Дэлттэйн давааны ар бэлээр Туурийн голын эргийг дагаж хөдлөв.

Се-Понз, Ван Ань-чуэн хоёр Туурийн голын эргийг дагаж голын хөндийн сугсарсан хиаган дундуур хэсэг алхуулан, сэнгэнэм жихүүн салхийг сөрөн хаа нэг бие бие өөдөө харж явахдаа зовлон гамшиг, хөгжил баясалтай хоёр өөр ертөнцөд амьдарч өнгөрүүлсэн балчир бага насныхаа учрал явдлыг бодож явжээ.

Ван Ань-чуэн цагаа хараад,

-Гэгээн сүмээс гарсан галт тэрэг Вангийн сүмд ирэхэд бид очсон байх ёстой шүү дээ гэхэд, Се-Понз,

-Галт тэрэг хэдэн цагт ирэх билээ гэв.

-Өглөөний найман цагт гээд Ван, Се-Понз хоёр яриагаа тасалж мурилзан харагдах замыг ширтэн нилээд хатируулав.

-Морьдынхоо амьсгааг даръя гээд Ван жолоо хумин явдал саав.

Төгс Төвсгийн сүмийн зогсоол дээр бууна. Одоо л буцах унаатайгаа золгож байгаа.

-Инженерээ алдчихсан ахмад ч чухам хоолойндоо хутгатай байгаа буй.

-Инженерийн тухай тагнуулын газарт хөөцөлдөж баршгүй хэрэг дэгдэв ээ.

-Тийм ээ. 

Үүрийн гэгээ алсаас цайран жихүүн жавар жиндүүлж эхлэв. Хоёр залуу довтолгосоор, уулын оройноо нар тусч Вангийн сүмийн өндөр яндант байшингууд үелзэн харагдлаа.

Ван, Се-Понз хоёр тоосго шатаах бааюуны ойролцоох жалганд бууж агшин амсхийв.

-Морьдоо яах вэ гэж Се-Понз асуув.

-Тавьж орхи, харин эмээлүүдээ нууц байранд хадгалаараай. Тэгээд Фу Чуэн та хоёр нууц байрандаа хэд хоно! Ер нь өнөө маргаашдаа гадуур гарсны хэрэггүй шүү гээд, Ван Ань-чуэн, Вангийн сүмийн баруун хаалгыг чиглэн алхав.

Ван Ань-чуэнийг хүлээж байсан пүүсийн өр нэхэмжлэгч угтаж ирээд,

Ажил амжсан уу? гэхэд Ван Ань-чуэн,

-Амжсан, Фу Чуэн хаана байна!

-Бид дөнгөж сая галт тэрэгнээс буулаа. Тэгээд Фу Чуэн, Гүйлүүрийн голын эргийг дагаж Се-Понзынд очихоор явсан.

-Бие нь гайгүй биз!

-Гайгүй.

-За яамай, харин Фу Чуэний үнэмлэх бичгийг надад өг.

-Май! Энэ байна, наадах үнэмлэх дээр чинь Гэгээн сүмийн цаазын цагдаагийнхны тэмдэглэл цөм бүрэн хийгдсэн шүү. Харин Фу Чуэний өмсч явсан хувцас гээд, өр нэхэмжлэгч ваадантай юм өгөв.

- Ван Ань-чуэн хувцсаа яаравчлан сольж паспортынхоо тэмдэглэл нэг бүрийг шалгаж үзээд хөдлөв.

Шин Ань-же гудамжаар өр нэхэмжлэгч, Ван Ань-чуэний баруун гар талаас нь сугадан түшиж явсаар пүүсийн хашаанд орж ирэхэд, Зо Ли-зе гарч дайралдаад,

-Иш, эрхэм эзэн минь бас яаж орхих нь энэ вэ? гэхэд Ван Ань-чуэн,

-Замдаа гэнэт халуураад Гэгээн сүмийн станцаас буцаж ирлээ гэв.

-Харьж хэвт, хэвт! гээд Зо Ли-зе, Ван Ань-чуэний зүүн талаас нь түшиж явав.

-Эрхэм Зо Ли-зе та, намайг ингээд буцаж ирлээ гэдгийг эзэн Ва-д хэлнэ үү?

-За гээд Зо Ли-зе эзний байр руу яаран алхав.

*

 

-Хурандаа Кени эхнэртэйгээ хөзөр тоглож жүнзтэй архи байн байн амтархан балгаж,

-За чи хар хүнтэй, цэцгийн тамгатайгаараа хожсон бол гэхэд эхнэр нь:

-Чи бууж өгч байгаа юм уу? гээд хөхрөв.

-Тийм ээ, эхнэр минь байна бууж өгөхөөс биш дээ хайрт минь гээд Кени хүнгэнэн инээнэ.

Хаалга ширүүн тогшлоо.

-Ямар хэрэг гараад бас хэн нь хэл ам таталж ирээ бол доо гэж үглэсээр Кени босч хаалганыхаа дэргэд очоод,

-За гэв.

Хошууч Ма орж ирээд,

-Яаралтай шифр ирээд байна гэв.

-Аль вэ, малгай гээд хурандаа Кени малгай авч өмсөөд Ма-ыг даган гарч,

-Юун тухай шифр вэ? гэж яаран асуув.

-Хянганы бэхлэлтийн ерөнхий инженер хорлогджээ.

-Нээрэн биз, яагаад тэр вэ?

-Чан Чунгаас рашаан руугаа буцаж яваад хорлогдож гэнэ.

-Үгүй ер! гээд хурандаагүйх гэж хэд харайснаа цээж бөхийлгөн уухилж түргэн алхсаар албанаа ирээд сандал дээр лагхийтэл сууж,

-Зүрх, зүрх гээд хэнхдэгээ дэлдэн хэсэг суув.

Ма уруул умалзуулан, ихээхэн эмгэнэсэн царай үзүүлэн сууна.

-Хэн алчих нь тэр вэ?

-Хэн болохы нь мэдээгүй л юм байна.

-Зайлуул, хайран амьтан. Харбины бэхлэлтийг яаж зовж бүтээв. Тэгээд рашааны бэхлэлт бариулж дуусгаад зэвсэг татахын хооронд, Тоогүй, тоогүй! Ма санаа алдав.

-Ван дунжаа бие нь муудаад Тун-лио хотод хүрэлгүй буцаж ирсэн гэдэг үнэн үү?

-Үнэн.

-Чи шалгасан уу, тэгээд,

-Шалгаж амжаагүй л байна гээд Ма босов.

-Суу суу! Тэр нохой л учиртай даа, замын нь үнэмлэхийг шалгаж үз. Миний бодлоор бол Тун Лио хотод явна гэж зар тарааж мэхлээд халуун Рашаан руу явж ийм хэрэг гаргасан байж болох юм. Үнэхээр Тун Лио хотод явсан бол үнэмлэх паспорт дээр нь шалгалтын тэмдэглэлүүд бүрэн байх ёстой. Тэгэхээр та түргэн шалгуулах арга хэмжээ ав. Шалгах хариуцлагатай хүн томилоод сайн үүрэг өгөөрэй. Ээ дээ, Ван Ань-чуэн “тагнуул” л болох нь шиг байна.

-Мэдлээ, харин сэжиг л гарвал бариад орж ирнэ биз дээ.

-Тэр ч яриа алга, тэгээд бусад сүсэгтэн хүмүүсийг хараандаа авч шалгая.

-Мэдлээ ноён хурандаа, цөмийг гүйцэтгэе гээд Ма-ыг босоход хурандаа Кени,

-Бүхэл зунжин, намаржин зохиосон ажлын маань үр дүн эцэстээ ингэж нурахад хүрэх байжээ. Ер нь манай ажил чигээ алдаад л луужингүй хүн төөрсөн юм шиг болжээ. Хамаг ажил Зо Ли-зе-гээс боллоо. Харин микрофоноо сэжигтэй тавьж гаргасан алдаагаа та мэдэж авав уу? гэж Ма-гаас уцаарлан асуухад Ма хариу хэлэлгүй дуугүй зогссоор байв.

 

НАЙМДУГААР САРЫН АРВАН

 

“Фашист японыг дарах их хэрэгт амь хайргүй явж гавьяа байгуулсанд чинь баяр хүргэе… Өнөөдөр зөвлөлтийн чөлөөлөх арми Хянганы бэхлэлтийн чиглэл өөд хөдлөв. Монголын арми өмнө зүгт ариун гал нээсэн энэ өдөрт та бүхэн үлэмжийн үйл бүтээлээ” гэсэн шифрийг Ван нууц байрныхаа станцаар хүлээн авч Төгст уншиж өгөхөд бүсгүйн сэтгэл цаглашгүй хөдөлж,

-Ах аа! Та чухам хэн бэ? гэж асуучихсанаа баахан зовсхийж царай улайлгав.

-Ах нь жирийн иргэн. За нууц байрныхаа станцыг хэрэгцээнээс гаргая. Баримт бичгүүдээ устга. Тэгээд эндээс түргэн зайлж тоосго шатаах бааюунд байраа шилжүүлнэ гэж эрс хэлэхэд Төгс,

-Мэдлээ гэв.

Төгс шалын доохи нууц байрнаас бичиг баримт зөөж, Ван ч нямбайлан шатаагаад зуухныхаа амыг хамхитал хүн харж буй Төгс,

-Ахаа цагдаа гэж Ван Ань-чуэний чихэнд шивнэв. 

-Дүү минь нууц байр руугаа! гэж ахын өгүүлэх сачуу Төгс шалын дор агшнаа орчив.

Ван эрхэм нүднийхээ шилийг зүүж, ханзан дээрээ завилан суугаад ширээн дээрх данс харааг дэлгэн сампин цохиж гарлаа.

Цагдаа пүүсийн өр нэхэмжлэгчийг дагуулан орж ирээд, үүднээ зогсож ярвайн хямсаганана.

-Манай пүүсийн эрхэм дунжаа гэж өр нэхэмжлэгч эзнээ танилцуулан дуугарахад цагдаагийн дэслэгч,

-Эрхэм, хэдүүлээ суудаг вэ? гэв.

-Ганцаараа л суудаг юм.

-Танайх чинь яахаараа ийм муухай үнэр танартай болчихсон айл бэ? Хиншүү хярвас ч үнэртээд байх шиг гээд дэслэгч хамар сартайлган үнэрлэнэ.

-Тийм ээ, би зээлийн хаагдсан данс, хэрэггүй баримт зүйлээ шатаасан юм. Аль хаалга онгойлгочих гэж Ван эзнээ ширүүхэн өгүүлэхэд өр нэхэмжлэгч хаалгыг яаран нээв.

-Аль паспортаа!

-За гээд Ван паспортаа өгч, дэслэгч үзүүтээ,

-Та Тун Лио хотод явлаа гэсэн биш билүү?

-Бие өвдөөд замаасаа буцаж ирсэн. Цөм наадах паспортан дээр чинь тодорхой буй гэв.

-Та чинь өдий болтол үнэмлэхээ буцааж хураалгахгүй юунд хадгалаад байгаа юм бэ?

-Таныхтай гурав дахь удаагийн шалгалтыг өнгөрүүлж байна. Тэгээд хэрэг болж магадгүй гэж хураалгалгүй хадгалж байгаа юм.

Дэслэгч, үнэмлэх дээрх тэмдгүүдийг ажаад,

-Та энэ үнэмлэхээ өнөөдөр заавал хураалгаарай гээд паспортын хамт Ван Ань-чуэнд буцааж, тасалгаа бүгдээр нь орж ажиглаад гарав.

Төгс нууц байрнаас гарч ирээд,

-Энэ их гашуун утааг цагдаа юу гэж байна гэж бичгээр асуув.

-Утаа маань ч бидэнд аюул учруулсангүй. Харин тагнуулын газрынхны шалгалтыг төөрүүлж орхих шиг боллоо гэж хариу бичээд Ван Ань-чуэнийг инээмсэглэхэд,

-Ах дандаа ёжтой үг хэлэх юм гээд Төгс ч инээмсэглэв.

Өвгөн. Сун Шан-ли орж ирлээ. Ван Ань-чуэн хаалгаа түгжээд нууц тасалгаа руу өвгөн охин хоёрыг дагуулан орж,

-Аав аа, бидэнд баярын утас иржээ гээд уншиж өгөхөд өвгөн Сун Шан-ли,

-Би жаргал гэдгийг үзэлгүй 70 насыг наслав. Одоо сайн сайхан бүхэнтэйгээ золгох цаг болжээ. За хүүхдүүд минь үргэлж олонд тус хүргэж яв. Одоо жаргал ирлээ гээд хүүхдүүдээ үнсэнэ.

-Өнөөдөр наймдугаар сарын арван. Маргаашийн үүрийн гэгээ өдрийн сониныг авчрахдаа их Лениний хайр халамж эрх чөлөө зол жаргалыг авчирна. Ингээд зорьсон миний хүслэн бүтэж, зовсон түмний наран ч гийнээ. Энэ бол та бүхний их дэмжлэг, агуу их зөвлөлийн армийн үлэмжийн ачаа. Энэ үйлийг миний ард буй монголын түм түмэн ард маань бахархан харлаа гэж Ван-г хэлэхэд аав дүү хоёрынх нь сэтгэл цаглашгүй догдоллоо.

*

 

Ширээн дээр дэлгээстэй тэмдэглэлийн дэвтэрт “зэвсгийн манаа устгагдсан, цаазын талд үрэгдсэн цагдаа түрүүч хоёр, Чан-чунь дахь буудлын ахлагч агсан “загасчийн” тухай, Хянганы их бэхлэлтийн инженер хорлогдож, бэхлэлтийн төлөвлөгөө алдагдсан тухай” тэмдэглэлүүд хурандаад ив ил харагдахад дэвтрээ түргэн гэгч хөмөрч орхив. Тэгээд цонхны дэргэд зогсож байгаа хошууч Ма-ын хажууд очоод гудамжны үймээнийг ажиглана.

Энэ хоёр ноён хэдийгээр нэг чигт харж байгаа ч гэсэн хоёр ондоон бодлыг бясалгана.

Оросын цэрэг Хянганы их бэхлэлтийг туулж У Чагод хүрчээ. Дотроос коммунистууд хөрвөөж гаднаас оросын цэрэг цохиж дээ. Ээ манайхан уу? Мундарлаж гүйцдэггүй амьтад хэмээн Кени-ийн бодож байхад хошууч Ма энэ гудамжинд Төгс дандаа дайралддаг сан. Төгс ингэж ч алхан, тэгж ч инээдэг билүү? Одоо бидний уулзаа цэглэх л бий дээ гэж бодоход нь Төгс хүүхэн үзэгдэн үзэгдэж элгэндээ зөрүүлсэн гарынхаа бугуйг өөрийн мэдэлгүй базлан базлан байв.

Хурандаа Кени хүнд бодолд унан санаан тэнцүүр алдавч хар тамхины хороор өл шимгүй цонхийсон Ма хошуучийн царайг ажихад бүр ч шар ногоон туяа татаад нэг л ёрын санагдана. Тэгээд баахан дүлгэнээд,

-Ноён хошууч та юуг бодоо вэ? гэж ёжуухан асуув.

-Юу бодохсон билээ. Үйлийн оноогоо лбодож сууна.

-Өө тийм үү?

-Тийм ээ. Бодож сууна гээд хошуучийн инээмсэрхэд Ма ноёны хөгз дагширсан шарланги шүд, өнгөр суусан цэлцгэр буйл нь л харагджээ.

-Та өнөөдөр Ван эзэнтэнг ямар ч атугай барь! Сэжигтэй бүгдийг барь! Энэ ажилд хүч нэмэгдүүлсэн тусгай ангийг гарга гэлээ. Үүнийг хурандаа Ицино гүйцэтгэнэ! гэхэд Ма,

-Мэдлээ ноён хурандаа гээд гарчээ.

Ма-г гарснаас хойш хурандаа янз болгоны тул олныг бодож мөн л алхаж гарлаа.

-Ноён хурандаа орох уу? гээд Зо эрхэм хурандаагийн өмнө номхон зогсов.

-За ярь!

-Пүүсийн эзэн Ва, тогооч өвгөн, Ван дунжаа, Төгс хүүхэн өр нэхэмжлэгч цөм алга болж түүнээс хойш найман цагийн эрэл хийлээ. Ингэж бүгдээрээ алга болдог нь сонин гэхэд хурандаа,

-Чи хойно мэхээ л хийв үү? Тэгээд яриач!

-Олзуурхахаар юмгүй. Бяцхан хот бөөн бужигнаанд орж нэг л бэрх дээ! Учир нь ч олдохоо болио шигэв.

-Тэгвэл би чамд учраа олох замы чинь зааж өгье. Завхарсан хар новш гээд, хурандаа суудлаасаа ухасхийн босуут буугаа гаргахад Зо Ли-зе,

-Эзэн хурандаа минь өршөөгөөч гээд өвдгөөрөө түгхийтэл газарт сөгдөв.

Хаалга доргитол түлхэж хошууч Ма орж ирээд нүд бүлтэгнүүлэн уухилж,

-Эрхэм хурандаа оросууд хотыг бүсэлжээ гэв.

-Миний тэргийг асаа! гээд хурандааЗо Ли-зе-д хандаж,

-Өөдгүй уулинхай минь бусдаас урьтаж сэршгүй унт гээд буу шагайн, гох атгав.

 

ТӨВШИНТӨГС

 

Ертөнцийн хүний өмөг зөвлөлтийн армийн их бүслэлтийн тэргүүн цуваа Вангийн сүмийн төв гудамжаар жигдэрч цэрэг эрсийн царай хийморьлог жавхаатай алхана. Тийнхүү үеийн үед зангидсан хүн олны хилэнт хөмсөг тавигдаж, гамшгийг тэвчсэн магнайны атираа тэнийжээ.

Элгэн халуун нүүрт орос хүний түмэн мэлмий соёрхсон энэ өдөр хүний газар өнгөрүүлсэн үйлс юүгээн нэхэн бодсон Ван худалдаачны сэтгэл ч гийлээ.

-Аав аа! Хүүгийн нь угийн нэр Төвшин, дүүгийн нэр Төгс! Бид бэрх цагт анд барилцсан ахан дүүс. Эгнэгт бат боллоо гээд Ван Ань-чуэн хэмээх Төвшин эцэг дүү хоёроо нэн элбэргүү харжээ.

-Та хоёр төрсөн биш ч төрүүлснээс эрхэм миний үрс! Өмнө нь энэхэн хавчиг тасалгаанд ядуу бүлээр шивнэн хэлцдэг байсан бол одоо үйл үнэнд төвшин төгс болжээ. Та хоёрын нэр их амгалангийн билэг тэмдгийн нэр ээ! гээд аав өвгөн хүү хүүхэн хоёроо тэврэн тэврэн таалав.

“Ах чухам юун тухай юм бэ?” гэж тааж цөхөж явсныхаа учрыг сая олж мэдсэн Төгс,

-Тэмцэл биднийг гагналаа гэж догдлон өгүүлэв.

-Аав аа! Ирсэн шувуу буцдаг, явсан гийчин эргэдэг гэлээ. Би эх орон Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсдаа буцъя. Та бид өрнөн дэлгэрэх энх цагийн нэгэн гайхамшигт өдөр эргэн золгоно гээд халх иргэн Төвшин хундага өргөжээ хэмээснээр 1952 онд бичсэн энэхүү туужийг төгсгөхийн ялдамд дараа жил 1975 онд туужийнхаа явдал зүйлийг улмаар дэлгэж байж роман болгоод түүндээ зөвлөлтийн нэрт туршуулч эрхэм нөхрийнхөө үйлс юуг нэхэн санан нөхвөрлөж ахин хэвлүүлэх билээ. Үүний тул уншигч авгай нар хүлээн хүлцмүй за.